StarfsßnŠgja og stjˇrnun Ý leikskˇlum

 

 

 

 

 

Arna HˇlmfrÝ­ur Jˇnsdˇttir

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Meistaraprˇfsverkefni lagt fram til fullna­ar M.Ed.-grß­u

Ý uppeldis- og kennslufrŠ­i vi­ Kennarahßskˇla ═slands

me­ ßherslu ß stjˇrnun uppeldis- og menntastofnana

 

ReykjavÝk

febr˙ar 1999

 

 

┴GRIP

 

Markmi­i­ me­ ■essari rannsˇkn var a­ kanna tengsl starfsßnŠgju starfsfˇlks og stjˇrnunar Ý leikskˇlum. ═ ■eim tilgangi var ger­ samanbur­ar-tilviksrannsˇkn Ý ■remur leikskˇlum ß h÷fu­borgarsvŠ­inu. Beitt var eigindlegri e­a t˙lkandi rannsˇknara­fer­ ■ar sem leitast var vi­ a­ fß sem heildstŠ­asta mynd af hverjum leikskˇla me­ vettvangsathugunum og vi­t÷lum. Jafnhli­a var bori­ saman hva­ var lÝkt og ˇlÝkt Ý lřsingum starfsfˇlks allra leikskˇlanna og starfshˇpa innan ■eirra. Ni­urst÷­ur voru ■Šr helstar a­ starfsßnŠgja starfsfˇlks fˇlst fyrst og fremst Ý ■vÝ a­ nß persˇnulegum ßrangri Ý leikskˇlastarfinu me­ b÷rnunum. Vi­ a­ nß ■eim ßrangri fannst starfsfˇlki ■a­ jafnframt vaxa og ver­a hŠfara Ý starfi. ŮŠr stjˇrnunarßherslur sem starfsfˇlk taldi a­ stu­lu­u a­ starfsßnŠgju sinni ßttu řmislegt sameiginlegt annars vegar me­ stjˇrnun samkvŠmt ßherslum mannau­sstefnunnar og hins vegar menningarstjˇrnunar. SlÝk stjˇrnun fˇl Ý sÚr opinskßa umrŠ­u um hugsjˇnir og stefnu leikskˇlans, samvinnu og samßbyrg­ ß ■rˇun leikskˇlastarfsins, mat ß starfi og starfsa­fer­um og handlei­slu nřli­a. BŠ­i leikskˇlastjˇrar og deildarstjˇrar lřstu ßkve­nu ˇ÷ryggi vi­ a­ takast ß vi­ stjˇrnunarverkefni sem stu­lu­u a­ starfsßnŠgju starfsfˇlks. Fram kemur ßkve­in stjˇrnunarleg klemma me­al stjˇrnenda leikskˇlanna. Leikskˇlastjˇrar lřsa ■eim vilja sÝnum a­ fŠra auki­ vald og ßbyrg­ til deildarstjˇra. Ţmsar vÝsbendingar koma ß hinn bˇginn fram um a­ deildarstjˇrar sÚu ekki alfari­ tilb˙nir til a­ taka vi­ ■eirri ßbyrg­. Stjˇrnendur, undir forystu leikskˇlastjˇra, ■urfa ■vÝ a­ marka skřra stjˇrnunarstefnu ■ar sem skilgreint er hvers konar stjˇrnskipulag ß a­ rÝkja innan leikskˇlanna og hva­ felast skal Ý hlutverki hvers og eins stjˇrnanda. S˙ stefna ■arf a­ tryggja a­ ■au stjˇrnunarverkefni sem stu­la a­ auknum m÷guleikum starfsfˇlks til persˇnulegrar ■rˇunar og ßrangurs ver­i unnin ■vÝ ■ar me­ er stu­la­ a­ aukinni starfsßnŠgju.

 

 

ABSTRACT

 

The aim of the research was to find out the relation between job satisfaction of teachers and assistans and leadership emphasis in preschools. To accomplish those aims a comparative case study was done in three preschools in the capital area. The research method was qualitative or interpretive where the main emphasis was on getting a comprehensive picture of each preschool with observations and interviews. A comparison was made between the similarities and differences in the descriptions of the personnel in those three preschools, and between groups of personnel also. The main results were that the individual┤s pleasure was strongest when he experienced personal achievement working with the children. In that situation he also felt he had grown and become more competent. The leadership emphasis, described by the personnel, that led to job satisfaction had similarities both in the human resources approach and the cultural view. It consisted of open discussions about visions and policy of the preschool, collegiality and collective responsibility of implementing and developing the education, evaluation of individual┤s work and methods and supervision. Both principals and classleaders described insecurity in implementing important factors that increased job satisfaction in the preschool. In this situation there is a certain dilemma. The principals describe their wish to increase the "hierarcial" power and responsibility of the classleaders. There is strong indication in the data that classleaders are not as prepared to accept that power and responsibility. The leaders, under the leadership of the principal, have to make the leadership policy clear and define the structure and the role of each leader. There it should be ensured that someone takes the responsibility of the leadership factors that increase the possibilities of personal development and achievement and at the same time increase the job satisfaction in the preschool.á


 

 

FORM┴LI

 

Ůessi ritger­ er meistaraprˇfsverkefni til fullna­ar M.Ed-grß­u Ý uppeldis- og kennslufrŠ­i vi­ Kennarahßskˇla ═slands. H˙n fjallar um tilviksrannsˇkn ß tengslum starfsßnŠgju og stjˇrnunar Ý ■remur leikskˇlum ß h÷fu­borgarsvŠ­inu. Rannsˇknin fˇr fram ß tÝmabilinu mars til j˙nÝ ßri­ 1996. Rannsˇknarritger­in skiptist Ý fimm meginkafla, frŠ­ilega umfj÷llun og ni­urst÷­ur, auk inngangs og heimildaskrßr. VŠgi ritger­arinnar til meistaraprˇfs er tuttugu og fimm einingar. Lei­s÷gukennari var Ragnhildur Bjarnadˇttir.

 

Vi­mŠlendum mÝnum Ý leikskˇlunum ■remur eru fŠr­ar al˙­ar■akkir fyrir ˇmetanlegt framlag ■eirra til ■essa verks. Von mÝn er a­ ritger­ ■essi veki ßhuga og hafi Ý f÷r me­ sÚr faglegar umrŠ­ur um starfsßnŠgju, stjˇrnun, gŠ­i og ■rˇun leikskˇlamenntunar hÚr ß landi. Lei­s÷gukennara mÝnum, Ragnhildi Bjarnadˇttur, ■akka Úg krefjandi og fagmannlega lei­s÷gn og samstarf. Hildi Hermˇ­sdˇttur Ýslenskukennara ■akka Úg fyrir yfirlestur ritger­arinnar. Í­rum sem komu a­ yfirlestri og uppsetningu er ■akka­ ■eirra framlag.

 

Syni mÝnum, Vigni Erni, ■akka Úg ßhugann sem hann sřndi ß a­ Úg nŠ­i a­ lj˙ka ritger­inni ß tilŠtlu­um tÝma. ŮolinmŠ­i hans ß lokasprettinum var a­dßunarver­. SÝ­ast en ekki sÝst ■akka Úg eiginmanni mÝnum, Gu­mundi Vigni Ëskarssyni, ˇmetanlega hvatningu, umrŠ­u og gˇ­ rß­ ■egar flest sund virtust loku­.

 

 

ReykjavÝk 9. febr˙ar 1999

 

Arna HˇlmfrÝ­ur Jˇnsdˇttir


 

EFNISYFIRLIT

1.ááááá INNGANGUR__________________________________________________ 6

1.1 Kveikjan a­ vi­fangsefninu_______________________________________ 6

1.2 Markmi­ me­ rannsˇknarverkefni_________________________________ 6

2.ááááá STJËRNUNARSTEFNUR OG STARFS┴NĂGJA___________________ 8

2.1 Hugt÷kin ästjˇrnunô og ästarfsßnŠgjaô_____________________________ 8

2.2 VÝsindastjˇrnun og regluveldi______________________________________ 9

2.3 Samskiptastefnan______________________________________________ 10

2.4 Mannau­sstefnan______________________________________________ 12

2.4.1 RANNSËKNIR ┴ NORđURLÍNDUM, M.A. ═SLANDI_________________________ 13

2.5 Menning stofnana - nřrri vi­horf__________________________________ 15

2.5.1 UMBËTABYLGJUR INNAN ═SLENSKRA LEIKSKËLA_________________________ 16

2.5.2 STJËRNUN ┴ BREYTINGAT═MUM_______________________________________ 17

2.5.3 UNDANKOMULEIđIR LEIKSKËLASTJËRA________________________________ 18

2.5.4 NŢRRI RANNSËKNIR ┴ STARFS┴NĂGJU_________________________________ 19

2.6. Samantekt___________________________________________________ 21

3.ááááá RANNSËKNARAđFERđ_______________________________________ 23

3.1 Vinna ß vettvangi______________________________________________ 24

3.2 Greining gagna________________________________________________ 25

3.3 ┴rei­anleiki og rÚttmŠti________________________________________ 26

4.ááááá NIđURSTÍđUR______________________________________________ 28

4.1 ═ hverju felst starfsßnŠgja starfsfˇlks leikskˇla?_____________________ 28

4.1.1 TENGSL ┴RANGURS, HUGSJËNA, HĂFNI OG EIGIN STJËRNAR________________ 29

4.1.2 STAđFESTING ANNARRA AđILA ┴ ┴RANGRI_____________________________ 33

4.1.3 EIGIN STAđFESTING ┴ ┴RANGRI_______________________________________ 35

4.1.4 SAMANTEKT_______________________________________________________ 36

4.2 Stjˇrnunarßherslur og starfsumhverfi_______________________________ 36

4.2.1 UMRĂđA UM HUGSJËNIR OG STEFNU___________________________________ 37

4.2.2 SAMVINNA, Ů┴TTTAKA OG ┴HRIF_____________________________________ 38

4.2.3 MAT OG HANDLEIđSLA_______________________________________________ 41

4.2.4 TJ┴SKIPTI, VIđHORF OG STARFSANDI___________________________________ 44

4.2.5 Ů┴TTTAKA OG N┴LĂGđ LEIKSKËLASTJËRA_____________________________ 47

4.2.6 SAMANTEKT_______________________________________________________ 48

5. SAMANTEKT OG UMRĂđA: TENGSL STARFS┴NĂGJU OG STJËRNUNARá 50

6. NIđURLAG_____________________________________________________ 54

HEIMILDASKR┴___________________________________________________ 56

 


 

1.    INNGANGUR

 

1.1 Kveikjan a­ vi­fangsefninu

Kveikjan a­ vi­fangsefni mÝnu eru vangaveltur sem ollu mÚr hugarangri ■ann tÝma sem Úg var leikskˇlastjˇri ß ßrunum 1993-1995. MÚr fannst Úg ekki nß nŠgilega miklum ßrangri ■ˇ allar a­stŠ­ur by­u Ý raun upp ß ■a­. ╔g tˇk vi­ gˇ­u b˙i. H˙snŠ­i­ var gott, stjˇrnskipulagi­ skřrt og ßbyrg­ dreift ß řmsum verkefnum. ═ starfsmannahˇpnum voru bŠ­i reyndir leikskˇlakennarar og lei­beinendur og veri­ var a­ ■rˇa leikskˇlastarfi­ vegna dvalartÝmabreytinga, fj÷lgunar barna og stŠkkunar h˙snŠ­is. ╔g velti ■vÝ oft fyrir mÚr ■ß og sÝ­ar hvort kr÷fur mÝnar til sjßlfrar mÝn og annarra vŠru ˇraunhŠfar. Einnig hvort kr÷fur til leikskˇlastjˇrastarfsins vŠru or­nar slÝkar a­ ■a­ ■yrfti meiri ofurkonu en mig til a­ sinna ■vÝ me­ ßrangursrÝkum hŠtti. Spurningar v÷knu­u jafnframt um hvort stjˇrnunar■ekking mÝn dygg­i ekki e­a hvort Úg vŠri einfaldlega ˙tbrunnin. ╔g vissi a­ Úg var ekki ein me­ slÝkar hugsanir ■vÝ ■ar sem leikskˇlastjˇrar komu saman var ■a­ nokku­ samdˇma ßlit a­ ßlagi­ Ý starfinu vŠri mj÷g miki­. Vegna aukinna rekstrarlegra og uppeldislegra krafna gŠfist lÝtill tÝmi til a­ sinna langtÝmaߊtlunum, ■rˇunar- og breytingastarfi.

 

Eitt var ■a­ til vi­bˇtar sem kom fram Ý umrŠ­um okkar leikskˇlastjˇranna sem okkur fannst taka mikinn tÝma. Alls konar vandamßl komu upp Ý starfsmannahˇpnum og endu­u meira og minna inni ß okkar bor­i. Oftast tengdust ■au ˇßnŠgju og ßt÷kum starfsfˇlks sem erfitt var a­ skilgreina og takast ß vi­. Hugarangur mitt sem Úg nefndi Ý upphafi tengdist fyrst og fremst ■essum ■Štti starfsins. MÚr fannst of miki­ af mÝnum tÝma og orku fara Ý samskipti um mßlefni sem snÚru fremur a­ vi­komandi starfsmanni og ˇßnŠgju hans en b÷rnunum og uppeldisstarfinu me­ ■eim. ╔g efa­ist raunar oft um a­ sß tÝmi og orka sem fˇr Ý ■essi samskipti skila­i sÚr Ý betra leikskˇlastarfi.

 

Ůessi ■ßttur Ý starfi leikskˇlastjˇrans kalla­i ß vangaveltur mÝnar um Ý hverju raunveruleg starfsßnŠgja leikskˇlakennara og lei­beinenda fŠlist og hvers konar stjˇrnun vŠri ßrangursrÝkust til a­ starfsfˇlk ÷­la­ist ■ß starfsßnŠgju? ╔g taldi mig vinna samkvŠmt mannau­sstefnunni, sem Úg haf­i lŠrt mest um og var talin ßrangursrÝk me­al řmissa leikskˇlastjˇra ß ■essum ßrum. En ■ß v÷knu­u spurningar: Er Úg Ý raun og veru a­ fara eftir ■essari stefnu? Og ef svo er: Er ■essi stefna Šskileg e­a ßrangursrÝk til eflingar starfsßnŠgju Ý leikskˇlanum? Ůa­ kom mÚr t.d. ß ˇvart hversu mikla ßherslu sumir starfsmenn l÷g­u ß a­ Úg seg­i ■eim mitt ßlit ß ■vÝ Ý hverju ■eir stŠ­u sig vel og Ý hverju illa, fremur en a­ ■eir leg­u mat ß ■a­ sjßlfir. MÚr fannst ■a­ jafnframt engu breyta um ■ann vanda sem lřst hefur veri­ ■ˇtt Úg leg­i mig fram vi­ a­ änřta mannau­ô starfsfˇlks og finna verkefni vi­ hŠfi Gunnu e­a Jˇnu Ý ■eim tilgangi a­ efla starfsßnŠgju ■eirra.

 

1.2 Markmi­ me­ rannsˇknarverkefni

Markmi­i­ er a­ leita svara vi­ eftirfarandi spurningum ■ar sem teki­ er mi­ af ■eim vanda sem lřst er hÚr a­ framan:

 

1.   ═ hverju felst starfsßnŠgja starfsfˇlks leikskˇla?

 

2.   Hva­ er ■a­ helst Ý stjˇrnunarßherslum sem stu­lar a­ e­a dregur ˙r ■eirri starfsßnŠgju?

 

3.   Hvernig hafa kenningar um starfsßnŠgju og ■ßtt stjˇrnandans Ý starfsßnŠgju ■rˇast? Hvernig falla ■Šr kenningar a­ ■eim sv÷rum sem fßst vi­ ofangreindum spurningum?á

 

Til a­ nß ■essu markmi­i voru farnar ■rjßr lei­ir:

1. Sko­a­ar voru me­ gagnrřnum hŠtti helstu stjˇrnunarstefnur og sjˇnum beint sÚrstaklega a­ ■Štti stjˇrnandans Ý starfsßnŠgju starfsfˇlks. ┴herslur ■essara stefna voru bornar saman vi­ ■a­ sem skrifa­ hefur veri­ hÚr ß landi um ßherslur Ý stjˇrnun leikskˇla.

 

2. Lřst er ni­urst÷­um ˙r vettvangsrannsˇkn sem fˇlst Ý a­ afla upplřsinga me­ athugunum og vi­t÷lum vi­ starfsfˇlk ■riggja leikskˇla um Ý hverju starfsßnŠgja felst og hvers konar stjˇrnunarßherslur stu­la a­ e­a draga ˙r henni. Jafnframt voru leikskˇlastjˇrar spur­ir um stjˇrnunarßherslur sÝnar.

 

3. ═ lokin eru meginni­urst÷­ur ˙r vettvangsrannsˇkninni sko­a­ar og rŠddar Ý tengslum vi­ ■Šr stjˇrnunarstefnur og rannsˇknir sem fjalla­ hefur veri­ um.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 

2.    STJËRNUNARSTEFNUR OG STARFS┴NĂGJA

 

HÚr ß eftir er athyglinni fyrst beint a­ hugt÷kunum stjˇrnun og starfsßnŠgja og hvernig ■au tengjast leikskˇlastarfi. ═ k÷flunum ■ar ß eftir er fjalla­ um rannsˇknir, kenningar og stjˇrnunarstefnur og hva­a ßherslur koma ■ar fram um starfsßnŠgju og ßrangursrÝka stjˇrnun. Stjˇrnunarstefnur eru sko­a­ar me­ gagnrřnum hŠtti vegna efasemda sem nefndar eru Ý innganginum um ■ßtt stjˇrnandans Ý starfsßnŠgju starfsfˇlks. Jafnframt ver­ur sko­a­ hva­ skrß­ hefur veri­ Ý fagrit Ýslenskra leikskˇlakennara um stjˇrnun og starfsßnŠgju.

 

2.1 Hugt÷kin ästjˇrnunô og ästarfsßnŠgjaô

SamkvŠmt Owens (1991:132) hefur hugtaki­ stjˇrnun e­a forysta (leadership) veri­ skilgreint ß hundru­ mismunandi vegu. Hann telur ■vÝ a­ engin einhlÝt skilgreining sÚ til. Owens segir menn ■ˇ sammßla um tvennt. Anna­ er a­ stjˇrnun eigi sÚr ßvallt sta­ Ý tengslum e­a samskiptum manna, en geti ekki ßtt vi­ um einstakling. Hitt er a­ me­ hugtakinu stjˇrnun sÚ ßtt vi­ a­ h÷f­ sÚu ßhrif ß heg­un annarra. Stjˇrnun innan leikskˇla, samkvŠmt ■essari skilgreiningu, ß ■vÝ vi­ um hin gagnvirku tengsl stjˇrnanda og starfsmannahˇps, ■ar sem stjˇrnanda er Štla­ a­ hafa ßkve­in ßhrif Ý samrŠmi vi­ tilgang starfseminnar.

 

═ Uppeldisߊtlun fyrir leikskˇla (1993) segir m.a. um forystuhlutverk leikskˇlastjˇrans: ä═ samrß­i vi­ rekstrara­ila ber leikskˇlastjˇri ßsamt starfsfˇlki ßbyrg­ ß a­ mˇta heildarstefnu Ý uppeldis- og menntamßlum leikskˇlans og a­ ߊtlanir ■ar um sÚu ger­ar Ý samrŠmi vi­ l÷gtekna uppeldisߊtlunô (sama rit, bls. 93). Leikskˇlastjˇri hefur jafnframt forystu um og ber ßbyrg­ ß a­ uppeldisstarfi­ sÚ unni­ ß markvissan hßtt Ý samrŠmi vi­ ■ß uppeldisߊtlun og ■au markmi­ sem sett hafa veri­ af hßlfu hins opinbera. ═ regluger­ um starfsemi leikskˇla (225/1995) er kve­i­ ß um a­ sÚrhver leikskˇli skuli mˇta a­fer­ir til a­ meta uppeldisstarf og stjˇrnunarhŠtti, samskipti innan leikskˇlans og tengsl vi­ a­ila utan hans. Tali­ er mikilvŠgt, samkvŠmt Uppeldisߊtluninni, a­ leikskˇlastjˇrinn sÚ jßkvŠ­ur Ý gar­ starfsfˇlksins, hafi ■a­ me­ Ý rß­um, kunni a­ meta kosti ■ess og lßti ■a­ njˇta sÝn Ý starfi. Einnig a­ hann kappkosti a­ koma af sta­ uppeldislegum umrŠ­um, stu­li a­ gˇ­ri samvinnu og hjßlpi til vi­ a­ leysa vanda sem upp kemur. Honum ber einnig a­ sjß til ■ess a­ teki­ sÚ vel ß mˇti nřli­um og nemum og ■eir settir vel inn Ý starfi­ frß upphafi. Ennfremur segir: äMe­ ßhuga sÝnum ß starfinu og jßkvŠ­ri afst÷­u til starfsfˇlks og foreldra skapar leikskˇlastjˇrinn gˇ­an starfsanda ß leikskˇlanum. HÚr gegnir leikskˇlastjˇrinn tvÝmŠlalaust lykilhlutverkiô (sama rit, bls. 94). SamkvŠmt ■vÝ sem fram kemur hjß Owens (1991) er leikskˇlastjˇranum Ý vÝ­um skilningi Štla­ a­ beita ßhrifum sÝnum til a­ opinber markmi­ ver­i a­ veruleika og nřta til ■ess ßkve­nar stjˇrnunara­fer­ir til ßrangurs.

 

Hugtaki­ starfsßnŠgja (job satisfaction) var­ ßberandi innan stjˇrnunarfrŠ­anna Ý kj÷lfar svonefndra Hawthorne rannsˇkna sem fjalla­ ver­ur um Ý tengslum vi­ samskiptastefnuna Ý kafla 2.3. ═ tengslum vi­ hugtaki­ hefur jafnhli­a veri­ fjalla­ um starfshvatningu (motivation) innan stjˇrnunarfrŠ­anna sem ßhrifa■ßtt Ý starfsßnŠgju. Owens (1991:102) segir hvatninguna flˇki­ innra ßstand, sem erfitt sÚ a­ athuga e­a sko­a, en hafi ßhrif ß hvernig vi­komandi heg­ar sÚr. Hvatningin eigi sÚr rŠtur Ý mannlegum ■÷rfum. Til a­ skilja hver sÚ ßrangursrÝkasta starfshvatningin hafi athyglinni veri­ beint a­ ■÷rfum starfsmannsins, hvernig koma eigi til mˇts vi­ ■Šr og hafa me­ ■vÝ ßhrif ß heg­un hans. Ţmist hafi ytri e­a innri umbun veri­ talin ßrangursrÝk vi­ a­ hafa ßhrif ß ■essar ■arfir. ═ rannsˇknarverkefni mÝnu er ekki Štlunin a­ greina hi­ flˇkna fyrirbŠri starfshvatninguna, hinar mannlegu ■arfir, ytri e­a innri umbun. Markmi­i­ er a­ kanna starfsßnŠgju starfsfˇlks og eru lřsingar ■ess nota­ar sem grunnur vi­ ■ß k÷nnun. ═ eftirfarandi frŠ­ilegri umfj÷llun er ■ˇ ekki hjß ■vÝ komist a­ fjalla jafnframt um hugt÷kin starfshvatningu og umbun.

 

Sko­anir frŠ­imanna ß ■vÝ hva­ veitir fˇlki mesta ßnŠgju Ý starfi hefur teki­ breytingum Ý ßranna rßs samhli­a auknum rannsˇknum. Lillemyr og S°bstad (1993:212) tengja skynjun starfsfˇlks leikskˇla ß ßnŠgju Ý starfi sjßlfsskilningi e­a vitund einstaklingsins. Miklu skipti hvernig vi­komandi sÚr sjßlfan sig vi­ hinar řmsu a­stŠ­ur Ý leikskˇlastarfinu, hvort vi­komandi metur a­ sÚr takist vel e­a mi­ur vel. StarfsßnŠgjan er ■annig huglŠg upplifun e­a skynjun hvers og eins ■ar sem vi­komandi er einn til frßsagnar. Ůegar horft er til starfsßnŠgju og stjˇrnunar innan leikskˇlans er ■vÝ annars vegar um a­ rŠ­a huglŠga skynjun hvers einstaks starfsmanns en hins vegar hvernig stjˇrnandi beitir ßhrifum sÝnum vi­ a­ uppfylla ßkvŠ­i laga og regluger­a.

 

Hollway (1991:8), breskur vinnusßlfrŠ­ingur, hefur rannsaka­ ■rˇun og tengsl vinnusßlfrŠ­i og stjˇrnunar innan stofnana frß ■vÝ snemma ß ■essari ÷ld fram ß ■ennan dag.[1] Hugt÷kin ähvatningô og ästarfsßnŠgjaô bi­u ■ess ekki, ˇhß­ tÝma og r˙mi, segir Hollway, a­ samskiptavÝsindin uppg÷tvu­u ■au og nřttu. Hugt÷kin og vitneskjan um ■au var äframleiddô vegna ■ess a­ stjˇrnendur ■urftu ß ßkve­num stjˇrnunara­fer­um a­ halda vi­ a­ nß t÷kum ß stjˇrnunarlegum vanda. Hugtaki­ ästarfsßnŠgjaô var ■annig og er barn sÝns tÝma og a­stŠ­na.

 

2.2 VÝsindastjˇrnun og regluveldi

═ upphafi aldarinnar voru hugmyndir Taylors um vÝsindastjˇrnun[2] nŠr alls rß­andi. Tilgangur Taylors (Gotvassli 1996:21; Owens 1991:4; Miles 1975:37) var a­ draga ˙r handahˇfskenndum vinnubr÷g­um innan fyrirtŠkja og stofnana. ┴ grundvelli vÝsindalegra tÝmamŠlinga var stŠrra verki skipt ni­ur Ý smŠrri sÚrhŠf­ari verkefni og ärÚtturô starfsma­ur valinn og ■jßlfa­ur til a­ ˙tfŠra hvern verk■ßtt fyrir sig. Liti­ var ß manninn sem ävÚlô sem me­ skřrum markmi­um, verkaskiptingu, sÚrhŠfingu, kr÷fum og nßnu eftirliti var hŠgt a­ nřta til hins Ýtrasta. äFyrsta flokks verkama­urô gat sÝ­an unni­ sÚr inn äfyrsta flokks launô ef hann fˇr nßkvŠmlega eftir ■eim verklřsingum sem ßttu vi­ um hans verk■ßtt (Miles 1975:37). Skřr greinarmunur var ger­ur annars vegar ß ßbyrg­ stjˇrnenda, sem mˇtu­u stefnuna, ger­u ߊtlanir og sßu um eftirlit, og hins vegar undirmanna sem inntu af hendi ■a­ sem Štlast var til af ■eim. Ůannig var tali­ a­ markmi­ fyrirtŠkis e­a stofnunar um aukna framlei­slu og ßrangur nŠ­ust ß sem stystum tÝma, me­ sem minnstum tilkostna­i.

 

┴ sama tÝma og Taylor setti fram stjˇrnunarhugmyndir sÝnar Ý BandarÝkjunum kom ■řski fÚlagsfrŠ­ingurinn Weber (Gotvassli 1996:22; Owens 1991:6) fram me­ kenningu sÝna um regluveldi innan stofnana. Me­ regluveldinu ßtti a­ draga ˙r titringi og spennu innan stˇrra fyrirtŠkja og stofnana ■ar sem tengslin milli stjˇrnenda og starfsmanna bygg­u ß ßt÷kum hinnar hef­bundnu stÚttaskiptingar.

 

Weber taldi a­ Ý velrekinni regluveldisstofnun ■ar sem st÷­ur voru vandlega skilgreindar, og valdar÷­ ofanfrß og ni­ur äpřramÝdannô ßkve­in og skřr, myndi rÝkja hlutleysi, rÚttlŠti, skilvirkni og skynsemishyggja. Me­ skipuriti og skjalfestum regluger­um var sagt til um athafnir, rÚttindi og skyldur yfir- og undirmanna. Markmi­in komu a­ ofan og starfsma­ur ßtti ŠtÝ­ a­ leita til nŠsta yfirmanns ef vanda bar a­ h÷ndum. Haft er eftir Weber (1964; tilv. eftir Ëlafi Ragnari GrÝmssyni og Ůorbirni Broddasyni 1977) a­ regluveldi­ nßi ■vÝ meiri fullkomnun sem ■vÝ tekst rŠkilegar a­ ä ... ˙tiloka frß opinberum ath÷fnum ßst, hatur og ÷ll persˇnuleg, ˇraunsŠ og tilfinningabundin atri­i sem ekki ver­a mŠld e­a veginô (sama rit bls. 29).

 

Stjˇrnskipulag ß grundvelli regluveldis Webers (Gotvassli 1996:23) er enn vi­ lř­i m.a. innan opinberra stofnana. Ůa­ hefur m.a. veri­ gagnrřnt vegna ■eirrar meginreglu a­ sambŠrileg mßl eigi a­ me­h÷ndla me­ sambŠrilegum hŠtti, lÝkt og kve­i­ er ß um Ý l÷gum, regluger­um og sam■ykktum. MikilvŠgara geti ■ar me­ or­i­ a­ fylgja reglunum en a­ nß ßrangri ß grundvelli markmi­a stofnunarinnar.

 

Ínnur gagnrřni sem fram kemur ß Taylorismann (Gotvassli 1996:21) er a­ ßherslan ß uppskiptingu og einhŠfa sÚrhŠfingu vinnunnar geti haft ska­leg ßhrif ß hŠfni og frumkvŠ­i starfsmanna og leitt til ävi­varandi vanhŠfniô (ätrained incapacityô). Einnig geti h˙n leitt til firringar ■vÝ starfsma­urinn skynji sig sem einangra­an bur­arbita ßn samstarfs vi­ a­ra ß vinnusta­num. Hann skorti ■ar me­ alfari­ heildarsřn og samhengi og tilheyri ekki skilgreindri heild. Meginßhersla sÚ ß hagsmuni og verkefni stofnunarinnar en lÝti­ horft til ■arfa einstaklingsins.

 

Fram kemur hjß Owens (1991:10) a­ eftir ■vÝ sem vÝsindastjˇrnun var lengur notu­ Ý i­na­i og fyrirtŠkjarekstri fyrr ß ÷ldinni var­ m÷nnum betur ljˇst mikilvŠgi hinna mannlegu ■ßtta fyrir framlei­slu og afk÷st. VÝsindastjˇrnun gaf ■eim ■ßttum engan gaum. Atvinnurekendur sem a­rir hÚldu ■vÝ fram a­ starfsmenn vildu lßta koma fram vi­ sig sem manneskjur og a­ ■arfir, langanir og ■rßr ■eirra vŠru virtar. Uppgangur stÚttarfÚlaga haf­i einnig or­i­ t÷luver­ur sem andsvar vi­ Taylorismanum sem kalla­i jafnframt ß breyttar stjˇrnunarßherslur (Lima 1996:174).

 

Um aldamˇt var ekki byrja­ a­ byggja e­a reka leikskˇla Ý nokkurri mynd ß ═slandi og enginn skˇli til sem sß um menntun leikskˇlakennara. LeikskˇlakennarastÚttin var ■vÝ ekki äfŠddô og ß sÚr ■vÝ ekki rŠtur Ý hef­um vÝsindastjˇrnunar og regluveldis hÚr ß landi.

 

2.3 Samskiptastefnan

Umfj÷llun og skilgreining ß starfsßnŠgju fŠr fyrst verulega umfj÷llun innan frŠ­igreina sem tengjast vinnumarka­num Ý kj÷lfar Hawthornerannsˇkna Elton Mayo og Frederick Roethlishberger (Sergiovanni o.fl. 1980:53) ß ßrunum 1922-1932. ═ upphafi ■eirra rannsˇkna var l÷g­ ßhersla ß a­ mŠla tengsl řmissa umhverfis■ßtta annars vegar, m.a. birtumagns, lengdar hvÝldarstunda og vinnudags, og framlei­slumagns hins vegar.

 

Helstu ni­urst÷­ur ■essara rannsˇkna (Owens 1991:11) voru a­ umhverfis■Šttir h÷f­u ekki grundvallarßhrif ß framlei­slumagn e­a ßrangur. Ůa­ sem jˇk ßnŠgju fˇlks Ý starfi var ■egar komi­ var til mˇts vi­ fÚlagslegar ■arfir ■ess ß vinnusta­num. S˙ stjˇrnunarstefna sem ■rˇu­ var Ý kj÷lfar Hawthornerannsˇknanna var nefnd samskiptastefnan.[3]á

 

SamkvŠmt skilgreiningu Miles (1975:39-41, 1965:149-152) ß ■eirri stefnu hafa kennarar ■÷rf fyrir a­ vera vel li­nir og virtir af samstarfsm÷nnum og a­ fß persˇnulega vi­urkenningu fyrir ■a­ sem ■eir leggja ß sig Ý ■ßgu skˇlans. äPersˇnulegar tilfinningarô og änotaleg tengslô eru lykilhugt÷k samskiptastefnunnar. Hlutverk skˇlastjˇra er a­ koma til mˇts vi­ ■arfir kennara me­ ■vÝ a­ sřna ■eim persˇnulega athygli, vinsemd og vir­ingu. Einnig a­ leggja ßherslu ß mikilvŠgi hvers og eins me­ ■vÝ a­ hafa hann me­ Ý ßkvar­anat÷ku um mßlefni skˇlans. Ůar me­ ver­ur starfsandinn betri, starfsßnŠgjan meiri, ÷ll stjˇrnun au­veldari og kennarar tilb˙nari til a­ leggja meira ß sig til a­ nß markmi­um skˇlans.

 

Mayo (Schein 1976:82) hÚlt ■vÝ fram Ý kj÷lfar rannsˇkna sinna a­ starfsfˇlk vŠri jafnvel ßnŠg­ara me­ a­ vera vel li­i­ af samstarfsm÷nnum sÝnum en me­ ■ß fjßrhagslegu umbun sem stjˇrnendur gßtu veitt. Einnig a­ starfsfˇlk for­ist ■ß ˇgnun sem samkeppni ß vinnusta­ hefur Ý f÷r me­ sÚr fyrir ■ann sem ver­ur undir. Ef starfsmenn b˙i vi­ st÷­uga ˇgnun, vonbrig­i e­a firringu, lÝkt og vÝsindastjˇrnun Taylors haf­i Ý f÷r me­ sÚr, myndi ■eir fremur ˇformlega hˇpa innan vinnusta­arins. Innan ■eirra hˇpa fßi starfsmenn fullnŠgt fÚlagslegum ■÷rfum sÝnum en norm hˇpanna gangi oft ■vert gegn stefnu stjˇrnandans. Owens (1991:13) segir oft tala­ um a­ vÝsindastjˇrnun og regluveldi eigi vi­ um stofnun ßn manneskja, vegna ßherslunnar ß hi­ formlega stjˇrnskipulag. ┴ hinn bˇginn eigi samskiptavi­horfi­ vi­ um manneskjur ßn stofnunar, vegna ofurßherslu ß ˇformleg tengsl.

 

Hollway (1991) segir a­ Ý Hawthornerannsˇknunum hafi ekki a­eins veri­ äframleiddô ■ekking um heg­un fˇlks ß vinnusta­. Vi­talstŠknin sem notu­ var vi­ rannsˇknirnar reyndist stjˇrnendum ekki sÝ­ur ßrangursrÝk a­fer­ til a­ hafa ßhrif ß vi­horf starfsmanna.[4] Hollway heldur ■vÝ fram a­ ä ... Ý Hawthorne hafi ähinn tilfinninganŠmi starfsma­urô sem vi­fang (object) fÚlagsvÝsinda or­i­ tilô (sama rit, bls. 71). Stjˇrnandanum var, samkvŠmt Hollway, Štla­ a­ hafa ■au ßhrif ß vi­horf hvers og eins starfsmanns til vinnunnar a­ hann leg­i sig gla­ur fram vi­ a­ nß markmi­um stofnunarinnar.

 

┴hrif samskiptastefnunnar koma einnig fram Ý umfj÷llun um leikskˇlastarf og stjˇrnun leikskˇla ß Nor­url÷ndum. Gotvassli (1996:27), sem ßsamt fleirum ger­i rannsˇkn ß st÷rfum 600 stjˇrnenda Ý Danm÷rku og Noregi, segir ävir­inguô og ä÷ryggiô grundvallarhugt÷k Ý leikskˇlastarfi. Ofurßherslu gŠti ■ˇ stundum ß ˇformleg tengsl fremur en formlega verkaskiptingu og dreifingu ßbyrg­ar samkvŠmt regluveldinu. Gotvassli (sama rit) telur kosti stjˇrnunar sem tekur mi­ af samskiptastefnunni vera a­ l÷g­ sÚ ßhersla ß stu­ning og tillitssemi. Ëkostina telur hann ß hinn bˇginn ■ß a­ jafnhli­a geti reynst erfitt a­ gera kr÷fur og meta einstaklingsbundna frammist÷­u. Ůa­ sem mŠli ■ˇ fyrst og fremst gegn samskiptavi­horfinu sÚ a­ ßgreiningur ver­i oft a­ vandamßli milli einstaklinga fremur en a­ hann sÚ rŠddur ß grundvelli markmi­a leikskˇlans.

 

┴ fjˇr­a og fimmta ßratugnum voru fyrstu leikskˇlarnir a­ rÝsa Ý ReykjavÝk. Einkenndust ■essir ßratugir af brautry­jendastarfi og barßttu fyrir vi­urkenningu ß mikilvŠgi leikskˇlans og leikskˇlakennaramenntunar. LÝti­ fˇr fyrir umfj÷llun um stjˇrnunarßherslur e­a starfsßnŠgju.

 

Uppeldisskˇli Sumargjafar var stofna­ur ßri­ 1946. Valborg Sigur­ardˇttir ■ßverandi skˇlastjˇri segir Ý afmŠlisriti Fˇsturskˇla ═slands (1998) um barßttuna fyrir vi­urkenningu ß starfi leikskˇlakennarans og leikskˇlakennaramenntun: äHina nřju äÝmyndô fˇstrunnar - Ýmynd hinnar fagmenntu­u fˇstru/leikskˇlakennarans - ■urfti a­ byggja upp Ý verki frß grunni. Var ■ˇ vi­ ramman reip a­ draga, skilningur ß leikskˇlauppeldi lÝtill sem enginn, starfsa­sta­a takm÷rku­, leikf÷ng og efni til skapandi starfa og leikja vÝ­a Ý lßgmarki, barnahˇparnir stˇrir, starfsli­ fßmennt og miki­ vinnußlag. Ëtr˙lega langan tÝma tˇk a­ vekja rß­am÷nnum skilning ß a­ nau­synlegt vŠri a­ starfsfˇlk barnaheimila hef­i trausta og gˇ­a fagmenntunô (sama rit, bls. 21).

 

═ Ůjˇ­viljanum lřsir MargrÚt Sigur­ardˇttir (1970) stjˇrnunarhßttum eins af frumkv÷­lum Ý leikskˇlastjˇrastarfi, ١rhildar Ëlafsdˇttur, me­ ■essum or­um: äVi­horf hennar til starfsins, sko­un hennar ß tilgangi ■ess og uppeldislegu gildi, var a­ mÝnum dˇmi sÚrlega upp÷rvandi, ßhugi hennar og stˇrhugur ßhrifarÝkur, sÚrÝlagi af ■vÝ hann birtist Ý framkvŠmdum frekar en Ý or­agjßlfri. Stjˇrn hennar var sterk og ÷rugg, en nŠrfŠrin, bŠ­i gagnvart b÷rnum og starfsfˇlki. Um ofstjˇrn e­a smßmunasemi var aldrei a­ rŠ­aô (sama bla­, bls. 7). ═ riti BarnavinafÚlagsins Sumargjafar (1974) er vi­tal vi­ ١rhildi en h˙n haf­i ■ß lßti­ af st÷rfum. Var h˙n spur­ um hversu ßnŠg­ h˙n vŠri me­ Švistarf sitt. H˙n svarar: äJ˙, ■etta hefur veri­ mj÷g ßnŠgjulegt og lifandi starf. Og ■a­ ß Úg mest a­ ■akka ■vÝ, a­ Úg hef alltaf haft gott samstarfsfˇlk, lŠrt og ˇlŠrt, og samvinnan hefur veri­ gˇ­ og gˇ­ur andi rÝkjandi. ┴n samstarfs fˇlksins hef­i Úg lÝti­ geta­ gertô (sama rit, bls. 151).

 

Ůessa fyrirmynd h÷f­u ■eir Ýslensku leikskˇlastjˇrar sem ß eftir komu, stˇrhug og metna­ Ý ■ßgu leikskˇlamenntunar en jafnframt vir­ingu fyrir samstarfsfˇlkinu og ßherslu ß ägˇ­an andaô. Ůarna eru hugt÷k samskiptastefnunnar komin inn Ý tungutak stjˇrnenda leikskˇlanna.

 

2.4 Mannau­sstefnan

SamkvŠmt Owens (1991:16-20) vakna­i upp ˙r 1950 mikill ßhugi ■eirra sem l÷g­u stund ß skˇlastjˇrnunarfrŠ­i ß a­ skilja atferli starfsfˇlks skˇla og tengsl einstaklings og stofnunar. Gert var rß­ fyrir a­ einhvers sta­ar a­ baki ßrangursrÝku skˇlastarfi vŠri r÷krÚtt kerfisregla sem ■yrfti a­ finna. Vi­ ■ß athugun var beitt mŠlingum, k÷nnunum, tilraunum og ÷­rum magnrŠnum og megindlegum rannsˇknara­fer­um. Fari­ var a­ kenna um stjˇrnunarmßta, hvatningu, ßkvar­anat÷ku, starfsanda, lausn ßtaka og stjˇrnun breytinga og bygg­i kennslan ß ni­urst÷­um fyrrnefndra rannsˇkna.

 

Ţmsir frŠ­imenn sem l÷g­u ■essum rannsˇknum li­ tilheyr­u svonefndum Michigan rannsˇknarhˇpi, e­a endursko­unarsinnum (Hoy og Miskel 1991:269-270), m.a. Argyris, Likert, McGregor og Bennis. Rannsˇknir ■eirra l÷g­u grundv÷ll a­ ßframhaldandi ■rˇun samskiptastefnunnar. Einnig lß til grundvallar kenning Maslows um Š­ri ■arfir mannsins, ■.e. sjßlfsvir­ingu, sjßlfrŠ­i og sjßlfsbirtingu, og sÝ­ar kenning Hertzberg um innri starfshvatningu. Vegna ■essara ßherslna t÷lu­u margir frŠ­imenn um a­ nř stjˇrnunarstefna vŠri Ý mˇtun (Sergiovanni o.fl. 1980:56).

 

═ rannsˇknum endursko­unarsinna sem fram fˇru ß ■essum ßrum var fyrst og fremst l÷g­ ßhersla ß a­ komast a­ ■vÝ hver vŠri ßrangursrÝkasti stjˇrnunarmßti innan stofnana og fyrirtŠkja. Mß Ý ■essu samhengi nefna kenningar Argyris (1964) sem lag­i ßherslu ß ■a­ hlutverk stjˇrnenda a­ sam■Štta markmi­ einstaklings og stofnunar ef ßrangur ßtti a­ nßst. Hollway (1991:92-95) segir Argyris hafa lagt meginßherslu ß ßrangursrÝkt heg­unarmynstur stjˇrnenda. Me­ ■vÝ a­ tileinka sÚr ärÚttaô heg­un gat stjˇrnandi stu­la­ a­ aukinni hollustu starfsmanna vi­ markmi­ stofnunar. Einnig gat hann stu­la­ a­ trausti, vir­ingu, starfsgle­i, ßnŠgju og opnum samskiptum. Hollway segir nßmslÝkan Argyris hafa haft ■a­ a­ markmi­i a­ stjˇrnendur yr­u tilfinninga- og vitsmunalega me­vita­ir um aflei­ingar heg­unar sinnar innan stofnunar. äUm 1960 h÷f­u meira a­ segja yfirmennirnir tilfinningarô (Hollway 1991:92).

 

═ rannsˇknum Likerts[5] (Owens 1991), m.a. innan skˇla, kom jafnframt fram a­ mikilvŠgasta breytan e­a ßhrifa■ßtturinn vi­ a­ bŠta ßrangur Ý skˇlastarfi var starfsandi og lř­rŠ­islegur stjˇrnunarmßti skˇlastjˇra. SamkvŠmt Hollway (1991:115-118) bygg­i Likert stofnanalÝkan sitt ß vinnu- e­a teymishˇpum ■ar sem sami einstaklingur gat tilheyrt nokkrum hˇpum. Vitna­i Likert til Hawthorne me­ ßherslum sÝnum ß vinnuhˇpa sem kŠmu til mˇts vi­ ■arfir starfsmannsins fyrir nßlŠg­ og ■ar me­ nŠ­i hˇpurinn betri ßrangri. Hollway segir rannsˇknir Argyris og Likerts sta­festa a­ Ý stjˇrnunarlegu tilliti hafi enn veri­ liti­ ß starfsmanninn sem vi­fang fÚlagsvÝsindanna og äskotmarkô (äthe targetô) stjˇrnandans. Sta­reyndin hafi hins vegar veri­ s˙ a­ ß ■essum ßrum hafi annars konar stjˇrnunarmßti en lř­rŠ­islegur kalla­ ß andst÷­u starfsmanna.

 

Ekki vir­ist skilningur frŠ­imanna ß hinni nřju stefnu alfari­ sß sami. Fram kemur hjß Sergiovanni og Starrat (1983) a­ ■egar William Lucio kynnti hi­ ■ri­ja sjˇnarhorn vi­ stjˇrnun menntastofnana, ■.e. sjˇnarhorn endursko­unarsinna, hafi hann ekki haft anna­ fram a­ fŠra en vir­ulegri ˙tgßfu af samskiptastefnunni. SamkvŠmt Sergiovanni og Starrat (1983) var uppskrift hans svohljˇ­andi: äSetji­ ÷rlÝtinn skammt af ■ßttt÷ku ˙t Ý g÷mlu samskiptastefnuna og hrŠri­ vel Ýô (sama rit, bls. 4). Draga mß ■vÝ ■ß ßlyktun a­ hlutverk stjˇrnenda hafi veri­ kynnt og kennd me­ ˇlÝkum hŠtti eftir ■vÝ hvort stu­st var vi­ rannsˇknir endursko­unarsinna e­a Sergiovanni og Starrat. Ůeir sÝ­arnefndu ■rˇu­u hina nřju stefnu, mannau­sstefnuna,[6] innan menntastofnana, m.a. ß grundvelli skilgreiningar Miles.

 

SamkvŠmt skilgreiningu Miles (1975:41-43, 1965:150-152) eru ßherslur mannau­sstefnunnar ■Šr a­ kennarar vilja vinna a­ ■ř­ingarmiklum markmi­um, bera ßbyrg­ og vera skapandi Ý st÷rfum sÝnum. Hlutverk skˇlastjˇra er ■vÝ a­ skapa starfsumhverfi ■ar sem hŠfileikar kennara fß a­ njˇta sÝn til fulls. Einnig er hlutverk ■eirra a­ leita eftir mannau­i hvers og eins, m.a. vi­ mikilvŠgar ßkvar­anir um skˇlastarfi­ og stu­la a­ sjßlfrŠ­i og sjßlfsaga kennara vi­ st÷rf sÝn. ┴byrg­ ■eirra og sjßlfrŠ­i eykst m.a. me­ aukinni ■ßttt÷ku vi­ mˇtun og umrŠ­u um markmi­ skˇlans. Starfshvatningin felst ■annig Ý vinnunni sjßlfri, umbunin er sß ßrangur sem vi­komandi nŠr ß grundvelli eigin frammist÷­u og starfsßnŠgjan eykst samhli­a auknum ßrangri. ┴rangur einstaklingsins er ßlitinn lykill a­ ßrangri skˇlans.

 

A­ uppg÷tva ■essar ˇlÝku ßherslur var ßkve­i­ äp˙slô inn Ý heildarmyndina Ý ■eirri leit sem undirritu­ lag­i upp Ý frß skrifbor­inu Ý leikskˇlanum. Annars vegar er ■a­ s˙ ßhersla a­ stjˇrnandinn beitir ßhrifum sÝnum gagnvart hverjum og einum starfsmanni, ■roskar hann og ■rˇar. Vi­ ■Šr a­stŠ­ur talar Hollway (1991) um starfsmanninn sem tilfinningalegt ävi­fangô e­a äskotmarkô. Hins vegar er ■a­ s˙ ßhersla sem fram kemur m.a. hjß Sergiovanni og Starrat (1983) og Miles (1965, 1975) a­ stjˇrnandinn beiti sÚr vi­ mˇtun starfsumhverfisins Ý vÝ­ara samhengi. Vi­ ■Šr a­stŠ­ur hefur starfsfˇlk m÷guleika ß a­ auka starfs■roska sinn ß grundvelli eigin ßhuga.

 

Ůeir frŠ­imenn sem ß ■essum tÝma ranns÷ku­u tengsl innri starfshvatningar og au­gandi starfsumhverfis (job enrichment theories) voru m.a. Herzberg (1966)[7] og Hackman og Oldham (1976).[8] SamkvŠmt Hertzberg leiddu st÷rf sem veittu m÷guleika ß starfs■rˇun og ßrangri til innri starfshvatningar. Hackman og Oldham segja ■rjß sßlfrŠ­ilega ■Štti liggja til grundvallar innri starfshvatningu. Sß fyrsti er a­ starfi­ ■arf a­ vera Ý samrŠmi vi­ mikilvŠg gildi einstaklingins, annar a­ vi­komandi ■arf a­ vera ■ess fullviss a­ hann beri ßbyrg­ ß ßrangri og sß ■ri­ji a­ hann ■arf a­ geta lagt mat ß hvort sß ßrangur sÚ fullnŠgjandi (sama rit, bls. 256). Ůegar ■essir ■Šttir eru til sta­ar leggja kennarar sig fram vi­ st÷rf sÝn svo ßframhald ver­i ß ■eirri ßnŠgju sem ■eir njˇta. Ůeir ■urfa ■ar me­ ekki einhvern utana­komandi til a­ hvetja sig e­a lei­a.

 

Starfsumhverfi kennara ■arf, samkvŠmt Hackman, Oldham, Johnson og Purdy (1975:62-70) a­ veita kennurum m÷guleika ß a­ nřta fj÷lbreytilega hŠfni sÝna. Einnig ver­a ■eir a­ geta skynja­ starf skˇlans Ý heild, eigi­ framlag Ý ■ßgu heildarinnar og a­ starfi­ hafi mikla ■ř­ingu Ý lÝfi nemenda. Ůeim er nau­synlegt a­ hafa ßkve­i­ sjßlfrŠ­i vi­ skipulagningu starfa sinna og ÷­last frß fyrstu hendi, svo og frß ÷­rum, skřrar upplřsingar um ßhrif eigin frammist÷­u. Ţmsar bo­lei­ir til endurgjafar eru ■vÝ nau­synlegar innan skˇlans sem og frß foreldrum. Hackman o.fl. (sama rit) segja a­ kennarinn lŠri mest um eigi­ starf me­ greiningu og rannsˇkn ß ßkve­nu vinnuferli, e­a ß ■vÝ hvernig eigin frammista­a hafi ßhrif ß ni­urst÷­u e­a ßrangur.

 

2.4.1 RANNSËKNIR ┴ NORđURLÍNDUM, M.A. ═SLANDI

Gotvassli (1996:87) segir ßherslur 68-kynslˇ­arinnar hafa haft mikil ßhrif ß stjˇrnunarhlutverki­ innan leikskˇla ß Nor­url÷ndum. RÚtturinn til frelsis og ßhrifa ßsamt umhyggju fyrir einstaklingnum hafi teki­ vi­ af valdsmannslegri stjˇrnunara­fer­um. Hr÷­ uppbygging leikskˇla olli ■vÝ jafnframt a­ fj÷ldinn allur af ungum leikskˇlakennurum sem tˇk a­ sÚr stjˇrnunarhlutverk ur­u fremur äfangarô starfsmannahˇpsins en lei­togar hans.

 

Ni­urst÷­ur řmissa rannsˇkna ß Nor­url÷ndum (M°klebust 1989; Kńrrby 1985; Kvalheim 1980; Lillieroth 1980; Thylefors 1980; Ladberg 1977) sřna a­ leikskˇlar hafa äflattô stjˇrnskipulag ■ar sem yfirmenn eru ekki mj÷g sřnilegir og ■a­ skortir hlutverkaskilgreiningar. UmrŠ­ur um uppeldisstarfi­ eru ■vÝ oft yfirbor­skenndar og ekki fer fram heildstŠ­ og me­vitu­ umrŠ­a um markmi­ssetningu. Rannsakendur (Bastiansen 1986; Boethius 1984; Ladberg 1977) eru hins vegar ˇsammßla um hversu mikill ßgreiningur e­a ßt÷k sÚu Ý starfsmannahˇpum leikskˇlanna. LÝti­ er um skrß­an ßgreining sem getur veri­ vegna ■ess a­ lausn mßlsins felst Ý a­ mßlsa­ili dragi sjˇnarmi­ sÝn til baka og fari ekki Ý opin ßt÷k.

 

Einnig sřna rannsˇknir a­ hluti nř˙tskrifa­ra leikskˇlakennara ver­ur fyrir nokkurs konar ästarfsßfalliô[9] ■egar ■eir koma ˙t ß starfsvettvanginn. Ůeim finnst ■eir ekki tilb˙nir til a­ takast ß vi­ stjˇrnunarhlutverk, m.a. sem deildarstjˇrar (Johannessen 1994, Hauge o.fl 1992, Lande o.fl. 1987). Malmo (1994:36-40) telur a­ ■egar stjˇrnskipulag leikskˇlans sÚ äflattô geri ■a­ nř˙tskrifu­um leikskˇlakennurum erfi­ara me­ a­ a­greina sig sem stjˇrnendur. Ůa­ sama gildi ef hugmyndafrŠ­i leikskˇlastarfsins sÚ ˇskřr og vŠntingarnar sem ■eir nř˙tskrifu­u skynja sÚu ˇljˇsar og tvÝbentar. Vi­ ■Šr a­stŠ­ur geti hinum nř˙tskrifu­u fundist verkefnin ˇvinnandi og ˇyfirstÝganleg.

 

HÚr ß landi gŠtir einnig ßhrifa sem tengja mß hugmyndum samskiptastefnunnar og ■rˇun mannau­sstefnunnar, lÝkt og ß ÷­rum Nor­url÷ndum. SvandÝs Sk˙ladˇttir ritar grein Ý äFˇstruô (1976) um framkvŠmd sŠnsku äDialog uppeldisstefnunnarô Ý nokkrum leikskˇlum Ý Halmstad Ý SvÝ■jˇ­. Ůar segir m.a. um starfsfˇlk og stjˇrnun: äStarfsfˇlkinu er skipt Ý hˇpa ■annig a­ ■eir sem vinna a­ s÷mu e­a svipu­um verkefnum mynda 3-4 manna vinnuhˇp, sem skipuleggur sameiginlega starfi­, skiptir me­ sÚr verkum, tekur sameiginlegar ßkvar­anir og deilir me­ sÚr ßbyrg­ ... Hef­bundnu starfi forst÷­umanns er breytt Ý samrŠmi vi­ ■etta fyrirkomulag og dreifist ßbyrg­ og ßkv÷r­unartaka ß fleiri a­ilaô (sama rit, bls. 30 ).

 

┴hrif stjˇrnunarvi­horfa samskiptastefnunnar mß sÝ­ar sjß Ý grein Steinunnar Geirdal (1982), sem einnig birtist Ý äFˇstruô. Ůar fjallar h˙n um hlutverk leikskˇlastjˇra eftir a­ hafa ßtt vi­t÷l vi­ fjˇra ■eirra Ý tengslum vi­ lokaritger­ Ý Fˇsturskˇlanum. Ůar segir m.a.: äŮess vegna vil Úg meina a­ ■a­ sÚ mesti misskilningur sem sumar fˇstrur segja, a­ forst÷­ukonur sÚu ˇ■arfar og geri ekkert til gagnsô (sama rit, bls. 37). VÝsbendingar koma ■arna fram um ßkve­na umrŠ­u og vi­horf innan stÚttarinnar til stjˇrnunarhlutverks leikskˇlastjˇra.

 

Fyrsta rannsˇknin sem gaf ßkve­nar vÝsbendingar um stjˇrnunarßherslur leikskˇlastjˇra hÚr ß landi var rannsˇkn Selmu Dˇru Ůorsteinsdˇttur (1986). Ůar voru leikskˇlakennarar spur­ir um hvort leikskˇlastjˇrinn nřtti ämannau­ô ■eirra vi­ skipulagningu, ߊtlanager­ og eftirlit leikskˇlastarfsins. Ni­urst÷­ur rannsˇknarinnar, sem framkvŠmd var ßri­ 1985 (sama rit, bls. 102-112), voru ■Šr a­ leikskˇlakennarar t÷ldu a­ leikskˇlastjˇrinn nřtti ekki mannau­ ■eirra vi­ ■essi verkefni og ■ar me­ ekki vi­ ■rˇun leikskˇlans sem heildar. Ůeir t÷ldu a­ leikskˇlastjˇrinn hef­i ekki nŠgilegan ßhuga, vŠri ekki nŠgilega sterkur faglegur lei­togi og upptekinn af ÷­rum verkefnum.

 

┴lyktun Selmu var ■vÝ s˙ a­ leikskˇlastjˇrinn sem bŠri h÷fu­ßbyrg­ ß m÷guleikum starfsfˇlks og barna til ■roska sinnti illa ■vÝ hlutverki sÝnu. Selma segir: äEf g÷gn mÝn sřna raunverulegt ßstand Ý vi­komandi leikskˇlum, bendir allt til ■ess a­ leikskˇlastjˇrum takist ekki a­ mˇta ■a­ starfsumhverfi sem samkvŠmt mannau­sstefnunni stu­lar a­ ■rˇun fagfˇlks og ■ar me­ bř­ur leikskˇlinn b÷rnunum ekki heildtŠkt uppeldiô (sama rit, bls. 112).

 

KristÝn Dřrfj÷r­ (1997:22) veltir ■vÝ fyrir sÚr hvort ■essar ni­urst÷­ur hafi ekki ß sÝnum tÝma komi­ eins og k÷ld vatnsgusa framan Ý leikskˇlakennara sem stÚtt. ═ kj÷lfari­ var­ a.m.k. mikil umrŠ­a innan leikskˇlakennarastÚttarinnar um hlutverk leikskˇlastjˇrans sem faglegs lei­toga. Stjˇrnunarnßmskei­ voru haldin og ßhersla og ßsˇkn var Ý framhaldsnßm innan Fˇsturskˇla ═slands fyrir stjˇrnendur og rß­gjafa. Deildarstjˇraheiti var teki­ upp Ý kjarasamningum 1987 og aukin ßhersla var­ ß formlegt og stjˇrnunarlegt vald og ßbyrg­ ■eirra. Einnig var l÷g­ ßhersla ß ■a­ hlutverk leikskˇlastjˇra a­ gera kr÷fur til leikskˇlakennara um a­ ■eir ä ... taki a­ sÚr vi­fangsefni samkvŠmt ■÷rf leikskˇlans, ß ■vÝ svi­i sem mannau­ur ■eirra liggurô (Ël÷f Helga Pßlmadˇttir 1993:51).

 

2.5 Menning stofnana - nřrri vi­horf

Fram kemur hjß Owens (1991:21) a­ ß ßttunda ßratugnum var fari­ a­ ■rˇa eigindlegar rannsˇknara­fer­ir innan stjˇrnunar ■annig a­ vi­ megindlegar a­fer­ir bŠttust m.a. vi­t÷l og vettvangsrannsˇknir. Vi­horfin a­ baki ■essum rannsˇknum voru a­ ekki fyndist ein r÷krÚtt kerfisregla sem skřr­i ßrangur Ý skˇlastarfi. Veruleikinn vŠri fj÷lbreyttur og kenningarnar margar. Ůessar rannsˇknir beindust m.a. a­ skilvirkni Ý skˇlastarfi og hva­ skilur ß milli ■eirra skˇla sem nß­u miklum ßrangri og hinna ■ar sem ßrangur var minni. Ni­urst÷­ur nřrri rannsˇkna sty­ja ni­urst÷­ur ■essara rannsˇkna, ■.e. a­ skilvirkni skˇla tengist a­ meira e­a minna leyti ■eim vi­horfum og vinnubr÷g­um sem einkenna menningu ■eirra.[10]á

 

Rannsˇkn Purkey og Smith (1985; tilv. eftir Owens 1991:32-33) sřndi m.a. a­ afgerandi ■ßttur var­andi ßrangur og framfarir nemenda voru ■au gildi, norm og venjur sem rÝktu Ý menningu skˇlans auk ßhrifa stjˇrnunar, samskipta og kennsluhßtta. ┴hersla var ß sameiginlega ߊtlanager­, faglega samkennd og samfÚlagsvitund innan skˇlans sem haf­i Ý f÷r me­ sÚr einhug og samheldni. Liti­ var svo ß a­ hvetjandi starfsandi me­al kennarara stu­la­i a­ st÷­ugum tilraunum og mati ß skˇlastarfinu. Markmi­ voru sameiginleg og skřr, miklar vŠntingar rÝktu innan skˇlans um ßrangur og nßin samvinna allra hluta­eigandi a­ila var um menntun barnanna. Purkey og Smith (sama rit) drˇgu einnig ■ß ßlyktun a­ efla Štti sjßlfstŠ­i hvers skˇla, draga ˙r opinberu eftirliti og stjˇrnun rekstrara­ila. Skˇlarnir Šttu sjßlfir a­ axla ßbyrg­ ß lausn ■eirra vandamßla sem upp kŠmu Ý skˇlastarfinu ■vÝ ■a­ trygg­i skilvirkni og ßrangur.

 

Owens (1991:34) telur umbˇtabylgjur Ý skˇlastarfi Ý BandarÝkjunum, sem hˇfust um 1980 Ý kj÷lfar skřrslunnar äA Nation at riskô, hafa ■egar ß lei­ teki­ mi­ af ni­urst÷­um rannsˇkna ß skilvirkni skˇla. ═ skřrslunni kom fram gÝfurleg gagnrřni ß skˇlakerfi­, skˇlar nß­u engum ßrangri, menntunin mi­a­ist ekki vi­ ■arfir ■jˇ­fÚlagsins og krafist var opinberra a­ger­a. I­na­ur ■jˇ­arinnar var sag­ur Ý molum, a­rar ■jˇ­ir komnar fram ˙r BandarÝkjunum, m.a. Japan, og skˇlakerfinu var kennt um. Kastljˇsinu var ekki lengur beint a­ ■vÝ sem stu­la­i a­ starfsßnŠgju kennara heldur a­ ßrangri, frammist÷­u, gŠ­um og kostna­i vi­ skˇlastarf.

 

Me­ frŠgri rŠ­u Callaghans forsŠtisrß­herra Breta ßri­ 1976 (B÷rkur Hansen 1992:46) hˇfst einnig umbˇtastarf Ý breskum skˇlum Ý kj÷lfar st÷­ugt hßvŠrari krafna foreldra um gŠ­i menntunar og aukins opinbers eftirlits me­ frammist÷­u kennara og skˇla. äNeytendurô vildu fß a­ vita hva­ var­ um ■a­ opinbera fÚ sem lagt var Ý skˇlastarf og hverju ■a­ skila­i. Ůrˇunin Ý Bretlandi og BandarÝkjunum (Whitty og Power 1997; O┤Neil 1996; Owens 1991) hefur Ý kj÷lfar umrŠ­unnar hneigst Ý ■ß ßtt a­ hver skˇli marka­ssetur sig ■ar sem aukin samkeppni er talin lei­a til meiri ßrangurs. Foreldrar geta vali­ skˇla fyrir barn sitt sem ■eir telja a­ svari ■÷rfum ■ess og rÚttur neytandans er ■ar me­ Ý fyrirr˙mi. A­fer­ir gŠ­astjˇrnunar hafa vÝ­a veri­ nota­ar samhli­a ßherslu ß skilvirkni skˇla. ═ ■eim a­fer­um er l÷g­ ßhersla ß a­ ä ... lÝta ß starfsemi stofnunar og ÷ll samskipti manna Ý millum sem ferli - ferli sem sÚ hŠgt a­ sko­a hlutlŠgt, mŠla og meta, breyta og bŠtaô (B÷rkur 1994:61). GŠ­in eru sÝ­an skilgeind eftir ■vÝ hvernig stofnuninni tekst a­ koma til mˇts vi­ kr÷fur og ■arfir ävi­skiptavinaô sinna.

 

2.5.1 UMBËTABYLGJUR INNAN ═SLENSKRA LEIKSKËLA

GÝfurlegar breytingar hafa or­i­ ß leikskˇlavettvanginum ß undanf÷rnum ßratug, sem rekja mß m.a. til ■eirra erlendu umbˇtabylgna sem fjalla­ hefur veri­ um hÚr a­ framan. Uppeldisߊtlun kom ˙t ßri­ 1985 og var fyrsti opinberi starfsrammi leikskˇlauppeldis Ý landinu. Ůar var jafnframt kve­i­ ß um faglegt forystuhlutverk leikskˇlastjˇra me­ afgerandi hŠtti. Samheiti­ äleikskˇliô var l÷gfest ßri­ 1991 og heyr­i mßlaflokkurinn ßfram undir Menntamßlarß­uneyti­, eftir mikla barßttu leikskˇlakennara gegn flutningi hans yfir Ý FÚlagsmßlarß­uneyti­. Frß ßrinu 1973 haf­i samheiti­ ädagvistunarheimiliô veri­ nota­ yfir dagheimili og leikskˇla og ädagvistarheimiliô frß ßrinu 1976.

 

┴ri­ 1994 var leikskˇlinn l÷gfestur sem äfyrsta skˇlastigô barnsins Ý skˇlakerfinu, Ý regluger­ um starfsemi leikskˇla (225/1995) er kve­i­ ß um gŠ­aeftirlit og innra gŠ­amat og leikskˇlar hafa vÝ­a fengi­ auki­ fjßrhagslegt sjßlfstŠ­i. HÚr sem annars sta­ar hafa foreldrar sett fram auknar kr÷fur um ■jˇnustu og gŠ­i menntunar barna sinna. Mikill tÝmi, orka og umrŠ­a hefur jafnframt tengst flutningi menntunar leikskˇlakennara ß hßskˇlastig sem gekk Ý gegn me­ l÷gum um Kennarahßskˇla ═slands 1. jan˙ar 1998. Barßtta fyrir mikilvŠgi leikskˇlans og leikskˇlakennaramenntunar hefur ■vÝ veri­ nŠr samfelld allt frß ■vÝ fyrstu leikskˇlarnir svo og Uppeldisskˇli Sumargjafar var stofna­ur 1946 (sjß kafla 2.3).

 

Mikil ■ensla var ß vinnumarka­i ß nÝunda ßratugnum. Bergur Felixson framkvŠmdastjˇri Dagvistar barna segir Ý riti Sambands Ýslenskra sveitarfÚlaga (1993:39) um ßstandi­: äVar nokkur samkeppni um vinnuafli­ og yfirborganir tÝ­ku­ust ... var­ starfsmannaskortur ß leikskˇlunum miki­ vandamßl og ßtti ■a­ bŠ­i vi­ um fagfˇlk og a­sto­arfˇlk.ô Reynt var a­ finna lei­ir ätil a­ bŠta andr˙mslofti­ô og stjˇrn Dagvistar barna ßkva­ a­ rß­ast Ý svokalla­ leikskˇlaverkefni ßri­ 1987. Meginßhersla var l÷g­ ß bŠtta uppeldis- og starfsa­st÷­u barna, bŠtta a­st÷­u fyrir starfsfˇlk og bŠtta ■jˇnustu vi­ foreldra (sama rit, bls. 40). MargrÚt Vallř (1992:1) segir Ý skřrslu um verkefni­ a­ ■vÝ hafi veri­ Štla­ a­ stu­la a­ ■rˇun Ý starfi leikskˇlans Ý ljˇsi breyttra ■arfa og ßherslna.

 

Ni­urst÷­ur nokkurra tilraunaleikskˇla um fj÷lda barna ß deildum voru sÝ­an lag­ar til grundvallar ähagrŠ­ingarsamningumô FˇstrufÚlags ═slands og ReykjavÝkurborgar 1993 ■ar sem kve­i­ var ß um barnafj÷lgun ß deildum. Gengi­ var ˙t frß a­ b÷rn sem tilheyr­u svok÷llu­um forgangshˇpum, og h÷f­u fram til ■essa veri­ vistu­ ß heilsdagsdeildir dagheimila, og b÷rn sem ß­ur voru vistu­ ß hßlfsdagsdeildir leikskˇla, yr­u framvegis saman ß deild me­ breytilegum dvalartÝmum.

 

BŠjarstjˇrn Kˇpavogs tˇk ßkv÷r­un um ■rˇunarverkefni 1989, ■ar sem sett voru markmi­ um samruna leikskˇla og dagheimila og ■ar me­ afnßm fÚlagslegra skila. Einnig komu fram markmi­ um sveigjanlegan dvalartÝma, breyttan og aukinn nřtingarm÷guleika h˙snŠ­is, st÷­ugleika Ý starfsmannahaldi og markvissara og betur skipulagt uppeldisstarf (Sigurlaug Einarsdˇttir 1991:4).

 

Ůessum ■rˇunarverkefnum, sem unnin voru Ý samstarfi rekstara­ila og starfsfˇlks, var ■annig Štla­ a­ slß margar flugur Ý einu h÷ggi. Stefnt var a­ auknum gŠ­um leikskˇlastarfsins, aukinni ■jˇnustu vi­ foreldra og ßnŠgju starfsfˇlks ß vinnusta­. Ekki finnst ß opinberu prenti neitt um ■Šr tilfinningar, andst÷­u, titring og sko­anaskipti sem fylgdu undirb˙ningi og framkvŠmd ■essara breytinga me­al leikskˇlastjˇra, leikskˇlakennara og annars starfsfˇlks leikskˇla. Ůa­ fˇr ■ˇ ekki fram hjß neinum sem kom nßlŠgt e­a střr­i ■eim a­ vÝ­a var ˇßnŠgja og misjafnt hversu starfsfˇlk var tilb˙i­ a­ takast ß vi­ ■Šr.

 

Ůa­ var Ý kj÷lfar ■essara breytinga sem undirritu­ sat ß skrifstofu sinni sem leikskˇlastjˇri og fannst h˙n ekki nß tilskildum ßrangri.

 

2.5.2 STJËRNUN ┴ BREYTINGAT═MUM

Schein (1992) sem hefur rannsaka­ menningu stofnana segir ekki hŠgt a­ a­skilja stjˇrnun og menningu. Hlutverk stjˇrnanda sÚ a­ mˇta, stjˇrna og stundum ey­ileggja rÝkjandi menningu ef ekki nßist ßrangur. Schein skilgreinir ämenninguô sem ä ... mynstur sameiginlegra grundvallarvi­horfa sem hˇpur tileinka­i sÚr um lei­ hann leysti vandamßl tengd ytri a­l÷gun og innri samhŠfingu, sem hafa nřst vel, teljast ■vÝ gjaldgeng og eru ■ar af lei­andi kennd nřjum me­limum hˇpsins sem hin rÚtta lei­ til a­ skilja, hugsa, og skynja, Ý tengslum vi­ ■ess hßttar vandamßlô (sama rit, bls. 12).

 

Menning er ■annig mynstur sameiginlegra vi­horfa sem liggja dj˙pt, leita st÷­ugleika, reglufestu og jafnvŠgis, e­a älÝmô stofnunarinnar. Fram kemur hjß Schein (1992) a­ ä ů vi­ for­umst a­ rannsaka ■essi vi­horf ■egar ■au hafa fest sig Ý sessi heldur t÷kum ■eim sem gefnum. Vi­ for­umst a­ rŠ­a ■au, ■annig a­ ■au ver­a okkur ˇme­vitu­. Ef vi­ ney­umst til a­ rŠ­a ■au, ranns÷kum vi­ ■au ekki heldur verjum ■au ■vÝ vi­ h÷fum fjßrfest Ý ■eim tilfinningalegaô (sama rit, bls. 12, tilv. eftir Bohm 1990). ┴ breytingatÝmum, segir Schein, ver­ur stjˇrnandi a­ sjß til ■ess a­ starf innan stofnunar einkennist af st÷­ugri ■ekkingarleit. Hann ver­ur ■vÝ a­ innlei­a grundvallarvi­horf ■ess e­lis a­ Ý jafnvŠginu, e­a älÝminuô, felist vilji til st÷­ugs nßms, nřjunga og breytinga. Hlutverk hans er ■vÝ a­ innlei­a nßmsmenningu.

 

Sarason (1971) sem lengi rannsaka­i innra starf skˇla sřndi fram ß erfi­leikana vi­ a­ innlei­a breytingar vegna ■rřstings frß yfirv÷ldum og rekstrara­ilum skˇla. Sarason segir: äJohn Dewey skapa­i skˇla, hann ■urfti ekki a­ breyta skˇla sem ■egar var starfandiô (sama rit, bls. 212). Sarason (B÷rkur 1994:57) heldur ■vÝ fram a­ ef breytingar eru ekki markvisst tengdar menningu hvers skˇla myndist tˇmar˙m e­a gjß. Breytingarnar komist ekki til framkvŠmda nema gjßin ver­i br˙u­. Stjˇrnendur ver­i a­ vera me­vita­ir um ■ennan vanda, gera sÚr grein fyrir a­ breytingar taka tÝma, undirb˙a og střra ■eim me­ markvissum hŠtti. Ůannig geti kennarar tileinka­ sÚr breytingarnar ß eigin forsendum ■vÝ ä ... ■a­ er erfitt a­ lŠra af reynslu annarraô (Sarason 1971:5).

 

Fullan (1991) kemst a­ svipa­ri ni­urst÷­u og Sarason og segir breytingar ß menningu skˇlans ■a­ eina sem dugi ef skˇli eigi a­ ■rˇast sem heild til ßrangurs. SamkvŠmt Fullan (sama rit, bls. 106) ver­ur stjˇrnandi jafnframt a­ gera sÚr grein fyrir ■vÝ a­ hugmyndir hans komast ekki ˇbreyttar til framkvŠmda heldur taka breytingum vi­ umrŠ­u og ■rˇun, m.a. ■eirra sem vinna me­ b÷rnunum. Mikil ˇvissa og ˇ÷ryggi rÝkir gagnvart breytingum og hver einstaklingur ver­ur a­ takast ß vi­ ■Šr ß grundvelli ■ess sem er merkingarbŠrt fyrir hann. Fullan (sama rit, bls. 318-319) segir ■rˇunarm÷guleika starfsfˇlksins felast Ý breytingaferlinu og faglega ■rˇun kennara ■a­ sem hafi Ý f÷r me­ sÚr mestan v÷xt og starfsßnŠgju. HŠgt sÚ a­ stu­la a­ ■eirri fag■rˇun me­ ■vÝ a­ innlei­a ßkve­nar umbŠtur, en me­ tÝmanum flÚttist fag■rˇun kennara saman vi­ ■rˇun skˇla Ý änŠrandiô samvinnu starfsfˇlks. Fullan (1997:36) segir sameiginlega hugsjˇn Ý skˇlastarfi fela Ý sÚr sřn um hvernig vi­ viljum sjß skˇlastarfi­ til framtÝ­ar en ekki sÝ­ur hvernig vi­ Štlum a­ standa a­ breytingaferlinu ß ■eirri lei­.

 

Fullan (1991:106) leggur jafnframt ßherslu ß a­ ßgreiningur og ßt÷k ß grundvelli ˇlÝks gildismats starfsfˇlks sÚu hluti af breytingarferlinu og Ý raun forsenda ßrangurs. Einarsen o.fl. (1995:17) segja ßt÷k ˇhjßkvŠmilega fylgja vinnust÷­um og starfshˇpum. ┴t÷k sÚu Ý sjßlfu sÚr hvorki jßkvŠ­ e­a neikvŠ­. Ůa­ fari ß hinn bˇginn eftir ■vÝ hvernig teki­ sÚ ß ■eim hvort ■au hafi jßkvŠ­ar e­a neikvŠ­ar aflei­ingar. Vi­ äh÷r­ô persˇnutengd ßt÷k er ekki lengur a­alatri­i ähvertô er vandamßli­ heldur ähverô og ■ar me­ er sjßlfsvir­ingu einstaklinganna ˇgna­.

 

Sergiovanni (1996, 1992), sem ß ßrum ß­ur ■rˇa­i mannau­sstefnuna innan skˇla hefur, ß grundvelli nřrra rannsˇkna, ■rˇa­ svonefnda skˇlastjˇrnunarstefnu. Hann tekur undir me­ Fullan hva­ var­ar breytingar ß menningu skˇlans. Sergiovanni skilgreinir skˇlann sem äsamfÚlagô og telur nau­synlegt a­ allir ■eir a­ilar sem koma a­ skˇlasamfÚlaginu, nemendur, kennarar, foreldrar og skˇlayfirv÷ld, sameinist um hugsjˇnir og geri me­ sÚr bindandi sßttmßla si­fer­ilegra gilda. ═ ■eim sßttmßla skuldbindi allir ■essir a­ilar sig til koma til mˇts vi­ ■arfir hvers einstaks barns um nßm og fÚlagslegan ■roska. Ůa­ er skˇlastjˇrans a­ sjß til ■ess a­ sßttmßlinn sÚ ger­ur. Ůessi sßttmßli ver­ur sÝ­an grundv÷llur ßkvar­ana og gj÷r­a, mˇtar normin og heg­unarreglurnar og gefur lÝfinu Ý skˇlasamfÚlaginu gildi, ■.e. hva­ vi­ gerum, hvernig og hvers vegna. Skˇlinn ver­ur samfÚlag ■ar sem sameinast er um hugsjˇnir, norm og heg­unarreglur. Ůar er skˇlastjˇrinn a­alfyrirmyndin vi­ a­ fylgja heg­unarreglunum og sÚr jafnframt til ■ess a­ ■eim sÚ fylgt (Sergiovanni 1996:63-70).

 

Sergiovanni (sama rit) segir skˇlann jafnframt samfÚlag nßms og mi­st÷­ st÷­ugra rannsˇkna. ═ ■vÝ samfÚlagi sÚu kennarar Ýgrundandi starfsmenn[11] sem fylgist me­ rannsˇknum ß starfsvettvangnum og stundi jafnhli­a st÷­ugar rannsˇknir og mat ß eigin starfi. Barth (1990:71) er sama sinnis og segir skˇlastjˇrann a­alnßmsmanninn innan skˇlans, vegna forystuhlutverks hans vi­ mat, rannsˇknir og ■rˇunarstarf. ═ ■essu samfÚlagi ■urfi a­ rÝkja fagleg samkennd (sbr. Purkey og Smith) e­a äeinn fyrir alla og allir fyrir einnô. Me­ ■essum ßherslum ■rˇist menning skˇlans til ßrangurs en jafnframt ver­i starfsfˇlk sjßlfstŠ­ara Ý st÷rfum sÝnum og skˇlastjˇri geti ■ar me­ fremur sinnt langtÝma■rˇun (Sergiovanni 1992:43).

 

Cunningham og Gresso (1993:30-35) sem ■rˇa­ hafaá menningarbundna stjˇrnun innan skˇla, ß grundvelli hugmyndafrŠ­i altŠkrar gŠ­astjˇrnunar, eru sama sinnis og Fullan og Sergiovanni. Ůeir segja margsanna­ a­ ekki ■ř­i a­ breyta einungis ytra stjˇrnskipulagi stofnunar, starfslřsingum e­a stjˇrnunarstÝl, Ý ■eim tilgangi a­ ■rˇa skˇlastarfi­ og auka ■annig ßrangur. Ůeir telja mikilvŠgara a­ beina sjˇnum sÝnum a­ mˇtun menningarinnar sem ■ar me­ lei­i til nau­synlegra breytinga ß vinnubr÷g­um og stjˇrnskipulagi og aukins ßrangurs skˇlans.

 

Loden (1987) hefur ß grundvelli rannsˇkna sinna sett fram skilgreiningu ß stjˇrnunarmßta karla og kvenna. H˙n segir stjˇrnunarmßta karla vera Ý anda regluveldis og samkeppni ■ar sem l÷gmßlin sn˙ist um a­ vinna e­a tapa. Lykilhugt÷k hins karlmannlega stjˇrnunarmßta sÚu střring, ߊtlanager­, lÝtil tilfinningasemi og greining a­stŠ­na (sama rit, bls. 40). SamkvŠmt Loden er stjˇrnunarstÝll kvenna fremur hˇp- og samvinnumi­a­ur ■ar sem fyrst og fremst er l÷g­ ßhersla ß gŠ­i og ■ßttt÷ku. Vandamßl eru leyst Ý samvinnu ß forsendum tilfinninganŠmni og r÷khyggju ■annig a­ enginn vinnur e­a tapar. Lykilhugt÷k kvenlegs stjˇrnunarstÝls eru lÝtil střring, hŠfni til innlifunar, samvinna og miklar kr÷fur um frammist÷­u. Loden (sama rit, bls. 69-72) telur a­ ■essi stjˇrnunarmßti hafi fengi­ aukna vi­urkenningu Ý rannsˇknum ß menningu stofnana.

 

2.5.3 UNDANKOMULEIđIR LEIKSKËLASTJËRA

Fullan (1991:76-77) vitnar til fj÷lda rannsˇkna og segir skˇlastjˇrann lykila­ila Ý breytingaferli ■vÝ ■a­ sÚ hans hlutverk a­ stjˇrna umrŠ­u um sameiginlegar hugsjˇnir og markmi­, koma ß samvinnu sem lei­i til ßrangurs og ■rˇa matsa­fer­ir. Ţmsar rannsˇknir sřni ß hinn bˇginn a­ margir skˇlastjˇrar sinni ekki ■essu verkefni ■ar sem ■eir telji sig ekki tilb˙na til ■ess, m.a. vegna skorts ß vi­eigandi hŠfni. Skˇlastjˇrar og kennarar sitji ■vÝ margir uppi me­ ■Šr tilfinningar a­ enginn skilji ■au vandamßl sem ■eir standa frammi fyrir.

 

═ rannsˇkn Gotvassli o.fl. (1992:42-44, 50-51), sem ger­ var me­al 600 leikskˇlastjˇra Ý Noregi og Danm÷rku, kom fram a­ mestur tÝmi stjˇrnenda fˇr Ý stjˇrnunar■ßttinn. Ůar er ßtt vi­ daglega stjˇrnun, samskipti vi­ starfsfˇlk og foreldra, undirb˙ning funda og vinnu tengda rekstri og launum. Minni tÝmi fˇr Ý samstarfs■ßttinn, e­a a­ hvetja og styrkja samstarfsfˇlk og taka ß ßgreiningi. Minnstur tÝmi fˇr Ý uppeldislega ■ßttinn, e­a skipulagninu, ߊtlanager­, ■rˇunar- og breytingastarf.

 

Ůessar ni­urst÷­ur eru sambŠrilegar ni­urst÷­um Barkar o.fl. (1994:83-85) Ý rannsˇkn me­al skˇlastjˇra. Ůar var ein af meginni­urst÷­unum a­ skˇlastjˇrum fannst ■eir verja of litlum tÝma til ■eirra verka sem ■eir helst vildu sinna. NßlŠgt 80% skˇlastjˇranna t÷ldu a­ stjˇrnunar■ßttur starfsins, ■.e. rekstur, skrifstofuhald, fjßrmßl, brÚfaskriftir, skřrsluger­ o.fl. tŠki mestan tÝma ■eirra. Ůeir settu ■ann ■ßtt ß hinn bˇginn Ý fimmta hluta ßkjˇsanlegrar forgangsra­ar. Flestir skˇlastjˇrar settu hins vegar nßmskrßrvinnu fremst Ý ßkjˇsanlega forgangsr÷­.

 

Gotvassli o.fl. (1992) halda ■vÝ fram a­ leikskˇlastjˇrar vilji raunverulega ekki a­ skiptingin ß tÝma ■eirra sÚ me­ ■essum hŠtti. Velta megi ß hinn bˇginn fyrir sÚr hversu mikil ßhrif leikskˇlastjˇrarnir reyni a­ hafa ß sÝna eigin forgangsr÷­un. Margt bendi til ■ess a­ leikskˇlastjˇrar beiti einhvers konar undankomulei­um. Fram komu Ý g÷gnunum ä ů greinileg tengsl milli ■eirra verkefna sem leikskˇlastjˇrar ey­a mestum tÝma Ý og ■eirra sem ■eir telja sig rß­a best vi­ô (Gotvassli o.fl. 1992:44). A­stŠ­ur sem leikskˇlastjˇrar upplif­u erfi­ar og kr÷f­ust mikilla sko­anaskipta voru aftarlega Ý forgangsr÷­inni. Ůar er ßtt vi­ umrŠ­ur um sameiginlega markmi­ssetningu, frammist÷­u, starfsa­fer­ir og mat ß starfinu, lei­s÷gn og lausn ßgreiningsmßla.

 

2.5.4 NŢRRI RANNSËKNIR ┴ STARFS┴NĂGJU

Hollway (1991:137-145) segir menningu stofnunar Ý raun nřtt hugtak yfir gamalt vandamßl, ■.e. hi­ ˇsřnilega afl innan stofnunar sem ver­i a­ koma b÷ndum ß ef breytingar eigi a­ lei­a til ßrangurs. Ůekkingin um stofnanamenningu sÚ ■vÝ äframleiddô Ý stjˇrnunarlegum tilgangi, lÝkt og samskipta■ekkingin, enda Schein äbarn samskiptastefnunnarô, alinn upp Ý Hawthorne. Enn er hinn tilfinninganŠmi starfsma­ur skotmarki­, n˙ ß grundvelli hollustu og samheldni. ═ sta­ ■ess a­ střra starfsfˇlkinu er menningunni střrt til a­ hafa sem Šskilegust ßhrif ß starfsfˇlki­ og stjˇrnandinn einn veit hva­ er rÚttast og best. Ůessi stjˇrnunarnßlgun heyri ■vÝ, lÝkt og hinar fyrri, undir atferlisvÝsindi. Hollway telur ■ˇ a­ ß sÝ­ustu tveimur ßratugum hafi frŠ­ileg nßlgun vi­fangsefna breyst sem gefi ßstŠ­u til bjartsřni um ■rˇun vinnusßlfrŠ­innar. Ůrennt einkenni hina nřju nßlgun, ■.e. greining ˙t frß s÷gulegu sjˇnarhorni, horft er til ■ess sem er einstaklingnum mikilvŠgt og ßhrif hans ß eigin ■rˇun og ■rˇun stofnunar. Einstaklingurinn sem vi­fang stjˇrnenda, segir Hollway, er ekki af holdi og blˇ­i heldur einungis til Ý rŠ­u og riti (sama rit, bls. 185-187).

 

Sergiovanni (1992:2-3) segir a­ samkvŠmt hinum hef­bundnu stjˇrnunarkenningum hafi kastljˇsinu veri­ beint a­ ärÚttriô heg­un stjˇrnenda fremur en hugmyndum ■eirra og hugsjˇnum. Hann segir rannsˇknir ■vÝ hafa beinst fyrst og fremst a­ stjˇrnunarmßta skˇlastjˇra. ═ ÷llum ■essum rannsˇknum hafi s˙ a­fer­ sem fßi undirmenn til a­ framkvŠma ßnŠg­a ■a­ sem yfirmennirnir Štlast til veri­ skilgreind sem äs˙ bestaô. StarfsßnŠgja ß grundvelli hef­bundinna stjˇrnunarkenninga, m.a. mannau­sstefnunnar, gangi ß me­an stjˇrnandinn sÚr til ■ess a­ starfi­ sÚ äsßlfrŠ­ilega fullnŠgjandiô fyrir starfsmanninn (Sergiovanni 1991:124). Ůarna er hŠgt a­ sjß samsv÷run me­ sko­unum Sergiovanni og Hollway. Stjˇrnandi hefur hins vegar ■a­ ÷grandi verkefni, segir Sergiovanni, a­ stu­la a­ ■vÝ a­ starfsfˇlk bŠti frammist÷­u sÝna og nßi ßrangri, ekki a­eins ■egar umbunin bÝ­ur, heldur einnig ■ˇtt h˙n bÝ­i ekki.

 

Sergiovanni (1992:31) leggur ■vÝ ßherslu ß hina si­fer­ilegu hvatningu Ý skˇlastarfi, e­a ■egar kennarinn leggur sig fram vi­ vinnu sÝna vegna ■ess a­ hann telur ■a­ Ý ■ßgu barnanna og ■jˇ­fÚlagsins. Ůarna vitnar Sergiovanni m.a. til kenninga Etzioni (1988) sem segir a­ fˇlk setji si­fer­ilega mŠlistiku ß gj÷r­ir sÝnar og reikni ekki alltaf kalt ˙t hagna­ e­a tap heldur breg­ist vi­ ß grundvelli si­fer­ilegra, tilfinningalegra og fÚlagslegra skuldbindinga.

 

Sergiovanni (1992) leggur jafnframt ßherslu ß hina faglegu starfshvatningu Ý skˇlastarfi ■ar sem umbunin felst Ý unnu verki (sbr. kenningar Hertzberg og Hackman og Oldham). Ůar vitnar hann einnig til nřlegra rannsˇkna Csikzentmihalyi um äflŠ­i­, hina Š­stu reynsluô[12] e­a ä ... ■egar fˇlk er svo gagnteki­ af vi­fangsefninu a­ ekkert anna­ skiptir mßli; sjßlf reynslan er svo stˇrfengleg a­ fˇlk vill takast ß vi­ vi­fangsefni­, a­eins hennar vegnaô (Csikzentmihalyi 1992:4).

 

═ rannsˇknum Csikzentmihalyi (sama rit, bls. 64) kemur fram a­ flŠ­i­ sÚ hß­ ■vÝ a­ vi­komandi hafi m÷guleika ß a­ rß­a vi­ vi­fangsefni­, nßi fullri einbeitingu, hafi skřr markmi­ og skynji ßrangurinn strax. Vi­ a­ einbeita sÚr gleymi hann ßhyggjum og erfi­i daglegs lÝfs, tÝmaskyni­ hverfi og honum finnist hann hafa fulla stjˇrn ß vi­fangsefninu. Hann gleymi sjßlfum sÚr en eftir ß finnist honum äsjßlfô sitt hafa vaxi­. Ůa­ er ■vÝ Ý hreyfiaflinu ß milli ÷grandi verkefna og hŠfni einstaklingsins sem m÷guleikinn ß flŠ­inu liggi og einstaklingurinn leggi grunn a­ ■vÝ sjßlfur. Ef einstaklingurinn skynji kr÷furnar of miklar og hŠfnina skortir geti ■a­ leitt til kvÝ­a og ßlags. Ef einstaklingnum finnist skorta ÷grandi verkefni er lÝklegt a­ vi­komandi lei­ist og ■a­ komi ni­ur ß frammist÷­u hans.

 

Svipa­ar ßherslur koma fram hjß Dale (1989:77-85) sem segir sßlrŠna orku frumforsendu hverrar athafnar. Orkunotkun kennara sÚ hß­ ■vÝ hvort hann telji ■a­ ■ess vir­i a­ äfjßrfestaô Ý ßkve­num ath÷fnum. Vi­komandi meti hvort ■a­ hafi tilgang, fari fram Ý gefandi samstarfi og veiti vi­komandi nřja ■ekkingu og innsŠi. SamkvŠmt Dale (sama rit) endurnřjar einstaklingurinn ■ß orku sem hann gefur Ý starf sitt ef hann skynjar a­ hann nŠr settum markmi­um og ätekst velô. Ůß fer raunveruleiki og markmi­ saman, vi­komandi fŠr endurgj÷f og skynjar ßrangur. Ef einstaklingur upplifir hins vegar st÷­uga ˇsigra Ý starfi sÝnu, a­ hann nŠr ekki markmi­unum og ätekst ekkiô, ˇgnar ■a­ sjßlfsvir­ingu hans. Hann ver­ur ßhugalaus og tˇmur, ■a­ gengur ß orkuna og hŠtta er ß a­ vi­komandi äbrenni ˙tô, dragi sig Ý hlÚ e­a lßti sig hverfa af vettvangi. Ůegar svo er komi­ ver­ur starfsma­urinn a­ einbeita sÚr a­ ■vÝ a­ au­ga daglegt starf sitt me­ ÷llum rß­um og horfa raunsŠrri augum ß markmi­in.

 

Kennari sem starfar ß grundvelli innri e­a faglegrar starfshvatningar (m.a. Csikzentmihalyi 1992; Dale 1989; Hackman og Oldham 1976; Hertzberg, Mausner og Snyderman 1959) sÚr ■vÝ tilgang me­ starfi sÝnu og telur ■a­ ■ř­ingarmiki­ og mikilvŠgt. Hann hefur skřr markmi­, er vi­ stjˇrnv÷linn og hefur ßhrif ß starfsumhverfi sitt. Hann skynjar ■ß ßbyrg­ sem hann ber Ý starfi sÝnu og hva­a hlutdeild hann ß Ý ßrangri.

 

DeCharm (1968) or­ar ■a­ svo a­ vi­komandi heg­i sÚr ■ß fremur sem ährˇkurô (äoriginô ) en äpe­ô (äpawnô). äHrˇkurô gerir sÚr grein fyrir a­ hann ber fulla ßbyrg­ ß gj÷r­um sÝnum, tekur aflei­ingunum og hefur markvisst ßhrif ß umhverfi sitt. äPe­i­ô tr˙ir ■vÝ aftur ß mˇti a­ ytri ÷fl og kringumstŠ­ur sÚu vi­ stjˇrnv÷linn og ßhrifavaldar Ý lÝfi ■ess. Ůa­ skynjar sig ■vÝ oft sem valdalaust rekald.

 

2.6. Samantekt

═ ■essum k÷flum hefur fyrst og fremst veri­ varpa­ ljˇsi ß hva­ rannsˇknir og kenningar segja um starfsßnŠgjuna ß hverjum tÝma. Einnig hefur veri­ fjalla­ um hva­a ßhrif stjˇrnun samkvŠmt hinum řmsu stjˇrnunarstefnum hefur ß ßnŠgju fˇlks Ý starfi.

 

Sagt er frß ■eim sko­unum Hollway (1991) a­ ■ekkingin um starfsßnŠgjuna hafi veri­ äframleiddô ß sÝnum tÝma Ý ■eim tilgangi a­ nß t÷kum ß stjˇrnunarlegum vandamßlum innan stofnana. Hollway telur ■ˇ ßstŠ­u til bjartsřni ■vÝ Ý rannsˇknara­fer­um sÝ­ari tÝma sÚ fremur liti­ ß starfsmanninn sem virkan a­ila Ý eigin ■rˇun en vi­fang fÚlagsvÝsindanna.

 

Fram kemur a­ lÝtil ßhersla er l÷g­ ß starfsßnŠgju innan vÝsindastjˇrnunar og regluveldis en starfsma­urinn talinn ■urfa nßi­ eftirlit svo stofnunin nßi ßrangri. Mikill greinarmunur er ger­ur ß yfir- og undirm÷nnum innan fyrirtŠkja og stofnana. Regluger­ir og starfslřsingar eru nota­ar sem stjˇrntŠki og ßhersla er fyrst og fremst ß hina formlegu stofnun. Loden (1987) tengir hinn karlmannlega stjˇrnunarstÝl fyrst og fremst stjˇrnunarvi­horfum vÝsindastjˇrnunar og regluveldis.

 

┴herslur samskiptastefnunnar eru a­ miklu skiptir a­ koma til mˇts vi­ fÚlagslegar ■arfir kennara/starfsmanns Ý skˇlastarfinu. ┴herslan er ekki ß hina formlegu stofnun heldur ß hin ˇformlegu tengsl Ý starfsmannahˇpnum. Ůa­ er stjˇrnandans a­ sjß til ■ess a­ komi­ sÚ til mˇts vi­ ■arfir kennara, m.a. var­andi vir­ingu og vi­urkenningu. Vi­ ■a­ eykst ßnŠgja kennarans Ý starfi, frammista­a hans ver­ur betri og lei­ir til ßrangurs stofnunarinnar.

 

SamkvŠmt mannau­sstefnunni er liti­ svo ß a­ kennari/starfsma­ur vilji vinna a­ ■ř­ingarmiklum markmi­um, bera ßbyrg­ og vera skapandi Ý st÷rfum sÝnum. StarfsßnŠgjan eykst jafnhli­a ■vÝ a­ kennari nŠr persˇnulegum ßrangri Ý starfi ß grundvelli eigin frammist÷­u. Sß ßrangur er talinn lykill a­ ßrangri skˇlans. Annars vegar er l÷g­ ßhersla ß ■a­ hlutverk skˇlastjˇrans a­ skapa hvetjandi starfsumhverfi (m.a. Sergiovanni, Starrat, Miles) til a­ ßrangur nßist. Hins vegar er l÷g­ ßhersla ß ■a­ af endursko­unarsinnum (m.a. Argyris, Likert) a­ skˇlastjˇri temji sÚr ßkve­inn stjˇrnunarmßta e­a ärÚttaô heg­un gagnvart kennurum Ý ■eim tilgangi a­ markmi­ e­a ßrangur nßist.

 

SamkvŠmt menningarsjˇnarmi­inu er barni­ og nßm ■ess Ý brennidepli en ekki persˇnulegur ßrangur e­a starfsßnŠgja sÚrhvers starfsmanns. ┴hersla er ß ßrangur, skilvirkni og gŠ­i Ý skˇlastarfinu. Starfsfˇlk ■arf a­ sameinast um hugsjˇnir e­a sßttmßla um nßm barnanna, rÝkja ■arf fagleg samkennd og hvetjandi starfsandi. Meginverkefni skˇlastjˇra er mˇtun nßmsmenningar, a­ lei­a umrŠ­ur um hugsjˇnir, norm og heg­unarreglur og sjß til ■ess a­ fram fari st÷­ugar rannsˇknir, tilraunir og mat ß starfinu. Loden (1987) tengir hinn kvenlega stjˇrnunarmßta menningarsjˇnarmi­inu, m.a. vegna ßherslunnar ß ■ßttt÷ku og samvinnu um bestu ni­urst÷­una ■ar sem enginn vinnur e­a tapar.

Fram kemur Ý rannsˇknum sem ger­ar hafa veri­ ß Nor­url÷ndum, og vÝsbendingar koma einnig fram hÚr ß landi (sbr. rannsˇkn Selmu Dˇru Ůorsteinsdˇttur), um a­ stjˇrnun leikskˇla hefur teki­ nokkurt mi­ af samskiptastefnunni. Fram kemur Ý rannsˇknum a­ lÝtil ßhersla er l÷g­ ß formlegt stjˇrnskipulag, skilgreiningar starfshlutverka og verkaskiptingu. Einnig eru vÝsbendingar um a­ l÷g­ hafi veri­ ßhersla ß stjˇrnun samkvŠmt mannau­sstefnunni Ý Ýslenskum leikskˇlum ß sÝ­ustu ßrum. Formlegar kr÷fur til leikskˇlastjˇra og deildarstjˇra sem faglegra lei­toga innan leikskˇlans hafa jafnframt aukist.

 

Rannsˇknir Gotvassli o.fl. (1992) benda til ■ess a­ leikskˇlastjˇrar ß Nor­url÷ndum ey­i meiri tÝma Ý verkefni sem ■eir rß­a vel vi­ en ■au sem ■eir rß­a ver vi­. Ůa­ sem mŠtir afgangi er ■rˇunar- og breytingastarf, umrŠ­ur um markmi­, starfsa­fer­ir og frammist÷­u, lei­s÷gn og mat ß starfinu.

 

Miklar breytingar hafa or­i­ ß Ýslenskum leikskˇlavettvangi ß sÝ­asta ßratug sem Štla mß a­ hafi haft ßhrif ß starfsßnŠgju starfsfˇlks Ý leikskˇlum. L÷g­ er ßhersla innan stjˇrnunarfrŠ­a ß a­ leikskˇlastjˇri lei­i starf innan leikskˇlans af ÷ryggi og festu ß miklum breytingatÝmum.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


 

3.    RANNSËKNARAđFERđ

 

S˙ nßlgun sem hÚr er valin til a­ rannsaka tengsl starfsßnŠgju og stjˇrnunar Ý leikskˇlum er eigindleg e­a t˙lkandi. Meginßhersla er l÷g­ ß a­ skilja rannsˇknarvi­fangsefni­ frß sjˇnarhˇli ■ßtttakenda, setja sig inn Ý hva­ er ■eim mikilvŠgt og hvernig ■eir sjß og t˙lka sinn daglega veruleika. Ferguson (1993) segir rannsˇkn sem ■essa fela jafnframt Ý sÚr t˙lkun rannsakandans ß t˙lkun ■ßtttakenda[13] e­a ä ... afst÷­u sem hin hef­bundnu vÝsindi ßlÝta ˇm÷gulegaô (sama rit, bls. 36). ěsterud (1998:120) talar Ý ■essu samhengi um innra og ytra sjˇnarhorn rannsakanda. M÷gulegt sÚ a­ samhŠfa ■essi sjˇnarhorn me­ ■vÝ a­ setja sig Ý spor sÚrhvers vi­mŠlenda, en bera jafnhli­a reynslu ■eirra allra saman, og greina ßkve­i­ mynstur e­a l÷gmßl um ■a­ sem ■eir eiga sameiginlegt.

 

HŠgt hef­i veri­ a­ framkvŠma k÷nnun me­al fj÷lmenns ˙rtaks ß tengslum starfsßnŠgju og stjˇrnunar Ý leikskˇlum me­ alhŠfingargildi Ý huga. Gall o.fl. (1996:18) segja ■ß rannsakendur, sem beita megindlegum rannsˇknara­fer­um Ý ■eim tilgangi, framkvŠma hlutlausar athuganir ß hinum fÚlagslega raunveruleika ä■arna ˙tiô. Markmi­ mitt er ß hinn bˇginn a­ gefa änßkvŠma lřsinguô[14] ß ■vÝ sem fram fer innan ßkve­inna eininga, e­a ■riggja leikskˇla, me­ rannsˇknara­fer­ ■ar sem rannsakandinn er nßlŠgur og a­alverkfŠri­. Ůßttt÷kurannsˇkn me­ athugunum og vi­t÷lum ß vettvangi er ■vÝ valin til a­ geta dvali­ vi­ og sko­a­ vandlega mynstur e­a tengsl Ý ■eim tilgangi a­ ÷­last sem dřpstan skilning ß rannsˇknarefninu. Ůannig rannsˇknara­fer­ gefur rannsakandanum fremur m÷guleika ß a­ ■rˇa ˇformleg tengsl vi­ ■ßtttakendur, vi­ ■eirra venjubundnu a­stŠ­ur, en tilraun e­a k÷nnun (Cohen og Manion 1994:110).

Rannsˇknarsni­

Rannsˇknarsni­i­ er svonefnd samanbur­ar-tilviksrannsˇkn (Bogdan og Biklen 1992:69) ■ar sem rannsˇknin fˇr fram og gagna var afla­ innan fleiri en einnar einingar e­a leikskˇla. Vi­ framkvŠmd rannsˇknarinnar var l÷g­ ßhersla ß a­ fß sem heildstŠ­asta mynd af hverjum og einum leikskˇla. Jafnframt var bori­ saman hva­ var almennt lÝkt e­a ˇlÝkt Ý lřsingum og t˙lkunum starfsfˇlks leikskˇlanna, svo og ˇlÝkra hˇpa starfsfˇlks ß vi­fangsefni rannsˇknarinnar (sjß jafnframt kafla 3.5 um greiningu gagna).

 

Val ß leikskˇlum

Valdir voru ■rÝr leikskˇlar ß ReykjavÝkursvŠ­inu og vi­ ■a­ val nota­ ßsetnings˙rtak (purposive sampling). Ůß velur rannsakandi ˙rtaki­ sjßlfur ß grundvelli ■ess sem einkennir ■a­ Ý samrŠmi vi­ skilgreindar rannsˇknar■arfir (Cohen og Manion 1994:89). Ůa­ sem rÚ­ vali mÝnu ß leikskˇlunum ■remur var a­ Úg haf­i heyrt umrŠ­ur Ý leikskˇlakennarastÚtt um a­ ■ar fŠri fram gott starf og/e­a vŠri gˇ­ stjˇrnun. Ţmis dŠmi h÷f­u veri­ nefnd ■vÝ til sta­festingar. ╔g lag­i einnig ßherslu ß ßkve­na fj÷lbreytni (diversity) Ý vali mÝnu ß leikskˇlunum ■remur til a­ geta sko­a­ rannsˇknarefni­ ˙t frß sem flestum hli­um (Bogdan og Biklen 1994:69). ═ tveimur leikskˇlanna voru leikskˇlastjˇrar me­ framhaldsmenntun Ý stjˇrnun. Hlutfall fagfˇlks var mishßtt e­a frß tŠplega 40% ■ar sem ■a­ var lŠgst til um 65% ■ar sem ■a­ var hŠst. ═ einum leikskˇlanna haf­i st÷­ugleiki starfsfˇlks veri­ mikill Ý m÷rg ßr, hinir tveir h÷f­u ekki starfa­ Ý jafnlangan tÝma. ═ ÷­rum ■eirra h÷f­u ■ˇ margir starfa­ alveg frß upphafi en Ý hinum veri­ st÷­ug skipti ß fˇlki og lÝtill st÷­ugleiki nß­ a­ myndast.

 

3.1 Vinna ß vettvangi

A­gengi

Sˇtt var skriflega um leyfi til rannsˇknarinnar hjß vi­komandi rekstrara­ilum og jafnframt fari­ fram ß leyfi og a­gang hjß leikskˇlastjˇrunum. Tilgangur rannsˇknarinnar og rannsˇknara­fer­in var alls sta­ar kynnt vel fyrir leikskˇlastjˇrum, og eftir megni fyrir ÷­ru starfsfˇlki leikskˇlanna. Ytri a­stŠ­ur rÚ­u ■vÝ hvernig sta­i­ var a­ kynningunni ß hverjum sta­. ┴ einum sta­ var ■a­ gert ß leikskˇlakennarafundi, ß ÷­rum ß starfsmannafundi en ß ■ri­ja sta­num sß leikskˇlastjˇri um kynninguna. Fullum tr˙na­i var heiti­ um me­fer­ allra upplřsinga og annars sem rannsakandi yr­i ßskynja Ý leikskˇlunum. Alls sta­ar voru sv÷r og mˇtt÷kur einstaklega jßkvŠ­ar.

 

Gagnas÷fnun

Gagnas÷fnun fˇr fram ß tÝmabilinu 25. mars til 30. j˙nÝ 1996. ╔g var Ý u.■.b. 3 vikur Ý hverjum leikskˇla og fˇr gagnas÷fnun fram me­ vettvangsathugunum og vi­t÷lum eins og fram hefur komi­. Heimsˇknir Ý leikskˇlana tˇku frß 2 klst. upp Ý 7 klst. og rÚ­i tÝminn sem Úg haf­i til dvalar ß vettvangi hversu hratt ■urfti a­ vinna ß hverjum sta­. A­ lokinni gagnas÷fnun voru ÷ll vi­t÷lin skrß­ Ý t÷lvu. G÷gnin, ■.e. ˙tprentu­ vi­t÷l og minnispunktar af vettvangi voru alls 456 bls.

 

Vettvangsathugun

╔g hˇf ferilinn Ý hverjum leikskˇla me­ ■vÝ a­ kynnast fˇlkinu, dvelja ßkve­inn tÝma ß hverri deild, Ý kaffistofu, ß ˙tisvŠ­i og annars sta­ar ■ar sem fˇlk kom saman. ═ ÷llum leikskˇlum sat Úg starfsmannafund ■ar sem allir starfsmenn voru bo­a­ir og tˇk jafnframt ■ßtt Ý deildarfundum og leikskˇlakennarafundum ■ar sem ■vÝ var vi­ komi­. ╔g lag­i mig fram um a­ fß yfirsřn yfir daginn og kom ■vÝ Ý leikskˇlana bŠ­i fyrir og eftir hßdegi. Strax ■egar heim var komi­ skrß­i Úg minnispunkta sem lřstu a­stŠ­um ß vettvangi. Einnig skrß­i Úg eigin vangaveltur eftir hverja heimsˇkn. Bogdan og Biklen (1994) segja: äEins og Ý ÷llum hlutverkum ver­ur hlutverk rannsakandans vi­rß­anlegra me­ Šfingunni. Ůa­ getur veri­ erfitt Ý byrjun, en ■a­ vex me­ honumô (sama rit, bls. 86). S˙ var einnig reynsla mÝn ■Šr vikur sem vettvangsrannsˇknin tˇk.

 

 

Vi­t÷l

A­ lokinni viku dv÷l Ý hverjum leikskˇla tˇk Úg vi­t÷l vi­ ßkve­na vi­mŠlendur sem valdir voru ß ■essum d÷gum. Val vi­mŠlenda ß hverjum sta­ mˇta­ist me­ tÝmanum og kynnin ur­u meiri af starfsmannahˇpnum. Alls sta­ar rŠddi Úg vi­ leikskˇlastjˇra, a­sto­arleikskˇlastjˇra, leikskˇlakennara og lei­beinendur til a­ fß sem mesta breidd og fj÷lbreyttasta lřsingu. Vi­mŠlendur ur­u alls 28, ■.e. 3 leikskˇlastjˇrar, 3 a­sto­arleikskˇlastjˇrar, 12 leikskˇlakennarar, ■ar af 7 deildarstjˇrar, 1 grunnskˇlakennari og 9 lei­beinendur. Vi­t÷l voru ■vÝ h÷f­ vi­ 19 faglŠr­a og 9 lei­beinendur, allt konur. ╔g haf­i starfsaldur og aldur vi­mŠlenda Ý huga ■annig a­ breiddin kom jafnframt ■ar fram og ■eir voru af ÷llum deildum leikskˇlans. Vi­t÷lin tˇku frß 40 mÝn˙tum upp Ý 1Ż klst. og voru tekin upp ß segulband. Vi­mŠlendum var tjß­ a­ frumg÷gnum yr­i eytt a­ ˙rvinnslu lokinni og nafnleynd og fullum tr˙na­i heiti­. Ef nau­syn kraf­i tˇk Úg tvisvar vi­tal vi­ vi­mŠlanda til a­ vera viss um a­ hafa skili­ hann rÚtt. Leitast var vi­ a­ hafa vi­t÷lin vi­ vi­mŠlendur hßlfopin og ß skilgreining Kvale (1996) ■ar vel vi­, en hann segir: äTŠknilega er eigindlegt vi­tal hßlfopi­. Ůa­ er hvorki alopin samrŠ­a nÚ byggir ■a­ ß skipul÷g­um spurningalista. Ůa­ fer fram ß grundvelli ßkve­ins vegvÝsis ■ar sem kastljˇsinu er beint a­ ßkve­nu ■ema og stu­st er vi­ ßkve­nar spurningarô (sama rit, bls. 27).

 

═ fyrstu vi­t÷lunum var stu­st vi­ ßkve­nar spurningar ß bla­i en me­ auknu ÷ryggi voru skriflegar spurningar lag­ar til hli­ar og vi­mŠlendur rÚ­u Ý auknum mŠli fer­inni. ┴hersla var l÷g­ ß a­ skilja ßkve­na, afmarka­a ■Štti vel me­ ■vÝ a­ spyrja vi­mŠlendur nßnar um ■ß. ┴kve­inna spurninga var spurt Ý ÷llum vi­t÷lunum en ÷nnur vi­t÷l tˇku mi­ af st÷­u vi­komandi innan leikskˇlans.

 

Allt starfsfˇlk var spurt um skynjun sÝna ß starfsßnŠgju. Spurt var m.a. eftirfarandi spurninga:

Ě     HvenŠr upplifir ■˙ mesta ßnŠgju Ý starfi, vi­ hva­a a­stŠ­ur ertu helst ˇßnŠg­?

Ě     Hverjir eru mikilvŠgustu ■Šttirnir Ý starfinu ■Ýnu?

Ě     Hva­ finnst ■Úr ganga vel Ý starfinu, hva­ finnst ■Úr ganga ver?

Ě     Hva­ veldur ■Úr erfi­leikum, hva­ veitist ■Úr au­velt?

Ě     FŠr­u endurgj÷f, hvatningu e­a hrˇs og ■ß frß hverjum?

Ě     Ertu a­ vinna Ý draumaleikskˇlanum ■Ýnum?

 

Til a­ fß upplřsingar um hvernig starfsumhverfi og stjˇrnunarßherslur stu­lu­u a­ e­a drˇgu ˙r starfsßnŠgju voru spurningar m.a.:

Ě     Hvernig er samvinnu ß deildinni og Ý leikskˇlanum hßtta­?

Ě     Hvernig er sta­i­ a­ umrŠ­u um markmi­, lei­ir og starfsa­fer­ir ß deildinni og Ý leikskˇlanum?

Ě     Hva­ me­ handlei­slu e­a lei­s÷gn Ý starfi ■Ýnu?

Ě     Hvernig er starfsandinn Ý leikskˇlanum?

Ě     Hvernig er gˇ­ur leikskˇlastjˇri, deildarstjˇri, hva­a kr÷fur gerir ■˙ til leikskˇlastjˇra sem faglegs lei­toga?

 

Leikskˇlastjˇrar og deildarstjˇrar voru spur­ir um stjˇrnunarßherslur sÝnar var­andi ■ß ■Štti sem hÚr hafa komi­ fram eftir ■vÝ sem vi­ ßtti.

 

3.2 Greining gagna

Vi­ greiningu gagna var beitt äsÝfelldri samanbur­ara­fer­ô[15] sem upphaflega var sett fram Ý ■eim tilgangi a­ ■rˇa e­a uppg÷tva hugt÷k e­a äkenninguô sem byggir ß rannsˇknarg÷gnunum (grounded theory). Greining gagna fer ■ß fram samhli­a gagna÷flun allan ■ann tÝma sem rannsˇknin tekur. Nř vitneskja er st÷­ugt borin saman vi­ ■ß vitneskju sem ■egar hefur veri­ afla­ ■ar til kenningin er ■rˇu­. Rannveig Traustadˇttir (1994:291) segir ■essa a­fer­ oftast nota­a ■egar gagna er afla­ ß fleiri en einum sta­. ═ ■eirri rannsˇknarvinnu sem hÚr um rŠ­ir fˇr greiningarvinna a­ ßkve­nu marki fram me­an ß gagna÷flun stˇ­. Kastljˇsinu var beint a­ ■eim ■ßttum Ý hverjum leikskˇla sem v÷ktu sÚrstaka athygli, einkum ef ■eir viku miki­ frß ■vÝ sem ß­ur haf­i bori­ fyrir augu og eyru, og ßkve­inni slˇ­ ■annig fylgt. Rannsakandi fylgdi ■ß ßkve­inni atbur­arßs e­a mßlefni, t.d. frß undirmanni ß deild til leikskˇlastjˇra, og sko­a­i mßli­ ˙t frß ÷llum hugsanlegum hli­um til a­ skilja hva­ um var a­ vera (Strauss og Corbin 1990:166-171). Vi­fangsefni­ var ■vÝ ■rengt ß me­an ß rannsˇknarvinnunni stˇ­ og ■annig ßtti sÚr sta­ ßkve­i­ val (sama rit, bls. 116). A­ vettvangsvinnu lokinni voru g÷gnin flokku­ eftir hugt÷kum og skilgreiningum, m.a. tengdum rannsˇknarspurningum, svo og ■eim efnisatri­um sem lßgu til grundvallar vi­t÷lum og athugunum (Bogdan og Biklen 1992). Greining ß ■vÝ sem fˇlst Ý starfsßnŠgju starfsfˇlks og greining ß ■eim stjˇrnunarßherslum sem stu­lu­u a­ e­a drˇgu ˙r ■eirri starfsßnŠgju fˇr fram samhli­a. Smßm saman birtust ßkve­in mynstur og tengsl me­ beitingu sÝfelldrar samanbur­ara­fer­ar.

 

3.3 ┴rei­anleiki og rÚttmŠti

Ísterud (1998:121) heldur ■vÝ fram a­ vandinn vi­ a­ nřta hugt÷kin ßrei­anleika (reliability) og rÚttmŠti (validity) Ý eigindlegum rannsˇknum sÚ tilkominn vegna ■ess a­ ■au hafi veri­ ■rˇu­ innan megindlegrar hef­ar. Margir eigindlegir rannsakendur telji t.d. ekki nau­synlegt a­ r÷ksty­ja ßrei­anleika rannsˇkna sinna. Hugt÷kunum ■urfi ■vÝ a­ gefa nřja merkingu. ═ ■essari umfj÷llun minni um rÚttmŠti og ßrei­anleika er ekki tekin afsta­a til notkunar ■essara hugtaka. ┴ hinn bˇginn er ■vÝ lřst hva­ frŠ­imenn segja um ■au og hva­a a­fer­um Úg beitti til a­ auka rÚttmŠti ni­ursta­na rannsˇknarinnar.

 

Kvale (1996:235) telur ■a­ tryggja ßrei­anleika rannsˇknarni­ursta­na Ý eigindlegum rannsˇknum ef sta­i­ hefur veri­ vel a­ undirb˙ningi og skipulagi rannsˇknarinnar. Rannsakandi ■urfi jafnframt a­ gera sÚr grein fyrir hva­a ßhrifa■Šttir voru a­ verki ef einhver hluti rannsˇknarinnar gekk ekki sem skyldi. Segja mß ■vÝ a­ ■au vinnubr÷g­ sem tryggja ßrei­anleika sÚu li­ur Ý auknu rÚttmŠti rannsˇknarni­ursta­na.

RÚttmŠti tekur, samkvŠmt Kvale (1996:236), til allra ■ßtta rannsˇknarinnar e­a til gŠ­aeftirlits hva­ var­ar allt rannsˇknarferli­ og er Štla­ a­ tryggja äsannleikaô ■eirrar ■ekkingar sem afla­ er. RÚttmŠti hvÝlir ■annig ß gŠ­um leikninnar[16] vi­ gagna÷flun ■ar sem st÷­ugt er rřnt, spurt og frŠ­ileg t˙lkun fer fram ß ni­urst÷­um. ═ sama streng tekur Ísterud (1998:125) sem segir a­ tr˙ver­ugleiki og gildi rannsˇknar birtist m.a. Ý hvernig ■ekkingin er sett fram Ý rannsˇknarni­urst÷­um e­a Ý ävaldi or­annaô. Framsetning rannsˇknarni­ursta­na er ekki einangru­ ath÷fn heldur hß­ ■vÝ hvernig sta­i­ hefur veri­ a­ ÷llu rannsˇknarferlinu.

 

═ ■essari rannsˇkn var leitast vi­ a­ tryggja ßrei­anleika og ■ar me­ rÚttmŠti rannsˇknarinnar me­ ßkve­num a­fer­um. Margprˇfun[17] er m.a. a­fer­ sem stu­lar a­ ßrei­anleika vi­ framkvŠmd rannsˇknar og er Štla­ ä ... a­ koma Ý veg fyrir a­ hlutdrŠgni og fordˇmar rannsakandans hafi ßhrif ß rannsˇknina. Auk ■ess er margprˇfun gˇ­ lei­ til a­ bera saman upplřsingar frß ˇlÝkum ■ßtttakendumô (Rannveig Traustadˇttir 1994:295). Margprˇfun nŠr m.a. yfir ■a­ vinnulag vi­ framkvŠmd rannsˇknar a­ afla upplřsinga frß fj÷lbreyttum hˇpi vi­mŠlenda. S˙ er reyndin Ý ■essari rannsˇkn. Me­ ■vÝ a­ rŠ­a vi­ starfsfˇlk Ý ÷llum starfshˇpum og st÷­um innan leikskˇlans var hŠgt a­ bera saman upplřsingar, greina, flokka og ■rengja vi­fangsefni­. ËhŠtt er ■vÝ a­ skilgreina ■ann hˇp vi­mŠlenda sem fj÷lbreyttan.

 

Til a­ tryggja ßrei­anleika rannsˇknarni­ursta­na enn frekar voru ßkve­nir vi­mŠlendur Ý leikskˇlunum ■remur be­nir a­ lesa yfir ni­urst÷­ur, greiningu og t˙lkanir. Var ■a­ gert til a­ sannreyna hvort rÚtt vŠri fari­ me­ sta­reyndir og fß vi­br÷g­ vi­mŠlenda vi­ greiningu og t˙lkun. Ísterud (1998:123) vitnar til Silverman sem heldur ■vÝ fram a­ slÝkur yfirlestur auki ekki ß rÚttmŠti rannsˇknarni­ursta­na. Hann geti ß hinn bˇginn nřst rannsakandanum vi­ frekari greiningu og t˙lkun gagnanna. Hva­a sko­un sem frŠ­imenn hafa ß ■essari lei­ jˇk h˙n frŠ­ilegt ÷ryggi mitt. Teki­ var tillit til ■eirra athugasemda sem fram komu Ý kj÷lfar ■essa yfirlesturs.

 

Ísterud (1998) leggur ßherslu ß a­ rannsakandinn ver­i a­ vera gagnrřninn ß sjßlfan sig Ý hlutverki rannsakandans. Ůau vi­horf sem Úg, sem äa­alverkfŠri­ô Ý rannsˇkninni, bar me­ mÚr inn ß rannsˇknarvettvanginn h÷f­u ˇhjßkvŠmilega ßhrif ß framkvŠmd rannsˇknarinnar. Ůa­ er einnig ßlitamßl hvort starfsreynsla mÝn og s˙ ■ekking sem Úg hef ß starfsemi og stjˇrnun leikskˇla, og af fÚlagsvettvangi leikskˇlakennara, eykur e­a dregur ˙r ßrei­anleika og ■ar me­ rÚttmŠti rannsˇknarinnar.

 

╔g lag­i mig mj÷g fram, ß­ur en lagt var af sta­, vi­ a­ kasta frß mÚr fyrirfram gefnum hugmyndum um hva­ vŠri vont e­a gott, rangt e­a rÚtt a­ ■vÝ er var­ar rannsˇknarefni­. Ůa­ er ■ˇ ljˇst af ■vÝ sem fram kemur Ý frŠ­ilegum inngangi a­ Úg fˇr inn Ý leikskˇlana me­ ■ekkingu mÝna Ý farteskinu. ╔g haf­i me­ lestri frŠ­ibˇka tengdum efninu og eigin starfsreynslu mˇta­ ßkve­na äkenninguô a­ baki vinnu minni. Ůannig kenning felur Ý sÚr m.a. samansafn vŠntinga, hugtaka og fyrirframhugmynda sem hafa ßhrif ß stefnu hugsunar og rannsˇknar.[18] ┴ me­an ß rannsˇkninni stˇ­ ■urfti Úg oft a­ Ýgrunda og vega eigin sko­anir og tilfinningar gagnvart ■eim upplifunum og sko­unum sem fram komu Ý vi­t÷lum og ß vettvangi. A­ skrifa vangaveltur eftir hverja heimsˇkn og dagbˇk ■ar sem Úg tengdi upplifun mÝna frŠ­ilegri ■ekkingu au­velda­i ■essa ˙rvinnslu. BŠ­i Bogdan og Biklen (1992) og Ísterud (1998:125) leggja mikla ßherslu ß ■etta Ýgrundandi me­vitundarferli rannsakandans sem li­ Ý rÚttmŠti rannsˇknarni­ursta­na.

 

SamkvŠmt Bogdan og Biklen (1992) ver­ur rannsakandi a­ gera sÚr grein fyrir ■vÝ a­ nŠrvera hans hefur ßhrif ß ■ß sem taka ■ßtt Ý rannsˇkninni. Ef rannsakandi kemur fram vi­ ■ßtttakendur eins og ärannsˇknarvi­fangsefniô breg­ast ■eir ■annig vi­ og heg­a sÚr ekki eins og ■eir eru vanir. Rannsakandi ver­ur ■vÝ a­ kynnast a­stŠ­um ■a­ vel a­ hann geti gert sÚr grein fyrir ■vÝ vi­ hva­a a­stŠ­ur nŠrvera hans haf­i ßhrif ß ■ßtttakendur og greina og t˙lka g÷gnin me­ ■a­ Ý huga. S˙ heg­un og ■au vi­br÷g­ sem ■ßtttakendur sřna Ý upphafi getur t.d. hŠglega breyst ■egar ■eir eru farnir a­ treysta rannsakanda og or­nir ÷ruggari gagnvart honum. Ůa­ er ■vÝ ßstŠ­a til a­ vega og meta hvort starfsfˇlk leikskˇlanna haga­i sÚr ˇe­lilega gagnvart mÚr sem rannsakanda sem Ý krafti frŠ­ilegs valds var Ý annarri st÷­u en ■eir. Ůa­ gat haft ■au ßhrif a­ vi­mŠlendur seg­u fremur ■a­ sem rannsakandinn vildi heyra en ■a­ sem ■eim bjˇ Ý brjˇsti. Ůa­ er einnig umhugsunarefni a­ vegna smŠ­ar rannsˇknarvettvangsins ■ekktu nokkrir vi­mŠlendur mig frß fyrri tÝ­ sem gat haft ßhrif ß ■a­ sem fˇlk kaus a­ segja e­a segja ekki Ý vi­t÷lunum.

 

╔g haf­i or­ Bogdan og Biklen svo og eigin st÷­u Ý leikskˇlasamfÚlaginu Ý huga ß me­an ß rannsˇknarvinnunni stˇ­. SamkvŠmt minnispunktum sem Úg skrifa­i hjß mÚr ß vettvangi kemur fram a­ margir vi­mŠlendur voru ˇ÷ruggir Ý upphafi dvalar minnar. Íryggi ■eirra og mitt jˇkst eftir ■vÝ sem ß tÝmann lei­. Vi­mŠlendur voru t.d. mun ÷ruggari Ý ÷­ru vi­tali en ■vÝ fyrsta. ╔g fÚkk a­ heyra ■a­ frß m÷rgum a­ ■eim fannst vi­t÷lin ekki eins ˇgnandi og ■eir bjuggust vi­. MÚr fannst a­ sta­a mÝn Ý leikskˇlasamfÚlaginu og frŠ­ilegt vald hef­i fremur ßhrif ß leikskˇlastjˇrana en anna­ starfsfˇlk. Ůa­ ßtti sÚrstaklega vi­ Ý fyrsta vi­tali ■ar sem ■eir sřndu sumir ßkve­na varkßrni. Ůegar Úg haf­i rŠtt vi­ a­ra vi­mŠlendur innan leikskˇlans tˇk Úg anna­ vi­tal vi­ leikskˇlastjˇrana ■ar sem fari­ var dřpra Ý řmsa ■Štti. Einnig voru teknir upp nřir ■Šttir sem ekki h÷f­u komi­ fram Ý fyrra vi­tali, ef ■eir h÷f­u komi­ fram Ý vi­t÷lunum vi­ starfsfˇlki­.

 

╔g tel a­ ■Šr a­fer­ir sem Úg hef greint frß hÚr hafi stu­la­ a­ ßrei­anleika rannsˇknarinnar og ■ar me­ rÚttmŠti rannsˇknarni­ursta­na.

 


 

4.    NIđURSTÍđUR

 

═ inngangi ■ar sem fjalla­ er um markmi­ rannsˇknarinnar kemur fram a­ 1. og 2. rannsˇknarspurning er svohljˇ­andi:

1.   ═ hverju felst starfsßnŠgja starfsfˇlks leikskˇla?

2.   Hva­ er ■a­ helst Ý stjˇrnunarßherslum sem stu­lar a­ e­a dregur ˙r starfsßnŠgju?

 

═ kafla 4.1 er fjalla­ um ni­urst÷­ur 1. rannsˇknarspurningar. Sagt er frß helstu ni­urst÷­um um starfsßnŠgju starfsfˇlks og hva­a ■Šttir tengjast ■eirri starfsßnŠgju. Fram kemur a­ mesta ßnŠgjan fylgir ■vÝ a­ nß ßrangri Ý starfinu me­ b÷rnunum. ┴kve­nir ■Šttir liggja ■ar a­ baki e­a tengjast skynjun vi­komandi starfsmanns ß ßrangri. Ůar skipta miklu hugsjˇnir starfsmannsins en einnig hŠfni hans og tilfinning fyrir eigin stjˇrn Ý leikskˇlastarfinu. Miklu skiptir a­ fß sta­festingu annarra a­ila ß ßrangrinum, m.a. foreldra og samstarfsfˇlks, en ekki sÝ­ur a­ sta­festa sjßlfur ßrangurinn me­ mati ß frammist÷­u og starfsa­fer­um.

 

═ kafla 4.2 er sÝ­an fjalla­ um ni­urst÷­ur 2. rannsˇknarspurningar.

 

Eins og fram hefur komi­ voru allir vi­mŠlendur mÝnir Ý leikskˇlunum ■remur kvenkyns. Ůau starfsheiti sem notu­ eru innan leikskˇla eru ß hinn bˇginn karlkyns, m.a. leikskˇlastjˇri, a­sto­arleikskˇlastjˇri, deildarstjˇri, leikskˇlakennari og lei­beinandi. Ůetta olli t÷luver­um erfi­leikum vi­ skrif ß ni­urst÷­um. MßlfrŠ­ilega rÚtt lei­ er a­ lßta ämßlfrŠ­ilegt kynô rß­a fer­inni, ■.e. karlkyn. Brug­i­ er ■ˇ ˙t af ■eirri venju vÝ­a Ý textanum, og rŠtt um ähanaô en ekki ähannô, ■ar sem vitna­ er Ý einstaklingsbundna reynslu ■eirra kvenna sem tala­ var vi­. Ůegar rŠtt er um starfsmann e­a starfsfˇlk er ßtt vi­ bŠ­i leikskˇlakennara og lei­beinendur.

á4.1 ═ hverju felst starfsßnŠgja starfsfˇlks leikskˇla?

Ůegar starfsma­urinn ßrangur, sem hann ßtti hlutdeild Ý, Ý starfinu me­ b÷rnunum, lřsti hann mestu starfsßnŠgjunni. Vi­ a­ nß persˇnulegum ßrangri, ß grundvelli eigin frammist÷­u, fannst vi­komandi hann vaxa og ver­a hŠfari Ý starfshlutverkinu. Segja mß a­ ■a­ hafi ßtt vi­ um allt starfsfˇlk, leikskˇlakennara sem lei­beinendur, yfir- sem undirmenn. Skřrustu sta­festinguna ß ßrangri fÚkk starfsfˇlk ■egar ■a­ sß b÷rnin taka framf÷rum, ■roskast og dafna en einnig vi­ a­ ver­a vitni a­ gle­i ■eirra og lÝfshamingju. Leikskˇlakennari sag­i um hlutdeild sÝna Ý gle­i barnanna yfir unnu verki:

äŮegar ma­ur finnur a­ ■au eru gl÷­ me­ ■a­ sem ma­ur er a­ gera fyrir ■au ... ■essi ßhugi og lÝfsneisti og ef einhver verkefni hafa gengi­ ofsalega vel og ma­ur er stoltur af ... eins og ■a­ sem ■au ger­u Ý skˇlahˇpnum ■ar sem ■au unnu ˙r fer­ Ý Nßtt˙rugripasafni­ ... ef ma­ur finnur svona ■essa ß■reifanlegu gle­i.ô

 

Grunnskˇlakennari tengdi ßrangurinn ■vÝ a­ b÷rnin nŠ­u ßkve­inni fŠrni:

äŮa­ ■arf ekki nema a­ eitt barn nßi ■eirri fŠrni sem vi­ h÷fum veri­ a­ vinna me­ ■vÝ a­ og bara a­ sjß ■a­ finnst mÚr svo frßbŠrt. Ůa­ skilar svo miklu til baka til manns. ╔g var a­ kenna ■eim a­ reima Ý vor og svo koma ■au og sřna, ■ß bara horfir ma­ur ß ■au og segir ägott mßlô ... ô

 

Lei­beinandi sag­ist hafa fengi­ ■a­ skemmtilega verkefni a­ taka a­ sÚr barn Ý stu­ning og fannst h˙n rß­a vel vi­ hlutverki­:

äŮa­ er alveg ofsalega gefandi og skemmtilegt starf ... hann er me­ b÷rnunum Ý hˇpi sß strßkur ■annig a­ hann fŠr gÝfurlega miki­ ˙t ˙r bŠ­i stu­ningnum og hˇpavinnunni ... ╔g upplifi a­ Úg sÚ a­ gera eitthva­ mj÷g gott Ý ■eim mßlum ... ô

 

Ůegar starfsfˇlk lřsti starfsßnŠgju sinni var h˙n oftast tengd persˇnulegri frammist÷­u hvers og eins, t.d Ý hˇpastarfinu e­a me­ einu ßkve­nu barni, eins og fram kemur hÚr a­ ofan. Starfsfˇlk nefndi fŠrri dŠmi um ßrangur og ßnŠgju sem tengdist allri deildinni e­a ßrangri leikskˇlans sem heildar. Ůegar starfsfˇlk sag­i frß ■eirri reynslu a­ hafa nß­ sameiginlegum ßrangri kom ■ˇ fram mikil ßnŠgja. ┴ einum sta­ haf­i starfsfˇlk ■rˇa­ ävalô sem nß­i til allra deilda leikskˇlans og vi­mŠlendur voru ßnŠg­ir me­ ßrangurinn, fyrst og fremst barnanna vegna:

ä╔g er rosalega ßnŠg­ me­ vali­, mÚr finnst ma­ur vera a­ gera eitthva­ rosalega merkilegt.ô

äŮa­ er mj÷g gaman a­ fß a­ vera me­ ÷­rum kr÷kkum, lÝka af hinum deildunum og sjß hva­ ■au geta og breyta til og fara ˙t af deildinni.ô

äŮa­ er allt or­i­ miklu opnara n˙na Ý sambandi vi­ stˇra vali­.ô

äŮa­ eru miklu meiri tengsl ß milli barnanna eftir a­ vali­ byrja­i. MÚr finnst ■a­ mj÷g gott mßl.ô

 

Ůegar starfsfˇlk sß ekki ßrangur Ý starfinu me­ b÷rnunum skynja­i ■a­ sÝ­ur starfsßnŠgju. Ůß tala­i starfsfˇlk um a­ b÷rnin sřndu ekki framfarir, tŠkju ekki ■ßtt og vŠru lei­ og d÷pur. Leikskˇlakennari sag­i:

äŮvÝ mi­ur eru of m÷rg b÷rn neikvŠ­ og lei­, vilja ekkert gera og eru ˇßnŠg­ oft ... Ůa­ vantar einhvern lÝfsneista stundum, Úg veit ekki af hverju ■a­ er ... ô

 

A­sto­arleikskˇlastjˇri sag­ist ■urfa rß­gj÷f og stu­ning ■egar barn sřndi ekki framfarir:

ä ... ■egar ma­ur stendur alveg rß­■rota og finnur ekki rÚttu lei­ina til a­ vinna me­ ... er kannski b˙inn a­ prufa tvŠr e­a ■rjßr og ma­ur er jafn nŠr ... Ma­ur eiginlega gengur ß vegg.ô

 

Eftirtektarvert var a­ yfirmenn innan leikskˇlanna, a­sto­arleikskˇlastjˇrar og deildarstjˇrar, lřstu sßrasjaldan ßrangri og starfsßnŠgju ß grundvelli starfa sinna sem stjˇrnendur hinna fullor­nu. StarfsßnŠgja ■eirra var fyrst og fremst tengd persˇnulegri frammist÷­u ■eirra og ßrangri Ý starfinu me­ b÷rnunum. Fram kom hjß deildarstjˇra a­ umfang starfsins vŠri or­i­ ■a­ miki­ a­ h˙n gŠti ekki sinnt b÷rnunum einstaklingslega og var h˙n ˇßnŠg­ me­ ■a­. H˙n taldi ■Šr rekstrarbreytingar sem ßtt h÷f­u sÚr sta­ ß sÝ­ustu ßrum eiga nokkra s÷k ■ar ß:

äMÚr finnst Úg ekki komast yfir allt sem manni er fali­ Ý ■essari starfslřsingu sem deildarstjˇri og sem leikskˇlakennari ■vÝ ma­ur er me­ 38 b÷rn yfir daginn. MÚr finnst Úg ekki nß a­ sinna ■eim nˇgu vel einstaklingslega t.d. ef ■a­ eru einhver sem ■urfa einhverja ÷rvun Ý sambandi vi­ mßl■roska ... Ůessi breytilegi dvalartÝmi, mÚr finnst hann ekki mj÷g skemmtilegur.ô

 

4.1.1    TENGSL ┴RANGURS, HUGSJËNA, HĂFNI OG EIGIN STJËRNAR

HŠgt var a­ greina ßkve­na ■Štti sem tengdust tilfinningu starfsfˇlks fyrir ßrangri, hlutdeild ■ess Ý ßrangrinum, og ■ar me­ starfsßnŠgju. Fram kom hjß starfsfˇlki a­ hugsjˇnir hvers og eins, hŠfni vi­komandi og tilfinning fyrir eigin stjˇrn Ý starfinu skipti ■ar mßli. Tengsl voru einnig ß milli ■essara ■ßtta innbyr­is. Misj÷fn ßhersla kom jafnframt fram hjß starfsfˇlki ß vŠgi ■eirra eftir menntun, st÷­u og reynslu hvers og eins.

 

┴rangur og hugsjˇnir

Starfsfˇlki var mj÷g mikilvŠgt a­ ■Šr ßherslur sem rÝktu Ý leikskˇlastarfinu vŠru Ý sem mestu samrŠmi vi­ hugsjˇnir ■ess. Me­ hugsjˇnum er ßtt vi­ sko­anir og hugmyndir hvers og eins um hlutverk leikskˇlans og hva­a ßherslur eigi a­ rÝkja Ý starfinu me­ b÷rnunum. Ůegar samrŠmi­ var miki­ milli hugsjˇna vi­komandi starfsmanns og daglegs starfs virtist hann eiga au­veldara me­ a­ nß ßrangri. Leikskˇlakennari sag­i um hugsjˇnir sÝnar Ý starfinu me­ b÷rnunum:

äMÚr finnst mikilvŠgast a­ ■au fßi sterka sjßlfsmynd ... a­ ■au geti bjarga­ sÚr og ma­ur segir ä■˙ getur betur nŠstô og äef Úg byrja a­ renna upp, vilt ■˙ klßraô ... a­ řta undir sjßlfstŠ­i­ hjß ■eim ... a­ ■au lŠri a­ bera vir­ingu fyrir ÷­rum, ■a­ er svona ˙t Ý si­frŠ­ina. MÚr finnst ■a­ mikilvŠgara en a­ ■au lŠri litina af ■vÝ Úg held a­ ■a­ komi seinna.ô

 

A­sto­arleikskˇlastjˇra fannst leikskˇlastarfi­ hef­i ■rˇast til verri vegar sÝ­ustu ßrin og vildi hafa a­rar ßherslur:

äMÚr finnst vanta meira a­ geta slaka­ ß, a­ starfsfˇlki­ sÚ til sta­ar meira, a­ fylgjast me­ hˇpnum hvernig leikurinn ■rˇast og geta gripi­ inn Ý ... ╔g myndi leggja meiri ßherslu bara ß leik, mikinn leik, bŠ­i sjßlfsprottna leiki og skipulag­a ... a­ leikskˇlinn sÚ ß forsendum barnanna miki­ meira ... MÚr finnst vi­ stundum vera of miki­ me­ ■etta skipulag allt ... og svona ■essa frŠ­slu.ô

 

Ůegar starfsfˇlk lřsti ■vÝ hva­a ßherslur ■a­ vildi hafa Ý leikskˇlastarfinu kom stundum fram ßkve­in ßhersla ß persˇnulegar ■arfir vi­komandi starfsmanns. Lei­beinandi sag­i:

äA­ ■a­ sÚ huga­ a­ ÷ryggi og tilfinningum barna ... bara eins og gott heimili ■ar sem b÷rnin hafa gˇ­ar a­stŠ­ur og hreinlŠti og um÷nnun ... MÚr finnst eiginlega notalegast a­ liggja me­ ■eim ß dřnu og hafa ■au a­ veltast ofan ß mÚr.ô

 

Deildarstjˇri lřsti ˇskum sÝnum um hva­ b÷rnin upplif­u og reyndu Ý leikskˇlanum, en einnig h˙n sjßlf:

äŮa­ sem mÚr finnst svona merkilegast og ■a­ sem Úg vil a­ komi fram hjß ■essum b÷rnum sem Úg umgengst er ... lÝfsgle­i, hamingja og kŠrleikur, mÚr finnst ■a­ oft vanta ... MÚr finnst ■˙ getir bara ■ess vegna lagst ˙t ß t˙n me­ teppi me­ ■Ýnum hˇpi og veri­ bara a­ klˇra hvert ÷­ru ß bakinu (hlŠr) ... MÚr finnst vanta ■etta svo miki­, Úg ver­ a­ hafa a­eins nßlŠg­ vi­ ■essi litlu b÷rn.ô

 

Starfsfˇlk innan s÷mu deildar haf­i oft mj÷g ˇlÝkar sko­anir ß ■vÝ hva­a ßherslur Šttu a­ rÝkja Ý starfinu og fram kom pirringur ef ■essar ßherslur voru ekki rŠddar. Einnig ef ■Šr h÷f­u veri­ rŠddar en ekki var fari­ eftir ■vÝ sem var ßkve­i­. Deildarstjˇri sem ekki vann allan daginn var ˇsßtt vi­ starfi­ ß deildinni eftir a­ h˙n fˇr heim:

äSvo koma tvŠr ˇfaglŠr­ar a­ vinna eftir hßdegi ... og me­ hˇpavinnu og val ... ■Šr eru vo­a gjarnar ß a­ sleppa ■vÝ. Ma­ur er alltaf a­ reyna a­ halda ■eim vi­ efni­. MÚr finnst stundum detta botninn ˙r ■essu ■egar Úg er farin, ■ß er bara a­ drÝfa ■au ˙t ... ■etta ver­ur svona hßlfgert rˇlˇsřstem.ô

 

═ einum leikskˇlanum haf­i veri­ ger­ tilraun me­ a­ hafa sameiginlegt ävalô innan tveggja deilda. Deildarstjˇri var ˇsßtt vi­ fyrirkomulagi­ ■vÝ henni fannst h˙n missa nßin tengsl vi­ b÷rnin ß sinni deild og fyrirkomulaginu var breytt. Eftir breytinguna var leikskˇlastarfi­ nŠr ■vÝ sem var henni mikilvŠgt:

äMÚr fannst lÝka vi­ ■etta val a­ ■˙ misstir svo miki­ tengsl vi­ ■essi fj÷gurra tÝma b÷rn sem ■˙ ßttir a­ hafa samskipti vi­ og ■ß gat Úg ekki sagt vi­ m÷mmu hans Benna äj˙, hann var Š­islega fÝnnô vegna ■ess a­ Úg var bara ß svŠ­inu hans einu sinni Ý mßnu­i ... Okkur fannst betra a­ fara bara ˙t Ý ■a­ a­ hafa vali­ inni hjß okkur.ô

 

Ůegar leikskˇlakennarar lřstu vi­horfum sÝnum til ■rˇunar og breytinga ß hlutverki leikskˇlans og leikskˇlastarfinu ß sÝ­ustu ßrum kom fram a­ ■rˇunin stanga­ist ß vi­ hugsjˇnir margra ■eirra. A­sto­arleikskˇlastjˇri sag­i:

äŮetta kerfi er fyrst og fremst ■jˇnusta vi­ foreldra ... ■etta stangast ß vi­ ■a­ sem mÚr finnst persˇnulega sem faga­ila.ô

 

Deildarstjˇra fannst leikskˇlinn of stˇr, deildirnar of fj÷lmennar og kerfi­ ˇsveigjanlegt:

äMÚr finnst ■etta allt of stˇrt, allt of mikil stofnun. Ůa­ kemur eitthva­ upp ß og ■ß er alltaf veri­ a­ ßkve­a a­ eitt ß yfir allan leikskˇlann a­ ganga ů vi­ ■urfum stundum a­ vera ansi stÝfar ß einhverjum reglum ů Ůessi mannlegi ■ßttur vill stundum gleymast ■egar ■etta er or­in svona stofnun.ô

 

┴rangur og hŠfni

Miklu skipti a­ ■a­ vŠri samrŠmi ß milli hŠfni starfsmannsins og ■ess sem leikskˇlastarfi­ kraf­ist. Ůa­ au­velda­i vi­komandi a­ nß ßrangri. Lei­beinandi sag­i frß reynslu sinni me­ yngstu b÷rnunum ■egar h˙n var a­ syngja me­ ■eim og kenna ■eim nř l÷g. Ůß reyndi ß hŠfni hennar vi­ a­ nß ßhuga barnanna:

ä ... ef Úg fŠ innri athygli barnanna ... ■essa fullkomnu athygli ... augu ■eirra allra beinast a­ ■Úr og ■˙ ert mi­punktur, bara nafli alheimsins. Ůa­ veitir mÚr mesta ßnŠgju Ý ■essu a­ nß ■essum ßhuga hjß ■eim.ô

 

Ůa­ voru einkum lei­beinendur og nřlega ˙tskrifa­ir deildarstjˇrar sem lřstu skorti ß eigin hŠfni, a­ ■eir rÚ­u illa vi­ starfshlutverki­ og Šttu erfitt me­ a­ sjß ßrangur. Lei­beinendum reyndist erfitt a­ nß t÷kum ß hˇpastarfinu og ßttu sumir enn Ý erfi­leikum me­ ■a­ eftir eins til eins og hßlfs ßrs starf. Lei­beinandi sag­ist ekki finna lei­ir til ßrangurs Ý hˇpastarfinu me­ yngstu b÷rnunum:

äMÚr finnst eins og ■a­ vanti svolÝti­ ... ╔g er me­ ■essi pÝnulitlu b÷rn og svo eru ■Šr ß hinum [deildunum] a­ rŠ­a um alls konar ■ema og vettvangsfer­ir og fari­ a­ sko­a heimili og h˙s og teikna h˙si­ e­a eitthva­ svona ... MÚr finnst ■a­ bara ekkert eiga vi­ ... stundum veit Úg ekkert hva­a lei­ir Úg get fari­ me­ ■au.ô

 

Einnig veittist lei­beinendum erfitt a­ nß ßrangri me­ b÷rnum me­ sÚr■arfir. Lei­beinandi sag­i um samskipti sÝn vi­ einstaklinga Ý barnahˇpnum:

äMa­ur var alltaf a­ reyna a­ koma Ý veg fyrir ßt÷k ... ╔g var ˇsßtt vi­ ■a­, mÚr fannst Úg vera hßlfger­ grřla af ■vÝ Úg var alltaf a­ si­a ■ß ... ╔g taldi mig vera or­inn gˇ­ur vinur ■essara drengja einn daginn ... svo nŠsta dag s÷g­u ■eir manni bara a­ halda kjafti og a­ ma­ur vŠri ljˇtur og lei­inlegur og ■a­ fannst mÚr svo ni­urdrepandi.ô

 

Nř˙tskrifa­ir deildarstjˇrar komu til starfa me­ ■vÝ hugarfari a­ fara a­ nřta allt sem ■eir h÷f­u lŠrt Ý starfi me­ b÷rnunum en raunveruleikinn var annar en ■eir reiknu­u me­. Sumir leikskˇlakennarar og deildarstjˇrar sem rŠtt var vi­ h÷f­u or­i­ fyrir ästarfsßfalliô (sjß bls. 22) ■egar ■eir hˇfu st÷rf sem deildarstjˇrar Ý leikskˇlunum. Nřlega ˙tskrifa­ur deildarstjˇri lřsti reynslu sinni vi­ a­ koma til starfa:

äŮa­ kom mÚr ofsalega miki­ ß ˇvart Ý vor hva­ Úg ■urfti miki­ a­ stjˇrna ß deildinni. Ůa­ var allt ÷­ruvÝsi en Úg bjˇst vi­ ... mÚr fannst Úg fß deildina Ý fangi­, ■a­ var ofsalega miki­ sjokk.ô

 

Erfi­leikar ■eirra tengdust fyrst og fremst stjˇrnun starfsmanna ß deildinni en vi­mŠlendur mÝnir nefndu einnig samstarf vi­ foreldra, foreldravi­t÷l og b÷rn me­ sÚr■arfir. Deildarstjˇri sag­i um foreldravi­t÷lin:

äGu­ ... ■etta var alveg hryllilegt (hlŠr). En svo ■egar ma­ur er kominn Ý vi­tal ■ß er ma­ur nßtt˙rulega b˙inn a­ stÝga skrefi­ ... en bara tilhugsunin og undirb˙ningurinn og allt ... ■a­ var bara h÷rmulegt fannst mÚr.ô

 

Ţmist tˇkst ■eim nř˙tskrifu­u a­ komast Ý gegnum reynslutÝmann og sßu ßrangur erfi­isins e­a ■eir h÷f­u or­i­ fyrir ßf÷llum. Reynslan sem deildarstjˇrarnir gengu Ý gegnum Ý upphafi haf­i ßhrif ß afst÷­una til starfsins og tilfinningu ■eirra fyrir ßrangri. Leikskˇlakennari lřsti gle­inni yfir a­ nß t÷kum ß deildarstjˇrastarfinu eftir erfi­an reynslutÝma:

äŮegar ma­ur ■arf a­ glÝma vi­ verkefni sem ma­ur kann ekki alveg, kemst inn Ý og fŠr a­ klßra ... eins og ■egar Úg tˇk vi­ deildarstjˇrn, var me­ ■roskaheftan dreng Ý stu­ningi og kom ■vÝ ÷llu heim og saman.ô

 

Annar leikskˇlakennari sag­ist hafa gengi­ Ý gegnum mikla samstarfserfi­leika ß deildinni ■egar h˙n hˇf deildarstjˇrast÷rf:

ä╔g fˇr allt of geyst ... Úg ger­i margar skissur, Úg var ekki nˇgu skřr stjˇrnandi ... Svo fˇr bara a­ krauma svona ˇßnŠgja og ■etta var bara or­i­ ˇ■olandi ßstand ... Einn daginn ■ß var bara eitthva­ lÝti­ atvik ... og ■ß fˇr Úg bara a­ grßta og sag­i a­ Úg ■yldi ■etta ekki lengur og ■ß sag­i einn starfsma­urinn ... h˙n var ekki b˙in a­ tala vi­ mig Ý margar vikur ... a­ h˙n vŠri ˇßnŠg­ me­ hvernig Úg stjˇrna­i og ■ß fˇr Úg beint Ý ■a­ a­ tala vi­ leikskˇlastjˇrann ... ╔g vissi a­ Úg var b˙in a­ gera mist÷k en ■a­ rÚttlŠtir ekki a­ ma­ur sÚ sni­genginn og baktala­ur ... og lag­ur Ý einelti.ô

 

Ůegar h˙n var spur­ um hvort hŠfni hennar vŠri nřtt innan leikskˇlans sag­i h˙n:

ä╔g veit ekki hvort hŠfileikar mÝnir eru nřttir ... mÚr finnst Úg bara hafa be­i­ svo miki­ skipbrot, mÚr finnst Úg enn■ß vera a­ vinna mig upp.ô

 

Margir reyndir deildarstjˇrar t÷lu­u einnig um a­ ■eir hef­u ekki alltaf tilskilda hŠfni e­a metna­ og sams÷mu­u sig ekki alfari­ stjˇrnunarhlutverkinu. Ůeim fannst erfitt a­ lyfta sÚr yfir starfsmannahˇpinn, taka af skari­ og segja ˇ■Šgilega hluti vegna nßinna tengsla vi­ samstarfsfˇlki­. Um ■a­ bßru eftirfarandi setningar vitni:

äŮa­ er svo erfitt a­ a­skilja vinnuna og persˇnuna skilur­u. Ma­ur vinnur me­ ■essum manneskjum og ma­ur er or­inn svo nßinn ... ■etta er allt or­i­ liggur vi­ tr˙na­arvinir ... ■a­ er svo erfitt a­ vera ■essi yfirma­ur og taka erfi­ar ßkvar­anir.ô

ä╔g held Úg sÚ ekki třpan Ý a­ vera deildarstjˇri ... Úg er svona ˇttalegt fi­rildi, Úg er svona svolÝti­ kŠrulaus ... ■Šr eru vo­alega fÝnar stelpurnar vi­ mig ... Úg er ekkert vo­alega miki­ a­ stjˇrna ... vi­ t÷kum ■etta bara rˇlega og ■a­ gengur mj÷g vel.ô

 

Einstaka starfsmenn t÷lu­u um a­ hŠfni ■eirra vŠri meiri en leikskˇlastarfi­ kraf­ist af ■eim og ˇsku­u eftir meiri ßbyrg­. Ůa­ ßtti einkum vi­ undirmenn ß deildum, leikskˇlakennara og lei­beinendur. Leikskˇlakennara fannst hŠfni sÝn ekki nřtt Ý ■ßgu daglegs starfs:

ä╔g myndi vilja fß meira a­ gera, mÚr finnst ■a­ mŠtti ˙tdeila meira af verkefnum, t.d. ß starfsmannafundum gŠtu teki­ sig til tveir e­a ■rÝr saman.ô

 

Reyndur lei­beinandi haf­i tendrast upp ß nßmskei­i og langa­i til a­ nřta ■ekkinguna ˙r ■vÝ Ý leikskˇlanum:

ä ... en ma­ur er nßtt˙rulega ekki spur­ur hva­ lŠr­ir ■˙ ■arna og hva­ langar ■ig til a­ gera, eins og Úg reikna me­ a­ vŠri gert vi­ nemana ... og svo smßdofnar yfir ■essu af ■vÝ ■a­ eru ekki ger­ar svo miklar kr÷fur til okkar.ôá

 

┴rangur og eigin stjˇrn

Enn einn ■ßttur sem starfsfˇlk tengdi ßrangri og starfsßnŠgju var tilfinningin fyrir eigin stjˇrn Ý starfshlutverkinu. Ůegar s˙ tilfinning var ekki fyrir hendi fannst starfsfˇlki a­rir vi­ stjˇrnv÷linn Ý starfi ■eirra e­a starfi­ stjˇrna­ist af ytri a­stŠ­um. Ůegar ßherslur Ý starfinu voru Ý samrŠmi vi­ hugsjˇnir vi­komandi starfsmanns og hann bjˇ yfir tilskilinni hŠfni jˇkst tilfinningin fyrir eigin stjˇrn. Deildarstjˇri sem lag­i ßherslu ß äa­ njˇta augnabliksins me­ b÷rnunumô sag­i um reynslu sÝna Ý samverustund:

äEins og Úg ger­i Ý gŠr, Úg sat bara ■arna og bei­ eftir a­ hˇpastarfi­ byrja­i og svo blikka­i Úg bara hˇpstjˇrana og hristi hausinn, ■a­ er engin hˇpavinna Ý dag, vi­ erum bara hÚrna ß teppinu og ■au s÷g­u s÷gur og Úg sag­i s÷gur ... ■au eru a­ hlusta og Úg fell Ý svona trans ■ar sem Úg er Ý einhverjum svaka leik. Ůa­ geta ekki allir veri­ einir me­ 24 b÷rn, ■a­ ■arf smßkunnßttu og Úg get ■a­, ■etta er engin sjßlfsßnŠgja ... bara me­ ■vÝ a­ brjˇta upp norm og hŠtta ■essum hef­bundna fullor­insleik ... ╔g held a­ ■a­ gefi mÚr mest ■egar Úg gleymi mÚr.ô

 

Tilfinningin fyrir a­ vera e­a vera ekki vi­ stjˇrnv÷linn gat veri­ rÝkjandi einkenni ß einst÷kum deildum e­a Ý leikskˇlanum sem heild. Starfsfˇlk äßnŠg­u deildarinnarô skynja­i sig alfari­ vi­ stjˇrnv÷linn ß deildinni:

äVi­ erum b˙nar a­ vera ofsalega gˇ­ heild innan leikskˇlans ... ■a­ er svo lÝti­ sem hefur komi­ upp hjß okkur, vi­ h÷fum ekki ■urft a­ leita neitt til leikskˇlastjˇrans ... vi­ h÷fum bara alltaf leyst ˙r okkar mßlum.ô

 

Eftirfarandi svar deildarstjˇra um gŠ­i leikskˇlans var jafnframt dŠmigert fyrir starfsfˇlk sem ß s÷mu forsendum skynja­i sig sem heild vi­ stjˇrnv÷linn Ý leikskˇlanum:

äEf ■˙ hef­ir spurt mig ß­ur en Úg fˇr Ý skˇlann ■ß hef­i Úg svara­ a­ ■a­ vŠri gar­urinn ... en n˙na segi Úg a­ ■a­ felist Ý starfinu sjßlfu ... Ůa­ er ekki ofskipulagt hÚrna eins og mÚr finnst Ý sumum leikskˇlum og Úg myndi vilja vera me­ barn sem tŠki ■ßtt Ý svona ■rˇunarverkefni. Svo er mj÷g gott andr˙msloft hÚrna og mj÷g skemmtilegt a­ koma Ý vinnuna, ■ess vegna kom Úg hinga­ aftur.ô

 

═ leikskˇla ■ar sem ˇst÷­ugleiki haf­i rÝkt, og fram kom a­ hluti starfsmannahˇpsins taldi sig skorta tilskilda hŠfni, fannst starfsfˇlki dagurinn ß hinn bˇginn ofskipulag­ur og ofhla­inn. ═ vi­t÷lunum lřstu flestir vi­mŠlendur ■reytu og skorti ß gle­i og frelsi og fannst ädagskipulagi­ô vi­ stjˇrnv÷linn. Lei­beinandi sag­i:

äŮa­ er svo lÝtill tÝmi sem er svona frjßls sem ma­ur getur gert ■a­ sem manni dettur Ý hug ... Ůa­ er samt b˙i­ a­ laga ■etta ■vÝ f÷studagarnir eru meira frjßlsir. Ůa­ er alveg rosalega fÝnt a­ leyfa b÷rnunum a­ vera svona frjßlsum allan daginn.ô

 

Deildarstjˇri sag­i um dagskipulagi­:

äŮa­ er vo­a miki­ fari­ eftir klukkunni, nŠst er hˇpastarf og val, n˙ ß a­ koma inn og n˙ ß a­ fara ˙t ... Ůa­ myndi henta mÚr betur a­ vinna ß sta­ ■ar sem ■arf ekki a­ keppast vi­ a­ komast yfir allt Ý Uppeldisߊtluninni (hlŠr) ... Ůa­ vantar svona gle­i, fˇlk er svo uppteki­ af ■vÝ a­ drÝfa sig yfir Ý nŠsta lÝf.ô

 

Eins og fram hefur komi­ tengdust ■eir ■Šttir sem hÚr hefur veri­ fjalla­ um ßrangri starfsfˇlks Ý starfinu me­ b÷rnunum og hlutdeild ■ess Ý ■eim ßrangri. Fleiri ■Šttir tengdust ßrangri og starfsßnŠgju en hÚr hefur veri­ fjalla­ um. Starfsfˇlki var m.a. mikilvŠgt a­ fß endurgj÷f e­a sta­festingu annarra a­ila ß ■eim ßrangri sem ■a­ skynja­i Ý starfinu me­ b÷rnunum. Ůar er ßtt vi­ foreldra, leikskˇlastjˇra, samstarfsfˇlk og a­ila utan leikskˇlans.

 

4.1.2 STAđFESTING ANNARRA AđILA ┴ ┴RANGRI

Miklu mßli skipti fyrir starfsfˇlk a­ fß jßkvŠ­ vi­br÷g­ foreldra vi­ frammist÷­u ■ess og ßrangri Ý starfinu me­ b÷rnunum. Leikskˇlakennarar s÷g­ust oftast fß ■essi vi­br÷g­ foreldra ß st÷rf sÝn Ý foreldravi­t÷lunum. Deildarstjˇri sag­i:

äŮegar Úg fŠ a­ heyra ■a­ heiman a­ frß b÷rnunum a­ ■eim lÝ­i vel Ý leikskˇlanum og sÚu ßnŠg­ ■ß ver­ Úg ßnŠg­.ô

 

Ůa­ var jafnframt mj÷g mikilvŠgt a­ fß a­ heyra a­ b÷rnin hef­u tileinka­ sÚr ■a­ sem l÷g­ var ßhersla Ý leikskˇlastarfinu:

äEins og ■egar einn pabbinn sag­i frß ■vÝ a­ sonur hans hef­i veri­ a­ tala um heima ■a­ sem haf­i veri­ rŠtt Ý hˇpastarfinu ... ■ß veit Úg a­ ■a­ hefur skila­ sÚr sem vi­ h÷fum veri­ a­ tala um Ý leikskˇlanum.ô

 

Lei­beinandi sem lag­i ßherslu ß s÷ng me­ yngstu b÷rnunum sag­i a­ mˇ­ir hef­i tala­ um hva­ sonur hennar kynni allt Ý einu m÷rg l÷g:

Heyr­u, hann syngur ■etta aldrei hÚrna ... ■a­ er gaman a­ fß svona frß foreldrunum ... ■a­ lyftir manni upp ■egar ■au eru ßnŠg­ me­ ■a­ sem ma­ur er a­ gera.ô

 

M÷rgu starfsfˇlki fannst hins vegar a­ ■a­ fengi ekki a­ heyra nŠgilega miki­ frß foreldrum og a­ oft fengi starfsfˇlk fyrst og fremst a­ heyra a­finnslur ■eirra. Ůa­ ßtti a­allega vi­ um lei­beinendur, e­a undirmenn ß deildum, sem ekki tˇku ■ßtt Ý foreldravi­t÷lum. Ůeir fengu ekki alltaf a­ vita hva­ fˇr ■ar fram, hva­ foreldrar s÷g­u um st÷rf ■eirra og hvort ■eir ■yrftu eitthva­ a­ bŠta sig. Lei­beinandi sag­i:

äŮa­ eru a­allega ■eir ˇßnŠg­u sem ma­ur heyrir Ý ... alltaf sama fˇlki­ ... ô

 

═ ■eim leikskˇlum sem ger­ haf­i veri­ formleg k÷nnun ß ■vÝ hva­ foreldrum fannst um starfi­ fengu undirmenn ß deildum einnig endurgj÷f ß sÝn st÷rf. Grunnskˇlakennari sem haf­i umsjˇn me­ starfinu Ý skˇlahˇp me­ elstu b÷rnunum fÚkk a­ vita a­ foreldrar h÷f­u miklar vŠntingar til ■ess:

äVi­ fengum fannst mÚr jßkvŠ­a umfj÷llun, fˇlk nefndi skˇlahˇp sem eitthva­ sem ■a­ var ßnŠgt me­ Ý leikskˇlanum og meira a­ segja fˇlk sem ekki ß b÷rn Ý skˇlahˇp n˙na heldur sem koma nŠst e­a ■ar nŠst ... ô

 

Lei­beinandi sem var me­ fatla­an dreng Ý stu­ningi fÚkk gˇ­ me­mŠli Ý k÷nnuninni:

ä╔g segi fyrir mig persˇnulega a­ ■ß fÚkk Úg mj÷g gˇ­ me­mŠli Ý k÷nnuninni, mÚr fannst gaman a­ ■vÝ en Úg er ekkert yfir a­ra hafin e­a betri en hver annar ... ô

 

Starfsfˇlki fannst sumir foreldrar hafa annan skilning ß hlutverki leikskˇlans en ■a­ sjßlft. Fram kom a­ ßkve­i­ bil var stundum milli ßherslna starfsfˇlks og ßherslna foreldra. Leikskˇlakennari lřsti yfir ˇßnŠgju me­ a­ sumir foreldrar litu ekki ß leikskˇlann sem menntastofnun og sřndu starfinu me­ b÷rnunum ekki ■ß vir­ingu sem ■vÝ bar:

äŮa­ er mj÷g lei­inlegt a­ vinna fyrir foreldra sem eru aldrei, aldrei, ßnŠg­ir. Ůa­ sem bjargar er a­ ma­ur finnur a­ barni­ er ßnŠgt og duglegt og tilb˙i­ Ý ■a­ sem ma­ur er a­ gera. Fyrir sumum foreldrum er leikskˇlinn bara gŠsla ... fˇlk er a­ koma me­ b÷rn ß ÷llum tÝmum og sŠkja b÷rn ß ÷llum tÝmum ... ■a­ skiptir ekki mßli hvort ■a­ er Ý mi­ri samverustund e­a hˇpastarfi ... Ma­ur er alltaf a­ glÝma vi­ einhvern ■ar sem vir­ingin fyrir starfinu er ekki til.ô

 

Auknar kr÷fur foreldra k÷llu­u einnig ß endursko­um leikskˇlakennara ß starfshlutverki sÝnu. A­sto­arleikskˇlastjˇri sem haf­i ß­ur starfa­ ■ar sem einstŠ­ir foreldrar voru Ý meirihluta sag­ist mun oftar hafa fengi­ jßkvŠ­a endurgj÷f ■ar ß st÷rf sÝn. Ůar sem h˙n var n˙na voru fleiri giftir foreldrar sem henni fannst gera meiri kr÷fur og h˙n fÚkk ekki eins jßkvŠ­ vi­br÷g­:

äMÚr fannst ■eir sřna svo miklu meira ■akklŠti fyrir ■a­ sem ■˙ ger­ir sem ■˙ sÚr­ ekki hÚr, eins og ■eim finnist ■a­ meira sjßlfsagt og ■a­ tˇk mig dßlÝtinn tÝma a­ sŠtta mig vi­ ■etta.ô

 

Fram kom s˙ sko­un hjß sumu starfsfˇlki a­ of miki­ vŠri hlusta­ ß raddir og kr÷fur einstakra foreldra og ■eir vŠru ■ar me­ nßnast sestir vi­ stjˇrnv÷linn Ý leikskˇlanum. Lei­beinandi sag­i:

äLeikskˇlastjˇrinn hlustar vo­a miki­ ß eina r÷dd ... ■a­ er kannski eitt foreldri sem kvartar yfir einhverju og aldrei eru allir ßnŠg­ir ... og ■ß er gert svo miki­ vandamßl ˙r ■vÝ og ■a­ ß helst a­ breyta ÷llu eftir ■essu eina foreldri.ô

 

Fram kom hjß m÷rgum a­ ■eim fannst foreldrar almennt of fjarlŠgir starfinu Ý leikskˇlanum og vildu auki­ samstarf. Leikskˇlakennari sag­i:

ä┴­ur var Úg a­ vinna Ý foreldrareknum leikskˇla og Úg hef kannski svo mikla reynslu af gˇ­u foreldrasamstarfi. Ma­ur veit Ý rauninni ekki alveg hva­ foreldrum finnst ... mÚr finnst ■eir vera svona svolÝti­ fyrir utan leikskˇlann.ô

 

Ůa­ var m÷rgu starfsfˇlki mikilvŠgt a­ fß sta­festingu ß a­ ■a­ stŠ­i sig vel Ý leikskˇlastarfinu frß leikskˇlastjˇra og samstarfsfˇlki. Einnig fannst m÷rgum gott a­ fß hrˇs og hvatningu frß ■essum s÷mu a­ilum. Lei­beinandi sag­i um starfsvi­tal vi­ leikskˇlastjˇrann:

ä╔g var bara mj÷g ßnŠg­ me­ ■a­ ... h˙n sag­i a­ Úg vŠri einn af bestu starfsm÷nnunum sem h˙n hef­i haft. Ůa­ var mj÷g gott a­ fß ■a­, ■ess vegna er Úg kannski svona ßnŠg­.ô

 

Starfsfˇlk var almennt mj÷g ßnŠgt ■egar leikskˇlastjˇrinn var hvetjandi og stˇ­ vi­ baki­ ß starfsfˇlki. Deildarstjˇri sag­i um hrˇs og hvatningu leikskˇlastjˇra:

äMÚr finnst vo­a gott a­ leita til hennar. ╔g hef ■urft a­ rŠ­a persˇnulega um mitt fˇlk vi­ hana og ■a­ hefur bara veri­ ß milli okkar. H˙n hrˇsar mÚr endalaust og lŠtur mann alltaf vita hva­ foreldrum finnst ■annig a­ h˙n peppar mig upp ... H˙n hefur veri­ mÚr mikil hjßlp.ô

 

A­sto­arleikskˇlastjˇra fannst einnig gott a­ fß endurgj÷f ß st÷rf sÝn og ■a­ skipti hana mßli a­ vera vel li­in af samstarfsfˇlki:

äA­ vita ■a­ a­ ma­ur er a­ gera gˇ­a hluti og heyra ■a­ ß sÝnum vinnusta­ ... og ■a­ skiptir lÝka rosalega miklu mßli a­ vera vel li­inn og geta gefi­ af sÚr og ■egi­ til baka.ô

 

Ůegar a­ilar utan leikskˇlans veittu starfi hans athygli og fannst ■a­ ßhugavert fÚkk starfsfˇlk einnig ßkve­na sta­festingu ß ßrangri. A­sto­arleikskˇlastjˇri sag­i um ■ß athygli sem ■rˇunarverkefni leikskˇlans haf­i fengi­:

ä╔g held a­ hann hafi n˙na ■ß Ýmynd a­ vera gˇ­ur leikskˇli, Úg held a­ ■a­ sÚ rŠtt um ■a­ ... Vi­ bara st÷ndum og f÷llum me­ ■vÝ sem vi­ erum a­ gera ... ■annig a­ mÚr finnst vo­alega gaman a­ segja a­ Úg vinni hÚrna af ■vÝ ■etta ■rˇunarverkefni er Ý gangi. ╔g er stolt af ■vÝ ... a­ upplifa ■a­ svona einu sinni.ô

 

Deildarstjˇri sag­i:

äŮa­ er gaman ■egar starfsfˇlki­ kemur heim af nßmskei­unum og segist vera Ý besta leikskˇlanum Ý bŠnum ... ô

 

A­sto­arleikskˇlastjˇri var ßnŠg­ur me­ ■ß athygli sem stjˇrnunarßherslur leikskˇlans fengu:

äŮa­ er mj÷g liti­ til ■essa leikskˇla, sÚrstaklega hva­ var­ar stjˇrnun og skipulag og bara svo marga ■Štti.ô

 

١ ■a­ skipti margt starfsfˇlk miklu a­ fß endurgj÷f e­a sta­festingu annarra ß ßrangri lag­i starfsfˇlk ßherslu ß a­ geta sta­fest ßrangurinn sjßlft og gert sÚr ■annig betur grein fyrir eigin hlutdeild Ý honum.

 

4.1.3 EIGIN STAđFESTING ┴ ┴RANGRI

Starfsfˇlk lag­i mikla ßherslu ß a­ geta greint og lagt mat ß starfsa­fer­ir sÝnar og frammist÷­u og hva­ lŠgi a­ baki persˇnulegum ßrangri Ý starfinu me­ b÷rnunum. ┴ ■vÝ sag­ist starfsfˇlk einnig lŠra mest og ver­a hŠfara. Lei­beinandi sag­i:

äMÚr finnst Úg lŠra mest af b÷rnunum ... og bara vissir einstaklingar kenna manni a­ takast ß vi­ rei­ina, sum ver­a ofsarei­ og Úg hef l˙mskt gaman af a­ rˇa ■au ni­ur sem eru svona ÷rir ... sem ■urfa einhverja athygli.ô

 

H˙n sag­ist ß hinn bˇginn ekki vita hvort h˙n vŠri a­ gera ärÚtt e­a rangtô eins og t.d. ■egar ■a­ voru ämikil lŠti ß deildinniô:

äŮß er Úg oft a­ hugsa um hvort Úg hafi gengi­ of langt e­a ekki nˇgu langt ... svona eftir ß ... hvort ma­ur sÚ ˇsanngjarn vi­ eitt barn til dŠmis.ô

 

Leikskˇlakennari sakna­i sameiginlegrar umrŠ­u um starfi­:

ä╔g vildi heyra kannski meira frß hinum, ma­ur situr oft og hugsar: Af hverju er ■etta svona hjß mÚr, af hverju gengur mÚr svona illa a­ skipuleggja ■etta, er ■a­ bara Úg e­a eru ■a­ fleiri ... og ■ß af hverju.ô

 

Lei­beinendur lřstu fŠrri m÷guleikum en leikskˇlakennarar til a­ sŠkja nßmskei­ til a­ auka hŠfni sÝna og ger­u mj÷g ßkve­nar kr÷fur um a­ leikskˇlinn kŠmi til mˇts vi­ nßms■arfir ■eirra. Lei­beinandi sag­i:

äEf Úg ver­ hÚrna nŠsta vetur ■ß hef Úg ßhuga ß a­ fara ß Sˇknarnßmskei­. MÚr finnst Úg ekki fß lei­beiningu innan leikskˇlans. MÚr finnst Úg ■urfa a­ fara ˙t og efla mig.ô

 

Ůegar starfsfˇlk var spurt um hvort fram fŠri mat ß starfsa­fer­um og frammist÷­u vi­komandi og hva­ lŠgi a­ baki ßrangri Ý starfinu me­ b÷rnunum voru algeng sv÷r m.a.:

äNei, ■a­ er ekki gert, ■a­ er frekar svona starfi­ Ý heild, hvernig hafi gengi­.ô

ä╔g reyni alltaf a­ segja vi­ sˇknarfˇlki­: Ůetta var flott hjß ■Úr ... en Úg geri ■a­ ekki gagnvart ÷­rum leikskˇlakennurum.ô

Sp.: äKemur einhver til ■Ýn a­ fyrra brag­i og rŠ­ir st÷rf ■Ýn?ô
Svar: äNei, ■a­ held Úg ekki.ô

Sp.: äRŠ­i­ ■i­ hva­ břr a­ baki ■vÝ hvernig Úg kem fram vi­ b÷rnin?ô
Svar: äNei, vi­ h÷fum reyndar ekki gert ■a­, ■a­ mŠtti vera meira?ô

Svipa­ var uppi ß teningnum um st÷rf deildarstjˇra og stjˇrnunarhlutverk ■eirra:

Sp.: äVeist ■˙ hva­a kr÷fur leikskˇlastjˇrinn gerir til ■Ýn sem faglegs deildarstjˇra?ô
Svar: äNei, Úg veit ■a­ reyndar ekki sko.ô

Sp.: Hefur ■˙ leita­ eftir mati ß ■inni deildarstjˇrn?ô
Svar: äNei, Úg hef ekki gert ■a­.ô

 

BŠ­i yfir- og undirmenn virtist ■vÝ skorta ßkve­in tŠkifŠri innan leikskˇlans til a­ rŠ­a starfsa­fer­ir sÝnar og frammist÷­u og tengja ■ß umrŠ­u ßrangri Ý starfinu me­ hverju einst÷ku barni og barnahˇpnum. Ůar me­ fˇr sÝ­ur fram eigin sta­festing starfsmannsins ß ßrangri og umfj÷llun um eigin hlutdeild Ý honum.

 

4.1.4 SAMANTEKT

═ lřsingum starfsfˇlks kom fram a­ mesta ßnŠgjan fˇlst Ý a­ nß persˇnulegum ßrangri Ý starfinu me­ b÷rnunum. Oftast var ßrangurinn tengdur persˇnulegri frammist÷­u vi­komandi me­ einu barni e­a barnahˇpi en sÝ­ur starfi deildarinnar e­a leikskˇlans. ┴rangur og starfsßnŠgja yfirmanna var fremur tengd eigin frammist÷­u Ý starfinu me­ b÷rnunum en starfi vi­komandi sem stjˇrnanda hinna fullor­nu. Fram kom a­ deildarstjˇrum fannst breytingar sÝ­ari ßra ß leikskˇlastarfinu auka stjˇrnunarlegt ßlag sem trufla­i ■ß Ý starfinu me­ b÷rnunum.

 

Stundum ■egar starfsma­ur lřsti ■vÝ hva­ veitti honum mesta ßnŠgju Ý starfi lřsti hann jafnhli­a persˇnulegum ■÷rfum sÝnum fyrir nßlŠg­ og tengsl vi­ b÷rnin. Fram kom a­ margt starfsfˇlk lag­i mikla ßherslu ß jßkvŠ­a sta­festingu ytri a­ila, m.a. foreldra og leikskˇlastjˇra, ß frammist÷­u sinni og ßrangri. Einnig kom fram a­ bŠ­i undir- og yfirmenn virtist skorta tŠkifŠri innan leikskˇlans til a­ rŠ­a starfsa­fer­ir og frammist÷­u Ý tengslum vi­ ßrangur sinn Ý starfi me­ hverju einst÷ku barni e­a barnahˇpi.

Spurning vaknar ■vÝ um hvort slÝk greining og mat ß starfsa­fer­um og frammist÷­u hef­i Ý f÷r me­ sÚr a­ starfsfˇlk sko­a­i, Ý auknum mŠli, tengsl sÝn vi­ b÷rnin ˙r äfaglegriô fjarlŠg­. Einnig hvort skortur ß umrŠ­u- og nßmsm÷guleikum innan leikskˇlans ger­i starfsfˇlk almennt ähß­araô alfari­ jßkvŠ­ri sta­festingu foreldra og leikskˇlastjˇra ß frammist÷­u ■ess og ßrangri.

 

4.2 Stjˇrnunarßherslur og starfsumhverfi

Fram hefur komi­ a­ miklu skiptir fyrir starfsmanninn a­ samrŠmi rÝki milli hugsjˇna hans og ßherslna Ý starfinu innan leikskˇlans. Einnig skiptir miklu a­ samrŠmi sÚ milli hŠfni vi­komandi og ■ess sem leikskˇlastarfi­ krefst. Ůegar ■etta samrŠmi er til sta­ar finnst starfsmanninum hann vera vi­ stjˇrnv÷linn Ý leikskˇlastarfinu. Ůessir ■Šttir liggja a­ baki e­a tengjast tilfinningu vi­komandi starfsmanns fyrir ßrangri Ý starfinu me­ b÷rnunum. Einnig hefur komi­ fram a­ starfsfˇlk telur hŠfni sÝna aukast ■egar ■a­ hefur tŠkifŠri til greiningar og mats ß st÷rfum sÝnum innan leikskˇlans. Vi­ ■Šr a­stŠ­ur gerir starfsfˇlk sÚr m.a. betur grein fyrir eigin hlutdeild Ý ßrangri Ý starfi me­ b÷rnunum og hva­ mß bŠta. Ůessir ■Šttir tengjast ˇhjßkvŠmilega stjˇrnunarßherslum innan leikskˇlans. ═ ■essum kafla er athyglinni beint a­ ■eim ■ßttum. Fjalla­ er um ni­urst÷­ur 2. rannsˇknarspurningar, e­a: äHva­ er ■a­ helst Ý stjˇrnunarßherslum sem stu­lar a­ e­a dregur ˙r starfsßnŠgju?ô Ůeir ■Šttir sem fjalla­ er um eru:

 

Ě        UmrŠ­a um hugsjˇnir og stefnu leikskˇlans

Ě        Samvinna, ■ßtttaka og ßhrif

Ě        Mat og handlei­sla

Ě        Tjßskipti, vi­horf og starfsandi

Ě        Ůßtttaka og nßlŠg­ leikskˇlastjˇra

 

4.2.1 UMRĂđA UM HUGSJËNIR OG STEFNU

Fram kom ßhersla hjß starfsfˇlki ß a­ umrŠ­a fŠri fram um hugsjˇnir hvers og eins Ý tengslum vi­ sameiginlegar ßherslur e­a stefnu Ý leikskˇlastarfinu. Ůa­ voru fyrst og fremst leikskˇlakennarar sem t÷lu­u um nau­syn ■essarar umrŠ­u og a­ stefnan Ý leikskˇlastarfinu ■yrfti a­ vera skřr. Fram kom a­ starfsfˇlki fannst ßkve­nir nßms- og ■rˇunarm÷guleikar felast Ý umrŠ­unni. Starfsfˇlki fannst ■a­ ver­a me­vita­ra og ÷ruggara Ý starfi, skynja ßhrif sÝn og vera fremur vi­ stjˇrnv÷linn Ý leikskˇlastarfinu. Deildarstjˇri lřsti ßnŠgju sinni me­ ■ßttt÷ku sÝna vi­ mˇtun starfsins:

äMa­ur hefur nßtt˙rulega teki­ ■ßtt Ý a­ mˇta starfi­ hÚrna ... ╔g er mj÷g ßnŠg­ ... Me­ ■vÝ a­ vera b˙nar a­ vinna ■ennan starfsgrundv÷ll er ma­ur meira me­vita­ur um ■a­ sem ma­ur er a­ gera ... ô

 

═ einum leikskˇlanna haf­i fari­ fram umrŠ­a um ästarfsgrundv÷llô og meginßherslur leikskˇlastarfsins Ý tengslum vi­ markmi­sgreinar leikskˇlalaga. UmrŠ­an haf­i fyrst veri­ me­ faghˇpnum en sÝ­ar ÷llu starfsfˇlki. Starfsfˇlk var almennt mj÷g ßnŠgt me­ ■essa umrŠ­u. A­sto­arleikskˇlastjˇri sag­i:

äŮa­ er miklu meiri fagleg umrŠ­a eftir a­ leikskˇlastjˇrinn fˇr Ý framhaldsnßmi­. Vi­ t÷kum a.m.k. tÝma tvisvar ß ßri Ý ■a­ a­ fara yfir markmi­in og ■a­ sem vi­ viljum bŠta ... Vi­ t÷kum svona eitt mßl Ý einu eins og samskipti foreldra og starfsfˇlks, samskipti fˇlks sÝn ß milli, hvernig vi­ viljum koma fram vi­ b÷rnin og hva­ vi­ leggjum ßherslu ß.ô

 

Leikskˇlastjˇrinn lřsti vi­horfum sÝnum til ßrangursrÝks breytingaferlis:

äBreytingar eru ßkve­i­ ßfall ... ma­ur ■arf tÝma til a­ ganga Ý gegnum ■Šr ... til a­ vinna ß ■eim ■annig a­ ma­ur sÚ kominn ß n˙llpunkt aftur. Ůetta tel Úg mig bara vera b˙na a­ lŠra, bŠ­i var­andi sjßlfa mig og fyrst og fremst var­andi allt starfsfˇlki­ ... Ma­ur sŠttir sig vi­ ■a­ hvernig manneskjan ■roskast ... a­ ■etta er ßkve­i­ ferli sem hlutirnir ver­a a­ ganga Ý gegnum.ô

 

H˙n sag­ist hafa lŠrt af reynslunni sem h˙n gekk Ý gegnum ■egar h˙n kom fyrst Ý leikskˇlann äme­ rosalega miklar hugmyndirô en haf­i ekki lesi­ umhverfi­ rÚtt Ý upphafi:

ä╔g Štla­i bara a­ leggja inn ■a­ sem Úg vildi gera og ger­i mÚr ekkert grein fyrir ■vÝ a­ hitt fagfˇlki­ ... konur sem voru b˙nar a­ vera heima me­ eitt, tv÷ og ■rj˙ b÷rn ... var a­ koma inn ß sÝnum forsendum au­vita­ og var ekkert tilb˙i­ a­ gleypa vi­ einhverju sem var ■vÝ mj÷g framandi.ô

 

H˙n haf­i ■vÝ lagt ßherslu ß hŠga ■rˇun starfsins og innleitt ■rˇunarverkefni sem bygg­i ß sameiginlegum ßherslum og kraf­ist mikils af starfsfˇlkinu. H˙n efa­ist ekki um hlutverk sitt sem faglegur lei­togi:

äMÚr finnst ■a­ ekki spurning, mÚr finnst Úg ■urfa a­ lei­a ■etta starf og umrŠ­ur um ■a­ ... ■a­ er mitt hlutverk.ô

 

Ůar sem lÝtil umrŠ­a var um hugsjˇnir hvers og eins kom m.a. fram ˇ÷ryggi og ˇßnŠgja me­ a­ stefnan Ý leikskˇlastarfinu vŠri ekki nŠgilega skřr. Deildarstjˇri sag­i um skort ß skřrri stefnu:

äMÚr finnst Úg ekki vita hvar vi­ erum a­ vinna Ý raun og veru, Úg myndi vilja fß skřrari lÝnur. ╔g gŠti ekki treyst mÚr til a­ taka ß mˇti fˇlki og ef fˇlk vŠri a­ spyrja um ■etta ■ß gŠti Úg ekki svara­ ■vÝ hva­a stefna e­a eitthva­ einkenndi ■ennan leikskˇla ... MÚr finnst ■vÝ ßbˇtavant.ô

 

Ůar sem sameiginleg umrŠ­a var lÝtil bar einnig meira ß ˇ÷ryggi og ˇßnŠgju starfsfˇlks, t.d. me­ ■Šr breytingar sem ßtt h÷f­u sÚr sta­ ß leikskˇlavettvangnum ß undanf÷rnum ßrum. Starfsfˇlk lřsti sÝ­ur ■eirri tilfinningu a­ vera sjßlft vi­ stjˇrnv÷linn. Leikskˇlakennari sag­i a­ ■a­ rÝkti ˇ÷ryggi vegna barngilda- og st÷­ugilda˙treikninga Ý leikskˇlanum og ß deildinni:

äMÚr finnst svolÝti­ ˇ■Šgilegt, ■a­ er tala­ um a­ ■a­ sÚ hŠgt a­ fŠra mann ß allar deildir ... ■a­ kemur nßtt˙rulega svolÝti­ ˇ÷ryggi ■egar ■˙ veist aldrei ß hva­a deild ■˙ fer­ ... ╔g veit ekki hvort ■a­ er rekstrara­ilinn sem stjˇrnar ■essu a­ ■a­ eru svona strangar kva­ir e­a hvort leikskˇlastjˇrinn getur stjˇrna­ ■essu ... ╔g hugsa a­ fˇlk sÚ ekki nˇgu me­vita­ til a­ finna a­alors÷kina ... og svo vantar okkur a­ hlutirnir sÚu rŠddir.ô

 

Leikskˇlastjˇrinn sag­i um ˇßnŠgju starfsfˇlks me­ breytingarnar Ý leikskˇlanum, m.a. tvÝsetningu og barnafj÷lda ß deildum:

äSvo var fˇlk a­ Šsa sig yfir ■vÝ a­ ■a­ vildi hafa fyrirkomulagi­ ÷­ruvÝsi og Úg sag­i bara a­ ■essu yr­i ekki breytt og ef fˇlk gŠti ekki sŠtt sig vi­ ■a­ og unni­ ˙r ■vÝ ■ß yr­i ■a­ bara a­ fara.ô

4.2.2 SAMVINNA, Ů┴TTTAKA OG ┴HRIF

Jafnhli­a ßherslu ß mˇtun skřrrar stefnu lřsti starfsfˇlk eftir samvinnu allra deilda um ■rˇun leikskˇlastarfsins ß grundvelli hennar. Einnig lřstu allir starfshˇpar innan leikskˇlans eftir samvinnu, ■ßttt÷ku og ßhrifum vi­ ■rˇun starfsins.

 

Samvinna allra deilda

Hvergi var starfsfˇlk alfari­ ßnŠgt me­ hvernig sta­i­ var a­ samvinnu um starfi­. Ţmist tala­i starfsfˇlk um litlu deildina sem älÝtinn leikskˇla innan leikskˇlansô e­a um ämarga litla leikskˇlaô eftir ■vÝ hvernig sta­i­ var a­ samvinnunni. Ůrßtt fyrir umrŠ­ur um sameiginlega stefnu virtist samvinna um ■ß stefnu hvergi nß Ý raun til alls leikskˇlans. BŠ­i ß yngri og eldri deildum lřsti starfsfˇlk ˇßnŠgju sinni ■egar eldri deildir h÷f­u nß­ saman um ßherslur og lei­ir en yngri deildin stˇ­ utan samstarfsins. Starfsfˇlk yngri deildanna tala­i ■ß um faglega einangrun og ßhrifaleysi og fannst umrŠ­ur um leikskˇlastarfi­ taka mi­ af starfinu ß eldri deildunum. Leikskˇlakennari ß yngri deild lřsti ˇßnŠgju sinni:

äSamskiptin ß milli okkar deildar og hinna deildanna eru rosalega lÝtil ... Ůa­ eru meira hinar deildirnar sem vinna saman. Ma­ur sÚr ■a­ nßtt˙rulega Ý valinu hjß ■eim, ■ar er samstarfi­ alveg ofsalega miki­ og ■a­ er nßtt˙rulega af hinu gˇ­a. Ůa­ getur veri­ notalegt a­ vera sÚr en vi­ fylgjumst ekki alltaf me­ hva­ er a­ gerast.ôá

 

Deildarstjˇri ß eldri deild var sama sinnis:

äMÚr finnst ■a­ svolÝti­ erfitt, mÚr finnst litla deildin alltaf ver­a ˙tundan af ■vÝ bŠ­i vinna ■Šr ÷­ruvÝsi og ■Šr eru ekki Ý ■essu sameiginlega me­ okkur ... MÚr finnst ■Šr bara ekki nß nˇgu gˇ­u sambandi vi­ okkur inni.ô

 

Ůar sem leikskˇlastjˇrar h÷f­u innleitt ■rˇunarverkefni nß­u ■au til starfsins ß eldri deildunum og Ý ÷­ru verkefninu a­ takm÷rku­u leyti til yngri deildanna. Leikskˇlakennari ß yngri deild sag­i um ■a­:

äVi­ erum ■arna tvŠr sem t÷kum ■ßtt Ý ■rˇunarverkefninu, en vi­ erum ekki nema tvŠr Ý ■vÝ, ■vÝ mi­ur.ô

 

Deildarstjˇra ß yngri deild fannst ekki hugsa­ ˙t frß ■÷rfum barnanna ß yngri deildinni ■egar ■emastarf leikskˇlans var skipulagt:

äŮa­ er ekkert markvisst tala­ um samvinnuna nema ■a­ tengist fer­um ˙t fyrir leikskˇlann ... Ůegar ■ema­ er teki­ fyrir ■ß er ■a­ stÝla­ ß eldri deildirnar en kannski ekki alltaf hugsa­ um hva­ er hŠgt a­ gera me­ ■eim yngstu ... Ůa­ er nßtt˙rulega miklu skemmtilegra ■egar er veri­ a­ gera svona fyrir allan skˇlann.ô

 

Henni fannst ekki borin nŠgileg vir­ing fyrir starfi yngri barnanna:

äŮa­ er svolÝti­ svona liti­ ß ■a­ eins og vi­ sÚum ekki a­ gera neitt.ô

 

Deildarstjˇri ß eldri deild sag­i a­ ■egar h˙n byrja­i Ý leikskˇlanum hef­u veri­ gj÷rˇlÝkar ßherslur ß deildunum en starfsfˇlki­ hef­i samrŠmt sig ß eldri deildunum:

ä╔g vil hafa meiri heildarsvip, a­ ma­ur vinni svipa­ inni ß ÷llum deildum ... en ■a­ er au­vita­ ekki hŠgt a­ bera eldri deildirnar saman vi­ yngstu deildina.ô

 

Starfsfˇlk virtist ■vÝ lÝta ß bil milli leikskˇlastarfsins ß yngri og eldri deildum sem ßkve­i­ änßtt˙rul÷gmßlô. Starfsfˇlki fannst leikskˇlastjˇrinn jafnframt äfaglega nßlŠgari og sřnilegriô inni ß eldri deildunum og sřna starfinu ■ar meiri ßhuga. Lei­beinandi ß yngri deild sag­i:

ä╔g gŠti tr˙a­ a­ h˙n vissi meira hva­ er a­ gerast hinum megin en inni hjß okkur ... h˙n kemur n˙ sjaldnar inn til okkar.ô

 

Ůar sem lÝtil samvinna var um leikskˇlastarfi­ milli allra deilda kom fram mikil ˇßnŠgja og starfsfˇlk vildi auka samvinnuna og ■rˇa starfi­ sameiginlega. Lei­beinandi sag­i:

äEf ma­ur fer a­ spß Ý ■a­ ■ß veit ma­ur ekkert hva­ er Ý gangi ß hinum deildunum nema ■etta ßkve­na ■ema ... Ůa­ hefur komi­ til tals a­ vi­ heimsŠktum hver a­ra inni ß deildum ... Ma­ur hefur spß­ Ý ■a­ hvort fˇlki fyndist ■a­ hnřsni, en Úg myndi vilja hafa ■a­ ■annig ... Ůa­ er kannski eitthva­ vo­a skemmtilegt og skapandi ß ■essari deild ... af hverju getur ■˙ ■ß ekki mi­la­ ■vÝ ■annig a­ fleiri geti noti­ ■ess.ô

 

 

 

Ůßtttaka og ßhrif starfshˇpa

Ůa­ kom ekki einungis fram skřr vilji starfsfˇlks um a­ allar deildir ■rˇu­u leikskˇlastarfi­. Einnig lřstu allir starfshˇpar eftir samvinnu, ■ßttt÷ku og ßhrifum vi­ ■rˇun ■ess. Ůar sem leikskˇlastjˇri lag­i meginßherslu ß sjßlfstŠ­i deilda, vald og ßbyrg­ deildarstjˇra, fannst undirm÷nnum ß deildum ■eir oft faglega einangra­ir, skorta heildarsřn, ßhrif og upplřsingar. A­sto­arleikskˇlastjˇrar og deildarstjˇrar bßru ßbyrg­ ß mˇtun og skipulagningu starfsins, ßsamt leikskˇlastjˇra, og framfylgdu sÝ­an ßkv÷r­unum sem teknar voru ß fundum yfirmanna innan deildanna. Yfirmennirnir voru almennt ßnŠg­ir me­ ßhrif sÝn ß leikskˇlastarfi­ ■ˇ ■eir vŠru ß hinn bˇginn ˇßnŠg­ir me­ skort ß samvinnu milli deilda. Ůegar starfsfˇlk tˇk ■ßtt Ý sameiginlegum verkefnum ■vert ß deildir, m.a. verkefnum elstu barnanna, var ■a­ jafnframt ßnŠg­ara. Deildarstjˇri lřsti ßnŠgju me­ ßhrif sÝn ß mˇtun starfsins Ý leikskˇlanum:

äŮa­ gefur alveg rosalega miki­ a­ sitja deildarstjˇrafundi ■ar sem vi­ erum a­ rŠ­a alls kyns skilabo­ og taka afst÷­u me­ og ß mˇti hvernig okkur lÝkar ■a­ og starfsfˇlki­ ber svo ßbyrg­ ß a­ fylgjast me­ ■vÝ sem ■ar fer fram.ô

 

Leikskˇlakennari sem var undirma­ur ß deild og tˇk ekki ■ßtt Ý sameiginlegum verkefnum lřsti ß hinn bˇginn faglegri einangrun sinni og skorti ß heildarsřn:

äMÚr finnst a­ ■a­ Štti a­ vera meiri heildarstefna Ý leikskˇlanum, samrŠming ... ╔g veit ekki hva­ er Ý gangi ... Úg veit ekkert hvernig ■Šr vinna ... hvernig ■Šr hafa hlutina, veit bara hvernig ■etta er inni ß minni deild og b˙i­ ... ╔g hef enga heildarsřn ... MÚr finnst ma­ur svolÝti­ einangra­ur. Ůetta er kannski af ■vÝ ■etta er svo stˇr leikskˇli, Úg veit ekki af hverju ■a­ er.ô

 

Leikskˇlakennarar og lei­beinendur sem voru undirmenn ß deildum voru mj÷g ˇßnŠg­ir ■egar ■eir voru ßhrifalausir um leikskˇlastarfi­. Starfsfˇlk haf­i ß einum sta­ teki­ ßkv÷r­un ß starfsdegi um heimsˇknardaga ß milli deilda til a­ efla samvinnu milli ■eirra. Lei­beinandi ß yngri deild gagnrřndi ■egar deildarstjˇrar tˇku sÝ­an ßkv÷r­un ß fundi um a­ fŠkka heimsˇknard÷gunum:

ä╔g rŠddi ■etta svo ß starfsmannafundi me­ heimsˇknirnar, af hverju ■Šr hef­u ßkve­i­ ■etta ... leikskˇlakennararnir og leikskˇlastjˇrinn ... og ■ß var mÚr bara bent ß ■a­ a­ Úg Štti bara a­ drÝfa mig Ý Fˇsturskˇlann ef Úg Štla­i a­ vera me­ Ý ßkv÷r­unum ... ô

Sp.: äHvernig fannst ■Úr a­ heyra ■a­ ?ô

Svar: ä╔g var bara mj÷g rei­. Ůa­ er eins og ma­ur sÚ a­ skipta sÚr af einhverju sem manni kemur eiginlega ekkert vi­ en ■arf samt a­ vinna eftir.ô

 

Lei­beinandi Ý ÷­rum leikskˇla tˇk Ý sama streng:

äŮa­ hefur a­eins komi­ fyrir a­ ■a­ hafi gleymst a­ lßta okkur vita. Ůa­ er ekki nˇg a­ hripa eitthva­ upp ß bla­ ... og segja spyrji­ ■i­ mig bara ef ■a­ er eitthva­ sem ■i­ ekki skilji­. MÚr finnst ■a­ ekki nˇgu gott ... vi­ ver­um lÝka a­ geta komi­ me­ athugasemdir um hva­ okkur finnst um ■etta. Ůa­ er Ý rauninni fßtt sem vi­ t÷kum ekki ■ßtt Ý.ô

 

Undirm÷nnum ß deildum fannst ■eir oft ekki fß upplřsingar um ■a­ sem var a­ gerast Ý leikskˇlanum. Ůeir vildu lÝka a­ deildarstjˇrinn kŠmi upplřsingum og bo­um skřrt til skila. Leikskˇlakennari sag­i:

äMÚr finnst vanta skřrari deildarstjˇrn ... Ma­ur er svolÝti­ Ý lausu lofti hvernig h˙n vill hafa deildina, hana vantar svolÝti­ a­ mi­la og rŠ­a ■annig a­ ma­ur viti hva­ ß a­ fara a­ gerast nŠst.ô

 

Ůar sem ˇßnŠgja lei­beinenda me­ ■ßttt÷ku- og ßhrifaleysi kom skřrast fram sag­i lei­beinandi a­ faglŠr­ir vŠru alltaf äsettir ß hŠrri stallô en ˇfaglŠr­ir. Leikskˇlakennararnir skilgreindu vi­horf lei­beinendanna sem ävaldabarßttuô, ■eir vildu ästjˇrnaô og ävi­kvŠmni fyrir menntunô. Greinileg togstreita rÝkti ß milli ■essara tveggja hˇpa, sÚrstaklega ■ar sem stjˇrnunarleg ßhersla var ß vald og ßbyrg­ deildarstjˇra og sjßlfstŠ­i deilda, ßn umrŠ­u um sameiginlega stefnu. Deildarstjˇri sag­i:

äMa­ur hefur kannski teki­ of miki­ tillit til ■eirra ... a­ ■eim finnist ■Šr ekki minnimßttar ... svo ■egar vi­ h÷fum fagfundi ■ß ver­a ■Šr bara f˙lar.ô

 

Ůar sem stjˇrnunarstefna leikskˇlastjˇrans var ˇljˇs og hlutverk deildarstjˇra haf­i ekki veri­ rŠtt komu fram mj÷g ˇlÝkar ßherslur deildarstjˇranna til ■ßttt÷ku og ßhrifa undirmanna ß deildum. Eldri og reyndari deildarstjˇri sag­i:

ä╔g veit a­ ■a­ er erfitt a­ vera leikskˇlakennari me­ deildarstjˇrn og vera kannski me­ jafn÷ldrum og segja hluti sem eru vi­kvŠmir. Ůa­ hefur bori­ ß a­ ■Šr veigri sÚr vi­ ■vÝ og eru kannski a­ lßta hinar ßkve­a hlutina ... Ma­ur ver­ur a­ passa sig ß a­ sŠra ekki neinn en ■etta er ekkert fÚlagsheimili.ô

 

Yngri og nřlega ˙tskrifa­ur deildarstjˇri sag­i:

ä╔g held a­ starfsst˙lkurnar upplifi a­ vera bara Ý skÝtverkunum svona innan gŠsalappa ... Ůa­ er miklu betra a­ allir sÚu ßnŠg­ir og me­ Ý rß­um ■egar veri­ er a­ taka svona ßkvar­anir ... ekki bara einhverjar fjˇrar, fimm manneskjur Ý svona stˇrum skˇla ... Allar ßkvar­anir sem vi­ ■urfum a­ taka ß deildinni ■Šr t÷kum vi­ allar Ý sameiningu. Ůegar ■a­ er ein manneskja sem Štlar a­ rß­a ■ß ver­ur svo lei­inlegur mˇrall.ô

 

ä┴nŠg­a deildinô

Starfsfˇlk innan einnar deildar, ßnŠg­u deildarinnar, lřsti ekki neinni ˇßnŠgju ■ˇ lÝtil samvinna vŠri milli deildanna um ■rˇun leikskˇlastarfsins:

äStundum er eitthva­ veri­ a­ tala um a­ ■a­ sÚu fjˇrir skˇlar Ý einum af ■vÝ vi­ erum ekki me­. MÚr finnst ekki hŠgt a­ hafa sameiginlegar reglur Ý gangi fyrir allar deildir ... MÚr finnst bara a­ hver deildarstjˇri og hver deild mˇti ■etta eftir sÚr og sÝnum starfsm÷nnum.ôá

 

Deildarstjˇrinn lřsti ßnŠgju me­ starfi­ ß sinni deild og ■a­ nŠg­i henni:

äMÚr finnst vo­a erfitt a­ segja Ý einu or­i hva­ er gott vi­ ■ennan leikskˇla, ekki svona Ý heildina. Deildin mÝn er Š­isleg og Úg er mj÷g ßnŠg­ me­ hana. MÚr er eiginlega miklu meira annt um mitt fˇlk heldur en hitt fˇlki­, ■ˇ ■a­ sÚ ljˇtt a­ segja ■a­, ■ˇ manni sÚ nßtt˙rulega ekki sama um nßungann ... ô

 

Starfsfˇlki­ sag­ist hafa sÝnar sÚrst÷ku ßherslur Ý leikskˇlastarfinu og ■a­ vŠru a­rar ßherslur en Ý starfinu ß hinum deildunum:

äVi­ h÷fum t.d. veri­ sammßla um a­ vi­ viljum aga, ■a­ eru ßkve­nar reglur sem gilda ß okkar deild og ■a­ er ekkert anna­ Ý bo­i ... ╔g veit a­ ■a­ er ekki svolei­is ß ÷llum deildum ... vi­ erum yfirleitt mj÷g sammßla um ■ennan ramma ß deildinni.ô

 

Deildarstjˇrinn haf­i sÝnar persˇnulegu stjˇrnunarßherslur innan deildarinnar sem voru ekki alfari­ Ý samrŠmi vi­ stjˇrnunarßherslur leikskˇlastjˇrans um ßbyrg­ og vald deildarstjˇrans:

äMÚr finnst ■a­ mikill sjˇ­ur fyrir mig ■egar Úg fŠ starfsst˙lkur sem eru me­ meiri reynslu en Úg ß einhverju ÷­ru svi­i og mÚr hefur aldrei fundist Úg h÷f­inu hŠrri en ■Šr ß neinn hßtt enda held Úg a­ ■a­ hafi skila­ sÚr Ý ■vÝ a­ ■Šr leita til mÝn og geta bŠ­i gagnrřnt mig og hrˇsa­ mÚr ... Ůa­ er enginn stallur ■arna inni ... ô

 

Lei­beinanda fannst mikils vir­i a­ deildarstjˇrinn rŠddi vi­ hana um starfi­ ß deildinni og hvernig mŠtti bŠta ■a­ e­a starfsa­fer­ir Ý starfinu me­ b÷rnunum:

äŮa­ kemur fyrir a­ deildarstjˇrinn spyrji mig um rß­ og mÚr finnst ■a­ lÝka mikils vir­i ... Ma­ur gleymir ■essu a­ ma­ur er ekki fagmennta­ur e­a Úg er alla vega ekkert a­ hugsa um ■a­ ... ô

 

Starfsfˇlk ßnŠg­u deildarinnar sag­ist oft ekki vita hva­ vŠri Ý gangi ß hinum deildunum og heyr­i ■a­ kannski äm÷rgum vikum og mßnu­um seinna a­ ■a­ haf­i veri­ eitthva­ a­ô. Deildarstjˇrinn var hissa ß äafbrř­isemiô sem ■Šr ß deildinni fundu stundum fyrir Ý sinn gar­:

äVi­ erum kannski svona hrŠ­ilega slŠmar ■arna inni en vi­ erum bara svona ßnŠg­ar me­ okkur a­ vi­ f÷ttum ■a­ ekki ... Deildin okkar hefur alltaf fengi­ einhvers konar afbrř­isemi, af hverju veit Úg ekki ... Ůa­ er ekkert flottara hjß okkur heldur en hjß hinum ... ô

 

┴nŠg­a deildin drˇ sig ˙t ˙r heildinni og starfsfˇlki­ ■ar ■rˇa­i äsÝna heildô innan leikskˇlans, sß ßrangur og fÚkk jßkvŠ­ vi­br÷g­ ß ■ann ßrangur frß foreldrum:

äForeldrar tala um hva­ vi­ erum gla­ar og kßtar og b÷rnin ßnŠg­ og mikil lÝfsgle­i og lÝfshamingja inni ß deild.ô

 

Starfsfˇlk leita­i ■vÝ řmissa lei­a til a­ starfi­ yr­i Ý samrŠmi vi­ hugsjˇnir ■ess og hŠfni Ý ■eim tilgangi a­ nß ßrangri Ý starfinu me­ b÷rnunum. Í­ru starfsfˇlki fannst nßms- og ■rˇunarm÷guleikar sÝnir ß hinn bˇginn sker­ast vegna ˇnˇgs samstarfs deilda og starfshˇpa um ■rˇun leikskˇlastarfsins.

 

4.2.3 MAT OG HANDLEIđSLA

Eins og fram hefur komi­ fannst starfsfˇlki au­veldara a­ gera sÚr grein fyrir eigin hlutdeild Ý ßrangri Ý starfi me­ b÷rnunum, og hva­ mŠtti betur fara, ■egar fram fˇr greining og mat ß frammist÷­u ■ess. Fram kom ßnŠgja hjß starfsfˇlki ■egar ■ess hßttar umrŠ­ur fˇru fram, řmist formlegar e­a ˇformlegar, Ý litlum e­a stˇrum hˇpum, innan leikskˇla e­a deildar. Ůar sem unni­ var a­ ■rˇunarverkefni haf­i starfsfˇlk veri­ hrŠtt og ˇ÷ruggt Ý byrjun vi­ a­ takast ß vi­ ■a­. Leikskˇlakennari sag­i:

äŮa­ var rosaleg hrŠ­sla hjß fˇlki a­ byrja ß ■vÝ ... og ■ß var bara a­ koma ■eim af sta­ ... ô

 

┴ tÝmabilum fannst starfsfˇlki ßrangurinn vi­ ■rˇun verkefnisins ekki nŠgilega mikill. Haldnir voru sameiginlegir fundir ■ar sem starfsfˇlk sko­a­i starf sitt Ý tengslum vi­ markmi­ verkefnisins og endursko­a­i Ý kj÷lfari­ ■Šr kr÷fur sem ■a­ ger­i til eigin frammist÷­u. Deildarstjˇri sag­i um ■a­ sem h˙n haf­i lŠrt:

ä╔g er b˙in a­ ganga Ý gegnum ■essa eldraun me­ ■rˇunarverkefni­ ... MÚr fannst ekkert ganga hjß mÚr fyrst ... var allt of ˇ■olinmˇ­ ... ■a­ gekk miklu betur hjß starfsmanninum. Eftir fundinn var Úg miklu sßttari. Vi­ hittumst einu sinni Ý viku, starfsfˇlki­ ß deildinni, til skiptis heima hjß hver annarri og rŠ­um verkefni­ ... MÚr finnst Úg hafa lŠrt alveg ofsalega miki­ ß ■vÝ a­ hafa teki­ ■ßtt Ý ■essu.ô

 

┴ deild ■ar sem starfsfˇlk lag­i ßherslu ß a­ änřta mannau­innô sag­ist ■a­ lŠra hvert af ÷­ru og bŠta hvert anna­ upp bŠ­i vi­ stjˇrnun deildarinnar og daglegt starf. L÷g­ var ßhersla ß st÷­ugar umrŠ­ur um starfi­ og starfsa­fer­ir Ý hˇpastarfinu og almennt Ý samskiptunum vi­ b÷rnin. Leikskˇlakennari me­ mikla stjˇrnunarreynslu sag­i:

äDeildarstjˇrinn er ofsalega hugmyndarÝk ... Úg er meira ■essi jar­bundna manneskja en Úg er b˙in a­ lŠra rosalega miki­ og skemmtilegt af henni ... H˙n veit af minni reynslu og ver­ur a­ sŠkjast eftir henni sjßlf ... ■ß setjumst vi­ kannski ni­ur og sjßum saman lausnirnar.ô

 

Undirmenn ß deildum ger­u miklar kr÷fur til deildarstjˇra um a­ ■eir leiddu umrŠ­u sem fˇl Ý sÚr greiningu og mat ß starfsa­fer­um og frammist÷­u. Ůegar meginßbyrg­ ß ■essum verkefnum var sett ß deildir og deildarstjˇra var krafan enn sterkari. Fram kom ˇßnŠgja ef hvorki leikskˇlastjˇrinn nÚ deildarstjˇrinn sß um ■ennan ■ßtt starfsins. Leikskˇlakennara fannst vera fjarlŠg­ milli sÝn og leikskˇlastjˇrans og taldi sig ekki fß mat frß henni ß st÷rf sÝn:

äMÚr finnst svolÝti­ langt ß milli mÝn og hennar ... H˙n fŠr upplřsingar frß deildarstjˇranum, en h˙n ■ekkir mig ekkert sjßlf Ý starfi e­a getur ekki meti­ ■a­ ■ˇ h˙n leysi af Ý tvo tÝma.ô

 

Lei­beinandi sag­i um kr÷fur sÝnar til deildarstjˇrans um mat ß sÝnum st÷rfum:

ä╔g vil fß ■a­ beint framan Ý andliti­ ß mÚr ef Úg er a­ gera eitthva­ vitlaust e­a geri eitthva­ sem deildarstjˇranum finnst ekki rÚtt ... h˙n er nßtt˙rulega yfirmanneskja ... ╔g myndi helst vilja a­ deildarstjˇrinn tŠki mann ˙t og seg­i manni hva­ er gott sem ma­ur gerir og hva­ er slŠmt.ô

 

Leikskˇlakennara fannst a­ mat Štti a­ fara fram ß st÷rfunum og deildarstjˇrar Šttu a­ hafa f÷st vi­t÷l vi­ sitt fˇlk einu sinni til tvisvar ß ßri. Um orsakir fyrir lÝtilli umrŠ­u um starfsa­fer­ir og frammist÷­u ß deildinni sag­i h˙n:

ä╔g held ■a­ sÚ hrŠ­slan vi­ a­ sŠra hver a­ra ef vi­ erum a­ benda ß ■a­ neikvŠ­a. Ůa­ er nßtt˙rulega oft erfitt a­ fß ß sig gagnrřni en vi­ erum samt b˙nar a­ rŠ­a ■a­ a­ vi­ viljum fß gagnrřni, viljum taka ■essu vel en samt gerum vi­ ■a­ ekki. Ůa­ er einhver hrŠ­sla og lÝka kannski ˇ÷ryggi hjß okkur sjßlfum. Vi­ vitum kannski ekki hvort ■a­ er endilega rÚtt ■a­ sem mÚr finnst, er ■a­ Ý mÝnu valdi a­ gagnrřna einhverja a­ra, er Úg eitthva­ betri en ■Šr.ôá

 

Nokkrir deildarstjˇrar s÷g­u a­ ■a­ vŠri ekki tÝmi til a­ rŠ­a frammist÷­u og starfsa­fer­ir starfsfˇlks Ý tengslum vi­ ßrangur Ý starfi me­ einst÷ku barni e­a barnahˇpnum. ═ ■au skipti sem starfsfˇlk sag­ist virkilega rŠ­a um starfsa­fer­ir sÝnar var ■egar um f÷tlu­ b÷rn e­a b÷rn me­ sÚr■arfir var a­ rŠ­a. Deildarstjˇri sag­i:

äŮa­ er svo lÝtill tÝmi ... vi­ erum me­ fatla­ barn ß deildinni og ■a­ fer mikill tÝmi Ý a­ rŠ­a hann. Hin, ■essi e­lilegu b÷rn, eins og ma­ur segir, e­a b÷rn sem ekkert er a­, ver­a kannski meira ˙tundan.ô

 

Svipa­ kom fram hjß ÷­rum deildarstjˇra:

ä ... ■ß hefur ma­ur kannski meira fari­ ˙t Ý a­ a­ kryfja ■a­ af hverju bregst Úg svona vi­ ■essu barni ... Vi­ erum einmitt me­ einn ofvirkan sem hefur lßti­ okkur fara Ý mikla sjßlfsko­un (hlŠr).ô

Ůegar spurt var um hvort deildarstjˇrar rŠddu t.d. ß deildarstjˇrafundum, faglegt stjˇrnunarhlutverk sitt inni ß deildinni, m.a. ■a­ sem reyndist ■eim erfitt, voru sv÷rin ß ■essa lei­:

äŮa­ var ß tÝmabili sem ■etta var dßlÝti­ miki­ rŠtt en ■a­ hefur ekkert veri­ nřlega ... MÚr finnst ■etta meira hafa skipst hver Ý sÝna ßttina ... meira bara a­ taka vi­ skilabo­um.ô

äNei, vi­ h÷fum n˙ ekki gert ■a­ kannski nˇg.ô

äŮa­ eru a­allega ■essar praktÝsku upplřsingar ... og ef ■a­ koma upp alv÷rumßl sem a­eins ■arf a­ rŠ­a ß me­al deildarstjˇranna.ô

 

Nokku­ skorti einnig ß a­ nřli­ar fengju lei­s÷gn e­a handlei­slu ■egar ■eir hˇfu starfsferil sinn. Ůegar lei­beinendur fengu svigr˙m til a­l÷gunar og voru me­ leikskˇlakennurum, t.d. Ý hˇpastarfi Ý nokkrar vikur, ß­ur en ■eir tˇku vi­ sÝnum hˇpi gekk ■eim vel. Oft var ■ˇ ekki sta­i­ ■annig a­ a­l÷guninni, m.a. vegna starfsmannaskorts, sÝfelldra starfsmannabreytinga og tÝmaskorts. Nř˙tskrifa­ir deildarstjˇrar sßu jafnt um handlei­slu nřrß­inna lei­beinenda og reyndir leikskˇlakennarar ■ˇ sjßlfir ■yrftu ■eir ekki sÝ­ur ß handlei­slu a­ halda. ═ einum leikskˇlanna hÚkk uppi ß vegg skrifleg ߊtlun um hvernig deildarstjˇri ßtti a­ taka ß mˇti undirmanni. Deildarstjˇri lřsti ßnŠgju sinni me­ ■a­ og anna­ skipulag starfsins hjß leikskˇlastjˇranum:

äH˙n leggur mikla vinnu Ý ■etta og fˇlk hefur alveg ß hreinu hvernig ß a­ gera ßkve­na hluti.ô

 

Komi­ hefur fram a­ lei­beinendum gekk m.a. illa a­ nß t÷kum ß hˇpastarfinu me­ b÷rnunum. Lei­beinanda sem haf­i ekki gengi­ vel Ý hˇpastarfi ß eldri deild fannst kr÷furnar til sÝn of miklar og b÷rnin Ý hˇpnum gjalda ■ess a­ vera ekki Ý hˇpi me­ leikskˇlakennara. Henni haf­i veri­ bent ß äm÷ppur me­ einhverjum verkefnum sem stelpurnar unnu Ý skˇlanumô:

ä ... og Úg gŠti flett Ý ■eim. ╔g er bara ekki svolei­is manneskja, frekar a­ Úg hef­i lŠrt ef Úg fengi a­ vera me­ fagfˇlki ... mÚr finnst ekki hŠgt a­ gera eins miklar kr÷fur til ˇfaglŠr­a fˇlksins eins og leikskˇlakennaranna ... en Ý sambandi vi­ ■etta blessa­ hˇpastarf erum vi­ a­ gera s÷mu hluti.ô

 

N˙ var h˙n me­ minnstu b÷rnin Ý hˇpastarfi og haf­i fundi­ sÚr sÝnar eigin lei­ir til a­ nß ßrangri ß grundvelli eigin hugsjˇna og hŠfni:

äMÚr finnst Úg ekkert hugsa ÷­ruvÝsi um ■essi b÷rn heldur en mÝn ... Úg held Úg sty­jist bara vi­ ■a­, mÝnar tilfinningar, ekki a­ Úg sÚ a­ hugsa um hva­a markmi­ ■etta hefur e­a hvort ■etta samrřmist markmi­um leikskˇlans. ╔g held a­ ■a­ hljˇti a­ gera ■a­.ô

 

Eins og fram hefur komi­ h÷f­u sumir nřrß­nir deildarstjˇrar or­i­ fyrir ästarfsßfalliô ■egar ■eir hˇfu st÷rf. Mˇtt÷kur starfsfˇlks ß deildinni voru stundum a­rar en ■eir nř˙tskrifu­u h÷f­u vŠnst. Samstarfsfˇlki­ ß deildinni sag­i ■eim oft s÷gur af ■vÝ hvernig sÝ­asti deildarstjˇri haf­i stjˇrna­. Leikskˇlakennari sem gekk Ý gegnum mikla erfi­leika ■egar h˙n tˇk nř˙tskrifu­ vi­ deildarstjˇrastarfi rifja­i upp reynslu sÝna:

äŮa­ var nřb˙in a­ vera manneskja sem stoppa­i Ý mßnu­ og sat bara og skipa­i fyrir ... ■a­ var erfi­ast a­ vinna traust starfsfˇlksins. Ůa­ var b˙i­ a­ setja upp vegg ß­ur en Úg kom, Úg var­ a­ brjˇta ■ennan vegg ni­ur frß grunni ... Úg var­ a­ sřna a­ Úg var hŠf til a­ stjˇrna ■essu. ╔g lÚt mÝnar hugmyndir ni­ur falla ■anga­ til Úg var or­in nˇgu sterk til a­ geta sagt af hverju og hvernig Úg vildi vinna.ô

 

Enginn Ý leikskˇlunum haf­i a­ fyrra brag­i rŠtt vi­ ■ß nř˙tskrifu­u um hvernig ■eim gekk, hvorki leikskˇlastjˇrar nÚ a­rir deildarstjˇrar. Ůeim hugkvŠmdist ekki a­ bera sig upp vi­ neinn Ý vandrŠ­um sÝnum fyrr en seint og um sÝ­ir. Annar leikskˇlakennari sem einnig gekk Ý gegnum stjˇrnunarerfi­leika ■egar h˙n var nř˙tskrifu­ sag­i:

ä╔g er ekkert viss um a­ fˇlk hafi vita­ hva­ gekk ß hÚrna ... Úg var enn■ß a­ komast inn Ý hˇpinn ... Au­vita­ hef­i Úg kannski lÝka ßtt a­ leita eftir hjßlp en fyrst fannst mÚr ■etta vera bara allt mÚr a­ kenna, skamma­ist mÝn nßtt˙rulega fyrir ■a­, en Ý dag sÚ Úg a­ ■a­ var ekki allt mÚr a­ kenna.ô

 

H˙n haf­i hŠtt Ý deildarstjˇrastarfinu og var ˇßnŠg­ me­ a­ hafa ekki fengi­ lei­s÷gn leikskˇlastjˇrans ß me­an ß erfi­leikunum stˇ­:

äH˙n ßtti a­ sty­ja meira vi­ baki­ ß mÚr ... h˙n hef­i ßtt a­ lei­beina mÚr, h˙n er me­ miklu meiri stjˇrnunareynslu en Úg ... leggja bara ni­ur fyrir mÚr, ■˙ ger­ir ■essi, ■essi og ■essi mist÷k, n˙ ver­ur ■˙ a­ fara inn ß deild og vinna ˙r ■vÝ ... MÚr fannst erfitt a­ hŠtta ■arna ßn ■ess a­ fß a­ lei­rÚtta mÝn mist÷k og sanna mig.ô

Handlei­sla var ■vÝ ekki sjßlfs÷g­ a­fer­ vi­ nßm og ■rˇun deildarstjˇra Ý stjˇrnunarhlutverkinu innan leikskˇlans. A­sto­arleikskˇlastjˇri sag­i um handlei­slu nřrra deildarstjˇra Ý starfi:

äVi­ h÷fum n˙ ekki gert ■a­ kannski nˇg ... Ma­ur er vanur ■vÝ a­ ■a­ sÚ leita­ til manns ... vi­komandi kemur, spyr og ■a­ er rŠtt. Ma­ur er ˇvanur ■vÝ a­ ■urfa a­ brjˇtast inn hjß fˇlki.ô

 

Fram kom ßkve­i­ ˇ÷ryggi hjß leikskˇlastjˇra ■egar h˙n var spur­ um mat ß starfsa­fer­um og frammist÷­u og handlei­slu innan leikskˇlans:

ä ... svo er ■a­ ■etta me­ handlei­sluna ... MÚr finnst Úg ekki hafa veri­ sterk Ý ■vÝ ... ╔g hugsa­i lÝka eftir a­ gj÷ldin fˇru ˙t a­ a­ n˙ Štla­i Úg a­ a­ horfa meira ß starfi­ inn ß vi­ ... Úg ßtta mig ekki alveg ß hvort Úg hef gert ■a­ ... Svo hef Úg hugsa­ um ■a­ hvernig er gott a­ meta starfi­ ... ■a­ er gott fyrir fˇlk ef ma­ur hef­i eitthva­ sem ma­ur gŠti mŠlt me­.ô

 

Ůar sem sameiginleg ■rˇun leikskˇlastarfsins var til sta­ar og mikil samvinna deilda gekk nřrß­num deildarstjˇrum betur a­ nß t÷kum ß starfshlutverkinu. Ůa­ ßtti einnig vi­ ■egar margir nř˙tskrifa­ir h÷f­u byrja­ saman, e­a bßru saman ßbyrg­ ß deildinni. Vi­ ■essar a­stŠ­ur voru ■eir ■ßtttakendur Ý meiri umrŠ­u og virtust fremur fß endurgj÷f ß starf sitt.

 

4.2.4 TJ┴SKIPTI, VIđHORF OG STARFSANDI

HŠgt var a­ greina ßkve­inn ■ßtt sem gekk eins og rau­ur ■rß­ur Ý gegnum lřsingar starfsfˇlks ß ■vÝ hva­ stu­la­i a­ e­a drˇ ˙r starfsßnŠgju. Alls sta­ar komu tjßskipti vi­ s÷gu svo og hva­a vi­horf e­a gildi rÝktu Ý samskiptum manna ß me­al vi­ ■rˇun leikskˇlastarfsins. Ůessir ■Šttir h÷f­u, samkvŠmt lřsingum starfsfˇlks, ßhrif ß ■ann starfsanda sem rÝkti innan leikskˇlans. Starfsfˇlk ger­i ■Šr kr÷fur ˇmŠldar til leikskˇlastjˇra a­ hann vŠri ägˇ­ fyrirmyndô Ý samskiptum, sřndi starfsfˇlki fullan tr˙na­ og mismuna­i ekki fˇlki. ┴nŠg­ast var starfsfˇlk ■egar tjßskipti voru opinskß og mßlefnaleg og hŠgt var a­ ˙tkljß deilumßl ■annig a­ sßtt nß­ist um ■au. Starfsfˇlk var einnig ßnŠgt ■egar skilningur ■ess jˇkst og ■a­ lŠr­i af r÷krŠ­unum. Leikskˇlakennari sem var mj÷g miki­ fyrir ˙tiveru barnanna sag­i ■a­ sjˇnarmi­ sitt skřrt innan leikskˇlans og deildarinnar. H˙n var sßtt vi­ ni­urst÷­una af umrŠ­unum um ■a­:

ä╔g er rosalega dugleg a­ drÝfa mig ˙t, kannski ß kostna­ einhvers annars ... Ůa­ er lÝka rosalega gott a­ vera me­ einn hˇp inni og leyfa honum a­ njˇta sÝn ... Ůa­ hef Úg lŠrt af ÷­rum starfsmanni sem fannst ˙tivistin ekki skipta eins miklu mßli.ô

 

Grunnskˇlakennari lřsti ■vÝ hvernig h˙n ■roska­ist ß deild ■ar sem starfsfˇlki­ lag­i mikla ßherslu ß opinskß tjßskipti:

äVi­ erum allar me­ frekar ˇlÝkan bakgrunn og ˇlÝkar sko­anir ... MÚr finnst ■a­ alveg ˇtr˙legt hva­ Úg hef lŠrt ... lÝka Ý sambandi vi­ ■etta a­ tala saman um ■a­ sem ekki er ■Šgilegt a­ tala um ... ╔g er farin a­ standa sjßlfa mig a­ ■vÝ a­ segja hluti beint ˙t sem Úg hef­i aldrei sagt fyrir tveimur ßrum sÝ­an ... ╔g hef­i bara ■aga­ ů en a­ m÷rgu leyti er ■a­ au­veldasta lei­in a­ tala um hlutina og fß ■ß frß.ô

 

Starfsfˇlk sag­ist sŠtta sig vi­ ni­urst÷­u meirihlutans ef opinskß umrŠ­a haf­i fari­ fram og ■ˇtti ekki erfitt a­ ver­a undir me­ sjˇnarmi­ sÝn Ý eitt og eitt skipti. Deildarstjˇri taldi ■a­ ßherslu leikskˇlans a­ äjafna uppeldisa­st÷­u barnannaô og var ˇsammßla ■eirri ßkv÷r­un a­ b÷rnin kŠmu me­ hjˇlin sÝn Ý leikskˇlann. ┴ deildarstjˇrafundi var­ h˙n undir me­ sjˇnarmi­ sÝn en sŠtti sig vi­ ßkv÷r­un meirihlutans:

äForeldrar voru a­ a­ rj˙ka til og kaupa hjˇl og stŠrri hjˇl en b÷rnin rÚ­u vi­. MÚr fannst a­ ■etta vŠri bara ˇ■arfi af ■vÝ vi­ vŠrum ß ÷­rum tÝmum ßrsins me­ eina stefnu ... ╔g reyndi a­ koma mÝnum sjˇnarmi­um ß framfŠri en ■Šr fengu ekki hljˇmgrunn. Ůa­ var bara hent gaman a­ ■vÝ a­ Úg hef­i bara eitthva­ misskili­ ■etta og vŠri me­ einhverja jafna­arstefnu (hlŠr) ... Ma­ur bakkar Ý land stundum ... ma­ur ■arf oft a­ gera fleira en manni finnst rÚtt.ô

 

Ůegar leikskˇlastjˇrinn gat teki­ gagnrřni ß mßlefnalegan hßtt og var hreinskiptinn Ý samskiptum var starfsfˇlk ßnŠg­ara. Tjßskiptamßti leikskˇlastjˇrans haf­i, samkvŠmt lřsingum starfsfˇlks, ßhrif ß tjßskiptin almennt innan leikskˇlans. Deildarstjˇrar s÷g­u um samskipti sÝn vi­ leikskˇlastjˇrann:

äH˙n tekur gagnrřni ekki illa og Úg veit alveg hvar Úg hef hana ... ô

ä ... ■ß kom einhver stÝfni Ý samskiptin og vi­ settumst bara ni­ur og rŠddum ■a­ og vorum vo­a fegnar ß eftir. ╔g er mj÷g ßnŠg­ me­ ■a­ a­ bŠ­i h˙n geti vi­ra­ sÝnar sko­anir og Úg mÝnar og vi­ ■urfum ekkert alltaf a­ vera sammßla.ô

 

Leikskˇlastjˇrinn sag­ist leggja ßherslu ß a­ fˇlk seg­i äeins og ■vÝ fyndistô. H˙n ger­i m.a. ■ß kr÷fu a­ deildarstjˇrar afgreiddu mßl ß deildarstjˇrafundum og stŠ­u sÝ­an vi­ ßkvar­anir sÝnar:

ä╔g legg svolÝti­ upp ˙r ■vÝ a­ fˇlk segi eins og ■vÝ finnst og ekki a­ vera a­ segja jß ■egar ma­ur meinar nei ... og fara svo a­ vesenast yfir ■vÝ sÝ­ar a­ hafa sam■ykkt ■etta ... meinti svo kannski aldrei neitt me­ ■vÝ a­ sam■ykkja ■a­.ô

 

Jafnframt sag­i h˙n a­ ef eitthva­ kŠmi upp Ý starfsmannahˇpnum ■yrfti äa­ stinga ß ■vÝ strax ... annars ver­ur ein allsherjarsprengjaô. H˙n haf­i lŠrt af reynslunni:

ä╔g vil meina a­ ma­ur hafi teki­ ■ßtt Ý einelti hÚrna ßn ■ess a­ ma­ur hafi ßtta­ sig ß ■vÝ hva­ var a­ gerast ... en um lei­ og Úg ßtta­i mig ■ß fˇr Úg til vi­komandi starfsmanns og ba­ hann afs÷kunar.ô

 

Ůar sem starfsfˇlk haf­i nß­ saman um ävali­ô fannst leikskˇlastjˇranum, lÝkt og starfsfˇlkinu, ni­ursta­an ßkve­inn sigur ■vÝ ■a­ nß­ist a­ sŠtta ˇlÝk sjˇnarmi­ ß ■rˇunarferlinum:

ä╔g kvei­ ■vÝ svolÝti­ af ■vÝ ■etta var svo ˇlÝkur hˇpur ... ■a­ voru svo ˇlÝkar sko­anir Ý byrjun ... en svo ■rˇa­ist ■etta ßfram og vi­ ur­um allar svo innilega sammßla ... B÷rnin eru svo ßnŠg­ og starfsfˇlki­ svo ßnŠgt ... MÚr finnst ■a­ bara vera ßkve­inn sigur a­ koma ■vÝ ß og geta fundi­ ■essa lei­ sem allir geta sameinast um ... ■egar ma­ur kemur umrŠ­unni ß ■a­ stig a­ rŠ­a ■essa vinnu me­ b÷rnunum og hva­ vi­ getum gert betur ... mÚr finnst ■a­ svo skemmtilegt.ô

 

Ůar sem tjßskiptin voru opinskß haf­i ■a­ gˇ­ ßhrif ß starfsandann, a­ mati starfsfˇlks. Ůa­ stu­la­i einnig a­ starfsßnŠgju ■egar andr˙mslofti­ einkenndist af vir­ingu fyrir hŠfileikum og mannkostum hvers og eins og fˇlk tˇk hvert ÷­ru eins og ■a­ var. Grunnskˇlakennari sag­i um starfsandann ß deildinni:

ä╔g held a­ ■a­ sÚ a­allega s˙ vir­ing sem er borin fyrir manneskjunni og hennar mannau­i ... Ůa­ hefur aldrei veri­ inni hjß okkur um fagfˇlk og ekki fagfˇlk ... ■etta hefur bara veri­ svo mikil vŠntum■ykja ... MÚr finnst Úg alltaf vera a­ lŠra eitthva­ af ■essum konum.ô

 

Starfsfˇlki fannst einnig mikils vir­i ■egar starfsandinn stu­la­i a­ auknu ÷ryggi og ■ori og ■a­ rÝkti traust Ý hˇpnum. Deildarstjˇri sag­ist hafa ÷­last miki­ ÷ryggi Ý starfsmannahˇpnum:

ä╔g ■ekki or­i­ fˇlki­ miklu meira og ■ß ■ori Úg a­ standa upp og tala ... ╔g var­ a­ lßta mig hafa ■a­ Ý sambandi vi­ ■etta ■rˇunarverkefni ... ╔g hef sjßlf veri­ a­ fß meira svona ÷ryggi ... ■etta er svo gˇ­ur hˇpur.ô

 

Erfi­ara var ef opinskß umrŠ­a fˇr ekki fram. Vi­ ■Šr a­stŠ­ur reyndi starfsfˇlk řmsar lei­ir til a­ leikskˇlastarfi­ yr­i fremur Ý samrŠmi vi­ hugsjˇnir ■ess. ═ leikskˇla ■ar sem samkennd og stu­ningur var mikill og dŠmi voru um a­ hann beindist a­ einkalÝfi og persˇnulegum mßlum starfsfˇlks virtist ßt÷kum stundum for­a­. Starfsfˇlk kaus ■ß fremur a­ hrˇfla ekki vi­ ■essu ÷rugga umhverfi en var ■ˇ ekki alfari­ sßtt. A­sto­arleikskˇlastjˇra fannst mikilvŠgasti ■ßttur starfsins vera ä■essi andlega um÷nnunô. H˙n var ekki ßnŠg­ me­ vi­mˇt samstarfsfˇlks sÝns gagnvart b÷rnunum og reyndi a­ bŠta fyrir ■a­:

ä ... og ■ß reynir ma­ur kannski enn■ß meira a­ bŠta fyrir ■etta ... MÚr finnst Úg vera svolei­is a­ Úg er a­ reyna a­ bŠta fyrir ■a­ sem ■Šr gera ekki gagnvart b÷rnunum.ô

Sp: äEn rŠ­ir ■˙ ■a­ ekki vi­ ■Šr?ô
Svar: äNei, nei ... ■a­ er kannski minn galli, heldur grÝp Úg Ý ■a­ sjßlf.ô

 

Lei­beinanda ß sama sta­ fannst samstarf vi­ leikskˇlakennara ß deildinni ekki sem skyldi, en lÚt mßli­ kyrrt liggja:

ä╔g fŠ mÝn tŠkifŠri og Úg er Ý raun og veru ekki a­ kvarta ... Ůa­ kemur svona upp eitt og eitt atri­i ... ■ß finnst manni a­ ■a­ sÚ gengi­ fram hjß manni. Svo fer ma­ur kannski a­ hugsa mßli­ ... Š, ■etta var n˙ allt Ý lagi, kannski svara­i ma­ur fyrir sig.ô

 

Erfi­ast fannst starfsfˇlki ■egar leikskˇlastjˇri a­greindi ekki menn og mßlefni, tˇk gagnrřni illa og ßt÷k ur­u ˇmßlefnaleg og persˇnutengd. Vi­ ■Šr a­stŠ­ur var erfitt a­ rŠ­a ß grundvelli mikilvŠgra hugsjˇna, takast ß um ßherslur, nß saman um stefnu e­a ni­urst÷­u og ■rˇa starfi­. Deildarstjˇra fannst erfitt ■egar ekki var hŠgt a­ rŠ­a leikskˇlastarfi­ ß opinskßan hßtt:

äEf ■a­ eru umrŠ­ur ß fundum ... og fˇlk kemur me­ till÷gur um anna­ e­a er me­ a­rar hugmyndir en h˙n, ■vÝ fˇlk hefur mismunandi sko­anir, ■ß er ■a­ vo­a miki­ mßl og ■essir leikskˇlakennarafundir eru lÝka oft mj÷g spenntir.ô

 

Starfsfˇlk einnar deildar sŠtti sig illa vi­ ßhrifaleysi sitt og ßt÷k voru milli ■ess og leikskˇlastjˇrans sem ekki voru leidd til lykta. Anna­ starfsfˇlk tala­i m.a. um äfřlup˙kanaô og älei­indaskjˇ­urnarô og tˇk řmist afst÷­u me­ leikskˇlastjˇranum e­a tˇk ekki afst÷­u. Deildarstjˇri sem haf­i ßtt Ý ßt÷kum vi­ leikskˇlastjˇra sag­i:

äMÚr finnst ■etta vera skemmandi og ofsalega erfitt ... MÚr finnst Úg ekki ■rÝfast og ■etta er kannski svolÝti­ fari­ a­ bitna ß starfseminni og ■a­ vil Úg ekki a­ gerist ... Ma­ur er alltaf a­ reyna a­ halda fri­inn og ■etta ver­ur svo ofsalega ■r˙gandi.ô

 

Annar deildarstjˇri sag­i a­ persˇnutengd ßt÷k Ý leikskˇlanum hef­u ßhrif ß starfsßnŠgju sÝna:

äŮetta hefur ßhrif ß mig, ■etta truflar mig ... en ■a­ er ÷rugglega misjafnt, ■etta hefur ekki ßhrif ß alla, en ■a­ truflar mig ... (er ni­url˙t og alvarleg).ô

 

Lei­beinanda fannst dagurinn ofskipulag­ur Ý leikskˇlanum og sag­ist hafa gagnrřnt äskipulagi­ô ß fundi en ekkert hef­i veri­ teki­ undir ■a­ af ÷­ru starfsfˇlki e­a leikskˇlastjˇra:

ä ... en ■ß var ■a­ bara eitthva­ rugl Ý mÚr ... Ůa­ mß engu breyta, ■a­ er kannski svona alls sta­ar annars sta­ar ... ■a­ mß ekkert gefa eftir, ■a­ er ■essi dagur Ý dag og okkur langar til a­ gera ■etta en ■a­ ver­ur samt a­ fylgja dagskrßnni.ô

 

═ rannsˇknarvi­t÷lunum vi­ starfsfˇlki­ kom ß hinn bˇginn fram sama vi­horf hjß flestum vi­mŠlendum innan leikskˇlans og hjß lei­beinandanum. Starfsfˇlk virtist ■vÝ kjˇsa a­ rŠ­a ekki sjˇnarmi­ sÝn me­ opinskßum hŠtti innan leikskˇlans ■egar hŠtt var vi­ a­ ■eim yr­i illa teki­ og ■au yr­u undir.

 

Leikskˇlastjˇri, sem haf­i ßtt Ý ßt÷kum vi­ starfsfˇlk, sag­i oft erfitt a­ střra faglegri umrŠ­u og koma ■eim upp ß ■a­ stig a­ rŠ­a vinnuna me­ b÷rnunum:

ä ... hva­ ma­ur er laginn og klßr a­ koma umrŠ­unni ß ■a­ stig ... ╔g er kannski lÝka a­ gagnrřna sjßlfa mig ... kannski a­ ma­ur sÚ of vi­kvŠmur fyrir a­ vera Ý ■essari gagnrřni og ■essari umrŠ­u og gengur misvel a­ nß til fˇlksins ... Ma­ur ver­ur a­ segja hluti sem eru kannski ekki alltaf vinsŠlir.ô

 

H˙n sag­ist stundum fara ßkve­nar baktjaldalei­ir til a­ tryggja mßlum fylgi fremur en a­ fara Ý ßt÷k um ■au. Einnig sag­ist h˙n stundum ver­a äpirru­ og springaô ef ßherslur hennar vŠru hunsa­ar:

äMa­ur er me­vita­ur um hvar sterku ÷flin eru, hvar ma­ur hefur me­byr og reynir a­ virkja ■au ÷fl (hlŠr).ô

 

Ůegar tjßskiptin voru loku­ tala­i starfsfˇlk um a­ starfsandinn einkenndist fremur af neikvŠ­ni og baktali og lÝka­i ■a­ illa. A­sto­arleikskˇlastjˇri taldi a­ opinskß umrŠ­a myndi fyrirbyggja baktal og ey­ileggjandi samskipti og um ■a­ ■yrfti leikskˇlastjˇri a­ hafa forystu:

äVi­ megum alveg vera opnari og rŠ­a meira um hlutina ... bara til a­ fyrirbyggja svo margt. Vi­ erum alltaf a­ draga einhverjar ßlyktanir og ■Šr eru kannski kolrangar af ■vÝ ■a­ hefur enginn tala­ ... MÚr finnst fˇlk vera miklu meira Ý ■vÝ a­ fara me­ ■etta eitthva­ ß bak vi­ Ý sta­inn fyrir a­ fara me­ ■etta til ■ess a­ila sem vi­ er a­ etja ů en ■etta er lÝka spurning um stjˇrnanda a­ hann komi ■vÝ inn fljˇtlega a­ hann vilji svona opna umrŠ­u.ô

 

4.2.5 Ů┴TTTAKA OG N┴LĂGđ LEIKSKËLASTJËRA

Íllu starfsfˇlki, sama Ý hva­a st÷­u ■a­ var, fannst mikils vir­i ■egar leikskˇlastjˇrinn var faglega nßlŠgur Ý daglegu starfi og sřnilegur ■ßtttakandi vi­ ■rˇun leikskˇlastarfsins. Ůar sem leikskˇlastjˇrinn sag­ist leggja ßherslu ß heildar■rˇun og samvinnu um leikskˇlastarfi­ var h˙n jafnframt nßlŠg Ý daglegu starfi me­ b÷rnunum. H˙n tˇk ■ßtt Ý ßkve­num samverustundum me­ ■eim og veitti starfsfˇlki endurgj÷f inni ß deildum Ý nßlŠg­ vi­ b÷rnin. Deildarstjˇri sag­i um faglega nßlŠg­ og hŠfni leikskˇlastjˇrans:

äŮegar h˙n kemur inn ß deild getur h˙n teki­ ß mßlunum, t.d. ■egar eitthvert barn er a­ skemma eitthva­ e­a sřnir einhverja ßkve­na heg­un ■ß getur h˙n teki­ ß ■vÝ og ■a­ finnst mÚr leikskˇlastjˇrar eigi a­ geta gert. Ůa­ er ÷­ruvÝsi en Úg hef sÚ­ hjß ÷­rum leikskˇlastjˇrum.ô

 

Ůegar ■ßtttaka, fagleg stjˇrnunarßbyrg­ og nßlŠg­ leikskˇlastjˇra var mikil var formleg fagleg stjˇrnunarßbyrg­ a­sto­arleikskˇlastjˇra og deildarstjˇra lÝtil. Deildarstjˇrar voru ßnŠg­ir me­ faglega ßbyrg­ leikskˇlastjˇrans og ■eir t÷lu­u t.d. ekki um a­ ■ß skorti tÝma me­ b÷rnunum. A­sto­arleikskˇlastjˇrinn sem var me­ mikla stjˇrnunarreynslu sag­i ß hinn bˇginn:

äŮegar leikskˇlastjˇrinn er ekki ■ß finnst mÚr Úg meira Ý reddingum ... a­ hlaupa og fß afleysingafˇlk og svolei­is en ekki Ý hinu faglega ... Ůetta er ■a­ sem Úg hef ßhuga ß a­ rŠ­a, ■etta er ■a­ sem Úg er a­ upplifa Ý vetur og ■a­ hefur svolÝti­ plaga­ mig.ô

 

Vi­komandi leikskˇlastjˇri vildi breyta stjˇrnunarßherslum sÝnum. H˙n sag­ist vera äskÝthrŠddô vi­ a­ dreifa ßbyrg­ til deildarstjˇranna:

äBŠ­i hÚrna og Ý leikskˇlum yfirh÷fu­ vantar svolÝti­ sterkari stjˇrnun. ╔g held vi­ sÚum allt of miki­ Ý ■essari samvinnustjˇrnun ... Úg held a­ vi­ sÚum allt of hrŠddar vi­ a­ ■a­ ver­i allir a­ vera jafnir ... Úg held lÝka a­ ef Úg vŠri ˇhrŠddari vi­ a­ taka stjˇrnina ■ß myndi Úg spara tÝma.ô

 

H˙n sag­ist allt of fljˇt a­ taka ßbyrg­ af fˇlki og leysa af hendi verk eins og erfi­ foreldravi­t÷l og fleira sem Štti a­ vera Ý h÷ndum deildarstjˇra. Ůar me­ vŠri h˙n ekki a­ ä■roska vi­komandi og fŠra hann ßframô. A­spur­ af hverju h˙n virkja­i ekki a­sto­arleikskˇlastjˇrann sag­i h˙n:

ä╔g held a­ ■etta geti bara veri­ dßlÝti­ egˇ Ý sjßlfri mÚr ... kannski treysti Úg mÚr bara stundum best ... ╔g held Úg ■urfi bara a­ vinna me­ ■a­.ô

 

H˙n sag­i jafnframt a­ ■a­ mikilvŠgasta af ÷llu vŠri starfsandinn og hvernig fˇlki li­i ß vinnusta­num. H˙n lag­i ßherslu ß fÚlagslega nßlŠg­, m.a. me­ ■ßttt÷ku Ý umrŠ­um um daginn og veginn Ý kaffistofunni:

ä ... og a­ fˇlk geti sest fram Ý kaffistofu og spjalla­ um eitthva­ allt anna­ en vinnuna og Úg legg mig lÝka fram um a­ taka ■ßtt Ý ■vÝ.ö

 

Ůrßtt fyrir a­ h˙n vildi dreifa auknu valdi og ßbyrg­ til deildarstjˇranna vildi h˙n samtÝmis vera ■ßtttakandi og hluti af hˇpnum:

ä١ Úg vilji sterkari stjˇrnun vil Úg leggja mig fram um a­ fjarlŠgast ekki hˇpinn.ô

Ůar sem leikskˇlastjˇrinn dreif­i miklu valdi og faglegri stjˇrnunarßbyrg­ markvisst til deildarstjˇra, fannst starfsfˇlki fremur rÝkja fjarlŠg­ milli sÝn og leikskˇlastjˇrans Ý daglegu starfi. Leikskˇlakennara fannst ˇ■Šgilegt hva­ ■essi fjarlŠg­ var mikil:

äMÚr finnst h˙n stundum standa utan vi­ af ■vÝ h˙n er svo miki­ inni ß skrifstofu og stundum finnst mÚr h˙n ekki alveg Ý tengslum vi­ hva­ er Ý raun og veru Ý gangi inni ß deildum ... H˙n er Ý mj÷g erfi­ri st÷­u til a­ meta hva­ sÚ rÚtt og rangt ■egar einhver ˇßnŠgja kraumar e­a ■a­ er baktal Ý gangi.ô

 

Lei­beinandi sakna­i nßlŠg­ar leikskˇlastjˇra Ý kaffistofunni:

äH˙n mŠtti lÝka setjast meira ni­ur me­ starfsfˇlkinu, koma inn Ý kaffistofu og tala Ý rˇlegheitunum og ekki alltaf vera a­ tala um fÚlagi­ og ■a­ sem er a­ gerast ˙ti Ý bŠ ... ╔g vil bara tala um daginn og veginn lÝka ... H˙n mß gefa sÚr smßtÝma me­ starfsfˇlkinu.ô

 

Fram kom hjß vi­komandi leikskˇlastjˇrum a­ ■eir kusu a­ halda ßkve­inni fjarlŠg­ vi­ starfsmannahˇpinn. Annar leikskˇlastjˇrinn sag­i a­ hˇpurinn sem h˙n vŠri me­ n˙na vŠri svo ungur:

ä ... og ■Šr hittast miklu oftar en Úg er v÷n, Úg get ekki samsama­ mig ■essum hˇpi alveg ... ╔g er yfirma­urinn ■eirra og ■a­ passar ekki ef Úg er alltaf ß kafi Ý ■vÝ me­ ■eim a­ skemmta mÚr.ô

 

Hinn leikskˇlastjˇrinn gŠtti ■ess a­ tengjast ekki starfsfˇlkinu of nßnum b÷ndum:

äŮa­ eru ßkve­in skil, Úg hef ekki samskipti vi­ starfsfˇlki­ ů ekki ■a­ a­ Úg myndi ekki valda ■vÝ ... en ■a­ er hŠtta ß a­ ■˙ farir a­ hygla starfsfˇlkinu ef ■˙ getur ekki skili­ ß milli.ô

 

Ůegar deildarstjˇrar bßru mikla stjˇrnunarßbyrg­ ß ■rˇun starfsins fannst ■eim ßlagi­ miki­ og s÷g­u m.a. ä■etta er alltaf a­ ■yngjastô og ä■etta er or­i­ miklu vi­ameira en ■a­ var ■etta starfô. Fram kom ˇßnŠgja me­ a­ geta ekki äsinnt b÷rnunum nŠgilega miki­ einstaklingslegaô. Deildarstjˇri sag­i um starfshlutverki­:

äŮetta minnir a­ m÷rgu leyti ß forst÷­umannsstarf eins og ■a­ var Ý litlum leikskˇla ... MÚr finnst ma­ur vera kominn aftur Ý ■a­ af ■vÝ ma­ur hefur ßkve­na ßbyrg­, meira a­ segja lÝka ß starfsmannahaldinu ... Ůa­ er or­i­ meira fundastand og ma­ur er meira ˙t af deildinni.ô

Leikskˇlastjˇrinn sag­i um kr÷fur sÝnar til deildarstjˇranna:

äStarfsfˇlki­ getur gert kr÷fur ß hann sem verkstjˇra ... Ů˙ fŠr­ ■essi b÷rn inn, ■˙ ßtt a­ geta reikna­ ˙t st÷­ugildi deildarinnar sjßlf og hvernig ■˙ ra­ar fˇlki inn ... deildarstjˇrinn ß a­ redda starfsfˇlki inn ß deildir ... ╔g er a­ reyna a­ gera ■Šr ßbyrgar ß ■ennan hßtt. ╔g er a­ reyna a­ řta ■eim ˙t Ý a­ vera sÝnir eigin herrar og fyrir viki­ vaxa ■Šr Ý starfi og ■Šr fß ßhuga ß ■vÝ sem ■Šr eru a­ gera ... MÚr finnst Úg vera b˙in a­ ßorka heilmiklu.ô

 

Fram kom ßkve­i­ ˇ÷ryggi hjß leikskˇlastjˇranum me­ faglegt stjˇrnunarhlutverk sitt. H˙n sag­ist jafnframt ekki hafa tÝma fyrir fagleg verkefni ■vÝ leikskˇlinn vŠri svo stˇr:

äŮa­ er deildarstjˇranna ... ╔g hef kannski horft of miki­ ß hitt af ■vÝ Úg treysti svolÝti­ miki­ ß ■Šr var­andi faglega hlutann ... vegna ■ess a­ ■a­ er kannski sß ■ßttur sem Úg er kannski veikust Ý ... MÚr finnst Úg kannski ekki nˇgu faglega sterk sjßlf ■annig a­ ■a­ er n˙ einn af ■eim ■ßttum sem ma­ur ■arf a­ vinna me­.ô

 

4.2.6 SAMANTEKT

S˙ stjˇrnun sem veitti starfsmanninum m÷guleika ß persˇnulegri ■rˇun Ý starfshlutverkinu samhli­a heildar■rˇun leikskˇlastarfsins stu­la­i a­ ■vÝ a­ starfma­urinn nŠ­i fremur ßrangri Ý starfinu me­ b÷rnunum. ŮŠr stjˇrnunarßherslur stu­lu­u jafnframt a­ almennri starfsßnŠgju. Um st÷­uga gagnvirkni var ■annig a­ rŠ­a ß milli ■rˇunar einstaklingsins og ■rˇunar leikskˇlastarfsins. ═ heildar■rˇun fˇlst umrŠ­a um hugsjˇnir og stefnumˇtun, ■ßtttaka og ßbyrg­ allra deilda og starfshˇpa ß ■rˇun leikskˇlastarfsins, mat ß starfsa­fer­um og frammist÷­u og handlei­sla nřli­a. Starfsfˇlk lag­i einnig mikla ßherslu ß opinskß tjßskipti Ý ■rˇun starfsins og taldi leikskˇlastjˇrann fyrirmynd Ý ■eim efnum. Ůar sem leikskˇlastjˇrinn var ■ßtttakandi, faglega sřnilegur og nßlŠgur Ý daglegu starfi var starfsfˇlk jafnframt ßnŠgt. Segja mß a­ starfsfˇlk hafi lagt meginßherslu ß samßbyrg­ ß leikskˇlastarfinu, fremur en mikla dreifingu ßbyrg­ar og valds sem gat leitt til samkeppni, m.a. milli deilda.

 

Stjˇrnunarßherslur sem hindru­u heildar■rˇun leikskˇlastarfsins drˇgu ß hinn bˇginn ˙r m÷guleikum starfsfˇlks til persˇnulegrar ■rˇunar Ý starfshlutverkinu og persˇnulegs ßrangurs. Starfsfˇlk tala­i vi­ ■Šr a­stŠ­ur um faglega einangrun, skort ß samvinnu, heildarsřn, ßhrifum og upplřsingum. Einnig lřsti starfsfˇlk eftir mati ß starfsa­fer­um og frammist÷­u og handlei­slu fyrir nřrß­na. Loku­ tjßskipti ■ar sem ßgreiningur var persˇnutengdur, neikvŠ­ni og baktal rÝkti, hindra­i einnig ■rˇun leikskˇlastarfsins og persˇnulega ■rˇun starfsfˇlks. Starfsfˇlk lřsti jafnframt ˇßnŠgju me­ litla ■ßttt÷ku og faglega og fÚlagslega fjarlŠg­ leikskˇlastjˇra Ý daglegu starfi.

 

Ůa­ reyndi bŠ­i ß leikskˇlastjˇra og deildarstjˇra sem faglega lei­toga ef stu­la ßtti a­ almennri starfsßnŠgju. ËßnŠgja kom fram hjß starfsfˇlki ■egar hvorki leikskˇlastjˇri nÚ deildarstjˇri sinntu ■eim verkefnum sem stu­lu­u a­ heildar■rˇun leikskˇlastarfsins og m÷guleikum ■ess til persˇnulegs ■roska og ßrangurs. ┴kve­ins ˇ÷ryggis gŠtti bŠ­i hjß leikskˇlastjˇrum og deildarstjˇrum gagnvart ■eim stjˇrnunarverkefnum.

 


 

5. SAMANTEKT OG UMRĂđA: TENGSL STARFS┴NĂGJU OG STJËRNUNAR

 

Persˇnulegur ßrangur og stjˇrnun

Eins og fram hefur komi­ skipti persˇnulegur ßrangur meginmßli fyrir starfsßnŠgju starfsfˇlks. En hvernig tengjast sÝ­an starfsßnŠgja og stjˇrnun samkvŠmt ■essum ni­urst÷­um?á

 

Ef ni­urst÷­urnar eru sko­a­ar Ý ljˇsi kenninga, rannsˇkna og stjˇrnunarstefna mß sjß a­ ■ar eru lag­ar mismiklar og ˇlÝkar ßherslur ß gildi persˇnulegs ßrangurs.

 

═ kenningum um vÝsindastjˇrnun og regluveldi (sjß kafla 2.2) er l÷g­ a­alßhersla ß verkefni og ßrangur stofnunarinnar en persˇnulegum ßrangri einstaklingsins lÝtill gaumur gefinn. Liti­ er svo ß a­ ef verkefnin eru nˇgu einf÷ld og starfsma­urinn undir nßnu eftirliti vinni hann starf sitt Ý samrŠmi vi­ markmi­ vinnuveitandans um ßrangur (Miles 1975). Stjˇrnun sem er samkvŠmt vÝsindastjˇrnun og regluveldi er ■vÝ ekki s˙ stjˇrnunara­fer­ sem starfsfˇlki­ kallar eftir, samkvŠmt ni­urst÷­um rannsˇknarinnar, vegna ■eirrar ofurßherslu sem l÷g­ er ■ar ß ßrangur stofnunarinnar.

 

Ekki er heldur l÷g­ ßhersla ß persˇnulegan ßrangur innan samskiptastefnunnar (sjß kafla 2.3). Miklu fremur eru ■ar Ý forgrunni persˇnulegar ■arfir einstaklingsins fyrir vi­urkenningu, vir­ingu og tilfinningu fyrir eigin mikilvŠgi. Ůß vi­urkenningu og vir­ingu ß starfsma­urinn a­ ÷­last Ý samskiptum vi­ yfirmann og samstarfsfˇlk. SamkvŠmt samskiptastefnunni ver­ur starfsßnŠgjan ■ar me­ meiri og lei­ir til ■ess a­ starfsfˇlk leggur meira ß sig Ý ■ßgu stofnunarinnar. VÝsindastjˇrnun og samskiptastefnan eiga ■a­ sameiginlegt a­ ßrangur stofnunar skiptir mestu ■ˇ ˇlÝkar lei­ir sÚu farnar til a­ auka hann.

 

═ sv÷rum nokkurra starfsmanna, bŠ­i leikskˇlakennara og lei­beinenda, mß sjß ßkve­na samsv÷run me­ ßherslum samskiptastefnunnar. ═ sv÷runum er lřst ßnŠgju m.a. vegna nßinna tengsla, vir­ingar og persˇnulegrar vi­urkenningar Ý samskiptum vi­ b÷rn og samstarfsfˇlk. ═ sv÷rum allra var ■ˇ fyrst og fremst l÷g­ ßhersla ß ßrangur Ý starfshlutverkinu. S˙ ßhersla stangast ß vi­ ■a­ sem fyrr hefur komi­ fram um innihald samskiptastefnunnar. Ůar sem starfsumhverfi­ veitti m÷guleika ß einstaklingsbundinni ■rˇun, m.a. me­ ■ßttt÷ku Ý krefjandi ■rˇunarverkefnum, lag­i starfsfˇlk miki­ ß sig til a­ auka hŠfni sÝna og ßrangur. Ůa­ ßtti m.a. vi­ um starfsfˇlk leikskˇla ■ar sem mikill st÷­ugleiki haf­i rÝkt og starfsfˇlk lřsti vŠntum■ykju, vir­ingu og vinßttutengslum. ┴hersla ß persˇnulegan ßrangur og faglegan metna­ var ■vÝ oftast vellÝ­an og notalegheitum yfirsterkari.

 

Ni­urst÷­um rannsˇknarinnar mß ■vÝ fremur finna sta­ innan mannau­sstefnunnar (sjß kafla 2.4) en ■eim stefnum sem fyrr eru nefndar. SamkvŠmt mannau­sstefnunni eykst starfsßnŠgja einstaklingsins samhli­a auknum persˇnulegum ßrangriá og m÷guleikum vi­ a­ auka gŠ­i starfsins (Miles 1975). Ni­urst÷­ur rannsˇknarinnar tel Úg vera Ý samrŠmi vi­ ■essar ßherslur mannau­sstefnunnar. ═ ni­urst÷­um řmissa rannsˇkna sem ger­ar voru ß me­an mannau­sstefnan var Ý ■rˇun kemur fram ■essi ßhersla ß gildi persˇnulegs ßrangurs. Mß ■ar m.a. nefna rannsˇknir Herzberg (1966), Herzberg o.fl. (1959), Hackman og Oldham (1976) og Hackman o.fl. (1975). SamkvŠmt ni­urst÷­um hinna fyrrnefndu lei­ir starf, sem felur Ý sÚr m÷guleika ß ßrangri, ßbyrg­ og starfs■rˇun, til innri starfshvatningar og starfsßnŠgju. SamkvŠmt ni­urst÷­um hinna sÝ­arnefndu ■arf starf vi­komandi a­ vera Ý samrŠmi vi­ mikilvŠg gildi einstaklingsins, hann ■arf a­ vera ■ess fullviss a­ hann beri ßbyrg­ ß ßrangri og ■arf a­ geta lagt mat ß hvort sß ßrangur er fullnŠgjandi. ═ nřrri rannsˇknum Csikzentmihalyi (1992) og hjß Dale (1989) kemur einnig fram a­ ■egar einstaklingurinn nŠr settum markmi­um veitir ■a­ honum mikla ßnŠgju. Dale segir m.a. a­ einstaklingur endurnři ■ß orku sem hann gefur Ý starf sitt ef honum finnst sÚr takast vel, hann nŠr ßrangri og fŠr endurgj÷f sem lei­ir til nřrrar ■ekkingar og innsŠis.

 

Mannau­sstefnan nŠgir ■ˇ ekki ein og sÚr til a­ ˙tskřra ■au tengsl sem hÚr koma fram ■ar sem hugsjˇnir einstaklingsins og heildar■rˇun leikskˇlastarfsins skipa veigamikinn sess hjß m÷rgu starfsfˇlki. Kenningar um menningarstjˇrnun (sjß kafla 2.5) taka ß ■eim ■ßttum og varpa ■vÝ einnig ljˇsi ß ■essar ni­urst÷­ur. Ůar sem leikskˇlastjˇri beitti stjˇrnunarßherslum menningarstjˇrnunar vi­ breytingaferli var starfsfˇlk ßnŠgt me­ hvernig breytingarnar h÷f­u gengi­ fyrir sig. Ůar haf­i starfsfˇlk tekist ß vi­ ■Šr ß grundvelli ■ess sem haf­i gildi fyrir hvern og einn (sbr. Fullan 1991:106) og var ßnŠgt me­ ßrangurinn. Me­ umrŠ­u um eigin hugsjˇnir, hlutverk leikskˇlans og stefnuna Ý leikskˇlastarfinu ßtti sÚr ■vÝ sta­ ßkve­in br˙arger­ (sbr. Sarason 1971) milli rÝkjandi menningar leikskˇlans og ■ess leikskˇlastarfs sem var innleitt. Segja mß a­ starfsfˇlk hafi ■ar teki­ ■rˇun starfsins Ý eigin hendur og ekki lßti­ stjˇrnast af a­stŠ­um.

 

┴herslan ß persˇnulegan ßrangur er ekki Ý forgrunni vi­ ■rˇun leikskˇlastarfsins, samkvŠmt menningarstjˇrnun, heldur krafan um ßrangur leikskˇlans vegna aukinna krafna neytenda og ■jˇ­fÚlagsins ■ar um. Munurinn ß ßherslum menningarstjˇrnunar annars vegar og vÝsindastjˇrnunar og samskiptastefnu hins vegar felst Ý ˇlÝkum vi­horfum til ■ess hva­a a­fer­ir lei­a til ßrangurs stofnunar. Fjalla­ hefur veri­ um ßherslur tveggja sÝ­arnefndu stefnanna framar Ý ■essum kafla. SamkvŠmt menningarstjˇrnun er ■a­ mˇtun nßmsmenningar (sbr. Schein 1993), e­a st÷­ug gagnvirkni faglegrar ■rˇunar leikskˇlastarfsins og persˇnulegrar ■rˇunar einstaklingsins (sbr. Fullan 1991), sem lei­ir til ßrangurs leikskˇlans. Svipa­ar ßherslur koma fram Ý skˇlastjˇrnunarstefnu Sergiovanni (1996) Ý skilgreiningu ß samfÚlagi st÷­ugs nßms og mi­st÷­ rannsˇkna og hjß Purkey og Smith (1985) um skilvirkan skˇla.

 

Ef teki­ er mi­ af ■vÝ sem hÚr hefur komi­ fram stu­lar stjˇrnun sem er einhvers konar sambland mannau­s- og menningarstjˇrnunar a­ auknum m÷guleikum starfsfˇlks til persˇnulegs ßrangurs. Starfsfˇlk hafnar sterkri přramÝda- e­a regluveldisstjˇrnun sem einhli­a stjˇrnunara­fer­ til aukinnar starfsßnŠgju. DŠmi um ■a­ var ■egar valdi og ßbyrg­ var dreift til deilda og deildarstjˇra, ßn skřrrar hugmyndafrŠ­i e­a stefnu Ý leikskˇlastarfinu. Vi­ ■Šr a­stŠ­ur tala­i starfsfˇlk um fjarlŠg­ leikskˇlastjˇra, faglega einangrun, skort ß samvinnu, heildarsřn, ßhrifum, ■ßttt÷ku og upplřsingum. SamkvŠmt Cunningham og Grasso (1993) nŠgir ekki a­ breyta ytra stjˇrnskipulagi stofnunar og starfslřsingum vi­ breytingar Ý skˇlastarfi. Miklu fremur ■arf a­ mˇta menningu skˇlans sem hefur Ý f÷r me­ sÚr breytingu ß vinnubr÷g­um og stjˇrnskipulagi. Ůa­ stjˇrnskipulag sem starfsfˇk kaus, fremur en sterka regluveldisstjˇrnun, mß m.a. sjß Ý skilgreiningu Loden (1987) ß hinum kvenlega stjˇrnunarstÝl ■ar sem ßherslan er ß hˇpmi­a­a ■ßttt÷ku- e­a samvinnustjˇrnun. Ůar kemur fram ßhersla ß samßbyrg­ og sßtt um ni­urst÷­u ■ar sem enginn vinnur e­a tapar fremur en samkeppni Ý anda přramÝdastjˇrnunar, sem Loden tengir hinum karlmannlega stjˇrnunarstÝl.

 

Eftir hvers konar stjˇrnanda lřsir starfsfˇlk?

Starfsfˇlk lřsir samkvŠmt ofans÷g­u eftir stjˇrnanda sem er faglega sterkur me­ skřra stefnu og er ■ßtttakandi Ý leikskˇlastarfinu. Hann hefur mikla tjßskiptahŠfni og getur leitt opinskßa umrŠ­u um stefnu leikskˇlans og lei­ir til ßrangurs. Hann getur tryggt samvinnu og samßbyrg­ ß ■rˇun starfsins, innleitt hvetjandi starfsanda og stu­la­ a­ vir­ingu og trausti Ý starfsmannahˇpnum. Hann getur sÚ­ um handlei­slu nřli­a og mat ß starfi og starfsa­fer­um. Ef hann vinnur ekki ■essi verkefni sjßlfur hefur hann skřra stjˇrnunarstefnu um hver vinnur ■au og hvernig ■au eru unnin. Hann ■arf, eins og Fullan (1997) heldur fram, a­ tryggja a­ starfsfˇlk sameinist um hugsjˇnir og markmi­ Ý skˇlastarfinu og hvernig ■Šr hugsjˇnir og markmi­ ver­a a­ veruleika. Leikskˇlastjˇrinn ■arf samkvŠmt ■vÝ a­ vera sterkur äumrŠ­ustjˇrnandiô sem jafnframt fylgir markmi­unum eftir.

 

Starfsfˇlk var ßnŠgt me­ faglegt hlutverk leikskˇlastjˇrans ■egar hann var ■ßtttakandi Ý daglegu starfi og veitti starfsfˇlki endurgj÷f ß st÷rf ■ess Ý nßlŠg­ vi­ b÷rnin. Vi­ ■Šr a­stŠ­ur mß segja a­ leikskˇlastjˇrinn hafi veri­ äa­alnßmsma­urinnô (Barth 1990), vegna forystuhlutverks hans vi­ mat, rannsˇknir og ■rˇunarstarf, og äsameiningartßkn, ■ßtttakandi og fyrirmyndô vi­ a­ fylgja eftir stefnunni Ý leikskˇlastarfinu (Sergiovanni 1996, um samfÚlag st÷­ugs nßms og mi­st÷­ rannsˇkna).

 

Kr÷fur starfsfˇlks til leikskˇlastjˇra og annarra stjˇrnenda um a­ ■eir stu­lu­u a­ m÷guleikum ■ess til persˇnulegrar ■rˇunar og aukinnar hŠfni Ý starfshlutverkinu voru mj÷g sterkar og ßberandi Ý heildarg÷gnunum.

 

Stjˇrnunarhlutverk leikskˇlastjˇra og deildarstjˇra

Fram kemur Ý ni­urst÷­unum a­ leikskˇlastjˇrarnir ■rÝr s÷g­ust rß­a ver vi­ sum stjˇrnunarleg verkefni en ÷nnur. Ůau verkefni sem leikskˇlastjˇrarnir nefndu Ý ■vÝ samhengi voru a­ lei­a umrŠ­u um markmi­ og lei­ir e­a ■rˇun starfsins, lei­a til lykta ßgreiningsmßl og sjß um handlei­slu og mat ß starfinu. Nefnd var hrŠ­sla vi­ a­ dreifa valdi til deildarstjˇra og gera kr÷fur um aukna ßbyrg­ ■eirra. Einnig tala­i leikskˇlastjˇri um almennt ˇ÷ryggi Ý faglegu hlutverki.

 

Ůessar ni­urst÷­ur er ßhugavert a­ sko­a Ý ljˇsi rannsˇkna ß skˇlastjˇrnun. Fullan (1991) segir a­ fram komi Ý m÷rgum rannsˇknum me­al skˇlastjˇra a­ ■eim finnst ■ß skorta hŠfni til a­ lei­a umrŠ­u um markmi­, koma ß samvinnu sem lei­ir til ßrangurs og ■rˇa matsa­fer­ir. ═ ni­urst÷­um Gotvassli o.fl. (1992) kemur fram a­ stjˇrnunarverkefni sem kr÷f­ust mikilla sko­anaskipta voru aftarlega Ý forgangsr÷­ leikskˇlastjˇra. Ůa­ ßtti vi­ um umrŠ­ur um sameiginlega markmi­ssetningu, mat ß frammist÷­u og starfsa­fer­um, lei­s÷gn og lausn ßgreiningsmßla. ═slenskir leikskˇlastjˇrar eiga ■vÝ ekki einir Ý erfi­leikum me­ ■essi stjˇrnunarverkefni. ═ ni­urst÷­um řmissa rannsˇkna me­al skˇlastjˇrnenda hefur einnig komi­ fram a­ ■eir vilja ekki hafa forgangsr÷­un stjˇrnunarverkefna me­ ■essum hŠtti. B÷rkur Hansen o.fl. (1994) komust a­ ■eirri ni­urst÷­u a­ forgangsr÷­un skˇlastjˇra ß stjˇrnunarverkefnum var ekki eins og ■eir vildu hafa hana. Svipa­ kemur fram hjß Gotvassli o.fl. (1992) sem telja jafnframt a­ leikskˇlastjˇrar beiti ßkve­num undankomulei­um og ey­i meiri tÝma Ý ■au verkefni sem ■eir rß­a vel vi­ en ■au sem ■eir rß­a ver vi­. Rannsˇkn mÝn fˇl ekki Ý sÚr neina mŠlingu ß ■essum ■ßttum ■ˇ hŠgt vŠri a­ sjß ßkve­nar vÝsbendingar um hvort tveggja. Fram kom einlŠgur vilji hjß leikskˇlastjˇrunum ■remur um a­ geta sinnt ■eim verkefnum sem ■eir voru ˇ÷ruggir me­. DŠmi var ■ˇ um a­ leikskˇlastjˇri vÝsa­i ßkve­num faglegum stjˇrnunarverkefnum til deildarstjˇra vegna ■essa faglega ˇ÷ryggis. Annar leikskˇlastjˇri Štla­i deildarstjˇrum a­ stjˇrna ßn ■ess a­ ■a­ vŠri sÚrstaklega rŠtt hva­ fŠlist Ý ■vÝ e­a settar fram formlegar kr÷fur ■ar um. Sß ■ri­ji ätˇk ßbyrg­ af deildarstjˇrumô og vann verk sem honum fannst Ý raun deildarstjˇranna vegna hrŠ­slu vi­ a­ dreifa til ■eirra ßbyrg­.

 

Ůegar sko­a­ er hvernig deildarstjˇrar lřsa ■vÝ hvernig ■eir rß­a vi­ ■au stjˇrnunarverkefni sem stu­lu­u a­ starfsßnŠgju kom einnig fram ßkve­i­ ˇ÷ryggi. Ůeim fannst ■ß skorta stjˇrnunarhŠfni og ■eim reyndist erfitt a­ lyfta sÚr yfir undirmenn sÝna og axla hina formlegu stjˇrnunarßbyrg­. ┴tti ■a­ m.a. vi­ ■egar taka ■urfti ß vi­kvŠmum, erfi­um starfsmannamßlum ß deildinni, framfylgja ßkv÷r­unum og rŠ­a um starfsa­fer­ir og einstaklingsbundna frammist÷­u.

 

Ůa­ sem kom mest ß ˇvart Ý rannsˇkninni voru ■Šr hremmingar sem sumir nř˙tskrifa­ir leikskˇlakennarar, sem tˇku a­ sÚr deildarstjˇrn, gengu Ý gegnum Ý upphafi starfsferils sÝns. Ůeir komu tilb˙nir til starfa me­ b÷rnunum en fannst ■eir fß ßbyrg­ ß stjˇrnun deildarinnar, starfsfˇlki­ og foreldrana äÝ fangi­ô. Ůeir sřndu einkenni ästarfsßfallsô sem řmsir frŠ­imenn hafa fjalla­ um Ý kj÷lfar rannsˇkna me­al nř˙tskrifa­ra leikskˇlakennara, m.a. Johannessen (1994) og Hauge o.fl. (1992). SamkvŠmt ni­urst÷­um ■essara rannsˇkna fannst ■eim nř˙tskrifu­u ■eir m.a. ekki tilb˙nir til a­ takast ß vi­ stjˇrnunarhlutverk. HÚr ver­ur ekki lagt mat ß e­a ßlykta­ um hvort eitthva­ skorti Ý menntun leikskˇlakennaranna. Til ■ess hef­i ■urft annars konar rannsˇkn og gagna÷flun. Greinilega kom ß hinn bˇginn fram a­ nřli­um fannst vanta meiri handlei­slu innan leikskˇlanna. Ůeim nř˙tskrifu­u virtist hafa veri­ sřnt ßkve­i­ tˇmlŠti og sumir hreinlega ätřndustô inni ß deild. Malmo (1994) segir a­ ßfalli­ ver­i vart umfl˙i­ ef hinn nř˙tskrifa­i skynjar miki­ af ˇbeinum e­a tvÝbentum vŠntingum til sÝn vegna ■ess a­ hugmyndafrŠ­i leikskˇlastarfsins er ˇljˇs og vinnubr÷g­ ˇsamrŠmd. Ůa­ sama eigi vi­ ef hugmyndafrŠ­i stjˇrnunar er ˇljˇs. ┌t frß heildarg÷gnunum er hŠgt a­ ßlykta a­ ■a­ sem mŠtti nřli­unum Ý leikskˇlunum ■remur var řmist ˇljˇs hugmyndafrŠ­i leikskˇlastarfs e­a stjˇrnunar. S˙ reynsla sem ■eir nř˙tskrifu­u lřstu Špir ß a­ leikskˇlastjˇrar geri hugmyndafrŠ­i leikskˇlastarfs og stjˇrnunar sřnilegri innan leikskˇlanna. SamkvŠmt ni­urst÷­um rannsˇknarinnar ■urfa ■eir jafnframt a­ sjß til ■ess a­ nřli­ar fßi handlei­slu vi­ hŠfi ■annig a­ grunnur sÚ lag­ur strax a­ stjˇrnunarlegu ÷ryggi ■eirra.

 

Ůegar horft er til ■ess sem skrifa­ hefur veri­ um stjˇrnun Ý fagrit leikskˇlakennara mß sjß vÝsbendingar um a­ ßherslur samskiptastefnunnar ßttu hÚr hljˇmgrunn ß ßrum ß­ur, lÝkt og ß ÷­rum Nor­url÷ndum. Fram kom Ý ni­urst÷­um Selmu Dˇru Ůorsteinsdˇttur (1986) a­ leikskˇlastjˇri nřtti ekki ämannau­ô leikskˇlakennara vi­ ßkve­in stjˇrnunarleg verkefni. ═ kj÷lfar ■eirrar rannsˇknar ur­u miklar umrŠ­ur innan leikskˇlakennarastÚttarinnar um faglegt hlutverk leikskˇlastjˇra. Nau­synlegt var tali­ a­ hann lyfti sÚr yfir hˇpinn og axla­i Ý auknum mŠli faglegt lei­togahlutverk. Einnig kom fram Ý umrŠ­unni a­ fagleg ■ekking leikskˇlakennara vŠri ekki nŠgilega sřnileg, m.a. foreldrum, vegna ■ess äa­ allir starfsmenn skyldu vera jafnirô. Ůß ßherslu tengdu menn samskiptastefnunni en ßherslur mannau­sstefnunnar vŠru ß hinn bˇginn a­ draga fram hina faglegu hŠfni leikskˇlakennara. ┴ svipu­um tÝma var teki­ upp starfsheiti deildarstjˇra, e­a leikskˇlakennara me­ deildarstjˇrn, og auknar ßherslur lag­ar ß vald hans og ßbyrg­. Segja mß a­ ■a­ hafi veri­ Ý samrŠmi vi­ hef­bundnar stjˇrnunarkr÷fur ■jˇ­fÚlagsins (Loden 1987:33-42).

 

═ ni­urst÷­um ■essarar rannsˇknar kemur fram tˇlf ßrum sÝ­ar a­ ßkve­in stjˇrnunarleg klemma rÝkir innan leikskˇlanna. Leikskˇlastjˇrarnir ■rÝr hafa lagt aukna ßherslu ß nřta mannau­ leikskˇlakennara, sÚrstaklega deildarstjˇra. Ůeir hafa řmist dreift formlegum v÷ldum og ßbyrg­ til a­sto­arleikskˇlastjˇra og deildarstjˇra e­a hafa ■a­ ß stefnuskrß sinni. SamkvŠmt ni­urst÷­unum vir­ast deildarstjˇrar ß hinn bˇginn ekki sŠkjast mj÷g stÝft eftir ■essum auknu v÷ldum og ßbyrg­. Enginn ■eirra talar um a­ mannau­ur ■eirra sÚ ekki nřttur Ý dag. Miklu fremur tala ■eir um ßlag og hlutverkatogstreitu Ý starfshlutverkinu samfara aukinni stjˇrnunarlegri ßbyrg­. BŠ­i finnst ■eim stjˇrnunar■ßtturinn taka tÝma ■eirra frß b÷rnunum og ■eir lřsa jafnframt ˇ÷ryggi gagnvart ßkve­num verkefnum. ═ einum leikskˇlanna sß leikskˇlastjˇrinn um stjˇrnunarverkefni sem hann taldi a­ deildarstjˇrarnir Šttu a­ sinna. Ůar t÷lu­u deildarstjˇrar ekki um ßlag e­a hlutverkatogstreitu, nÚ um a­ ■eir bŠru of litla ßbyrg­ e­a hef­u of lÝti­ vald. ┴kve­inn vilji kemur samkvŠmt ofans÷g­u fram hjß m÷rgum deildarstjˇrum um samvinnu- og ■ßttt÷kustjˇrnun fremur en sterkra regluveldisstjˇrnun. S˙ stjˇrnunarlega klemma sem fyrr er nefnd endurspeglar ■vÝ ßt÷k ß milli annars vegar lˇ­rÚttrar, brattrar stjˇrnunar og hins vegar lßrÚttrar, flatrar stjˇrnunar.

 

UmrŠdd klemma er m.a. tilkomin vegna ■ess a­ leikskˇlastjˇrar, a­sto­arleikskˇlastjˇrar og deildarstjˇrar hafa ekki komi­ sÚr saman um hvar valdi­ og ßbyrg­in ß řmsum stjˇrnunarverkefnum eigi a­ vera og hver skuli framkvŠma ■au. Stjˇrnendur, undir forystu leikskˇlastjˇra, ■urfa ■vÝ a­ marka skřra stjˇrnunarstefnu innan leikskˇlanna ■ar sem skilgreint er hvers konar stjˇrnskipulag eigi a­ rÝkja og hva­ felist Ý hlutverki hvers og eins stjˇrnanda. Ef ■etta er ekki gert er hŠtta ß ■vÝ a­ ßkve­in stjˇrnunarleg verkefni, sem m.a. stu­la a­ starfsßnŠgju starfsfˇlks, sÚu hvorki unnin af leikskˇlastjˇra nÚ deildarstjˇrum. Vi­ skilgreiningu ß starfshlutverkum stjˇrnenda ■arf a­ horfa til heildar■rˇunar leikskˇlastarfsins, samvinnu og samßbyrg­ar allra deilda og starfshˇpa ß ■rˇun ■ess, mats ß frammist÷­u og handlei­slu nřli­a. Hvetjandi starfsandi ■arf a­ rÝkja og tjßskipti a­ vera hreinskiptin og opinskß. Ůetta voru ■Šr stjˇrnunarßherslur sem starfsfˇlk sag­i a­ stu­lu­u a­ persˇnulegri ■rˇun og ßrangri ■ess Ý starfinu me­ b÷rnunum og ■ar me­ a­ almennri starfsßnŠgju.

 


 

6. NIđURLAG

 

Kvale (1996) lÝkir hinum eigindlega rannsakanda vi­ fer­alang sem segir frß reynslu sinni ■egar heim er komi­. äFer­alagi­ lei­ir hugsanlega ekki eing÷ngu til nřrrar ■ekkingar, fer­alangurinn getur jafnframt breystô (sama rit bls. 4).

 

Ůegar Úg hverf aftur til upphafsins ■ar sem Úg sat vi­ skrifbor­i­ fyrir fjˇrum ßrum og ■Šr hugsanir fˇru um huga minn sem kveiktu ßhugann ß ■essari rannsˇkn gruna­i mig ekki a­ fer­alagi­ yr­i svona langt. ┴ tÝmabilum virtist ˙tiloka­ a­ aftur yr­i komist äheimô til frßsagnar. N˙ ■egar heim er komi­ og liti­ er gagnrřnum augum yfir rannsˇknarferilinn hef­i mßtt gera řmislegt me­ ÷­rum hŠtti. Ůa­ var ■ˇ afdrifarÝkast hvernig lagt var af sta­. Ăskilegra hef­i veri­ fyrir äbyrjandaô a­ velja afmarka­ra rannsˇknarefni me­ ■rengra sjˇnarhorni og rannsˇknarspurningum ■ar sem kafa­ hef­i veri­ dřpra. Ătla mß a­ efnist÷k og ˙rvinnsla gagna hef­u ■ar me­ veri­ einfaldari og teki­ til fŠrri ■ßtta. Ůa­ sem vekur upp mestu ßnŠgjutilfinninguna ■egar horft er til baka tengist vettvangsvinnunni innan leikskˇlanna og ■ess muna­ar a­ fß tÝma til a­ geta horft, spß­, rřnt, greint og velt v÷ngum. Vi­mˇt og jßkvŠ­ni ■ßtttakendanna var einnig stˇr li­ur Ý ■essari ßnŠgjutilfinningu.

 

äFer­alangurinn getur jafnframt breyst ... ô og s˙ vi­bˇtar■ekking sem rannsˇknarferli­ hefur fŠrt mÚr er ˇmetanleg og nřtist vi­ st÷rf sem ß einhvern hßtt tengjast leikskˇlauppeldi og menntun. A­ rannsˇkninni lokinni skil Úg betur hva­ Úg sem leikskˇlastjˇri hef­i ■urft a­ leggja meiri ßherslu ß Ý kj÷lfar ■eirra breytinga sem or­i­ h÷f­u ß leikskˇlavettvanginum og stˇ­u enn yfir. Ůar get Úg teki­ undir me­ Sergiovanni (1996) sem segir a­ vi­ ■Šr a­stŠ­ur dugi hinar hef­bundnu stjˇrnunarstefnur skammt. MÚr finnst Úg einnig hafa ÷­last dřpri skilning ß mannau­sstefnunni. ┴herslurnar felast ekki eing÷ngu Ý a­ sitja inni ß skrifstofu og reyna a­ finna ˙t ˙r ■vÝ hvort Gunna e­a Sigga er ägˇ­ô Ý myndmennt e­a tˇnlist. äMannau­urô nŠr yfir ■Šr hugsjˇnir, hugmyndir, ■ekkingu, reynslu, lÝfsgildi og vi­horf sem hver og einn leggur til leikskˇlasamfÚlagsins vi­ ■rˇun leikskˇlastarfsins. Vi­ ■ß ■rˇun ■arf barni­ og nßm ■ess a­ vera Ý brennidepli. S˙ ■ekking sem ■ˇ skiptir kannski mestu er a­ starfsßnŠgjan er flˇki­ fyrirbŠri og tengist st÷­ugri gagnvirkni milli einstaklings og umhverfis. Vi­ ■Šr a­stŠ­ur er grundvallaratri­i a­ stjˇrnandi lÝti ß samstarfsmanninn sem virkan geranda Ý eigin ■rˇun, sem hefur metna­ og ßhuga ß a­ gera betur og nß ßrangri, ekki sÝ­ur en hann sjßlfur.

 

Ůrj˙ atri­i til vi­bˇtar tel Úg ßstŠ­u til a­ nefna ß­ur en sagt er alfari­ skili­ vi­ rannsˇknarvi­fangsefni­ og ßstŠ­a hef­i veri­ a­ sko­a betur. Eitt er ■a­ sem fram kom um h÷r­ persˇnubundin ßt÷k innan leikskˇlanna. ═ einum leikskˇlanna t÷lu­u bŠ­i leikskˇlastjˇri og leikskˇlakennari opi­ um a­ einelti hef­i ßtt sÚr sta­ og h÷f­u afgreitt mßli­. ═ ÷­rum leikskˇla stˇ­u yfir h÷r­ ßt÷k, sem bßru ÷ll einkenni eineltis. Ůar virtist hvorki leikskˇlastjˇri nÚ starfsfˇlk gera sÚr grein fyrir ■vÝ sem var a­ gerast. Ătla mß a­ frŠ­sla til starfsfˇlks leikskˇla um einelti ß vinnusta­ Štti tvÝmŠlalaust rÚtt ß sÚr auk ■ess a­ kanna nßnar hva­ veldur ßt÷kum, baktali og einelti og hvernig mß fyrirbyggja ■a­.

 

═ ÷­ru lagi vŠri forvitnilegt a­ sko­a betur ■a­ bil sem kom fram innan leikskˇlanna milli deilda yngri og eldri barna og skort ß samvinnu ■eirra um nßm barnanna. Fram kom m.a. hjß starfsfˇlki a­ ßherslur Ý nßmi yngri og eldri barnanna hlytu a­ vera ˇlÝkar, a­ nßmi yngri barnanna vŠri ekki sřnd nŠgileg vir­ing og a­ leikskˇlastjˇrinn sřndi nßmi eldri barnanna meiri ßhuga en ■eirra yngri. ┴ sama tÝma ˇska­i starfsfˇlk eftir samvinnu allra deilda og sameiginlegri ■rˇun leikskˇlastarfsins. Athyglisvert vŠri a­ kryfja ■essar misvÝsanir til mergjar me­ ■vÝ a­ kanna sko­anir t.d. leikskˇlakennara ß ■vÝ hva­ eigi a­ felast Ý ■vÝ nßmi sem fram fer ß yngri og eldri deildum leikskˇlanna.

Ůri­ja atri­i­ er mÚr hugleiki­ a­ ■essari rannsˇkn lokinni og tengist ■vÝ sem nefnt er hÚr a­ framan. Ůa­ er samstarf starfsfˇlks og foreldra um nßm barnsins. Rannsˇknarg÷gn mÝn leyfa ekki frekari t˙lkun ß ■vÝ samstarfi ■vÝ ■essum ■Štti var ekki fylgt frekar eftir en fram kemur Ý ni­urst÷­unum. SamkvŠmt rannsˇknum og kenningum, m.a. Sergiovanni (1996) og Purkey og Smith (1985; tilv. eftir Owens 1991), er ein af grundvallarforsendum ßrangurs Ý skˇlastarfi a­ allir vi­komandi a­ilar eigi nßi­ samstarf um nßm barnsins. Skilgreina ■arf hva­ samstarfi­ felur Ý sÚr og tryggja a­ komi­ sÚ til mˇts vi­ ■arfir hvers einstaklings um nßm og fÚlagslegan ■roska. Greina mßtti Ý rannsˇknarg÷gnunum ßkve­i­ ˇ÷ryggi starfsfˇks Ý samskiptum vi­ foreldra sem m.a. kom fram Ý ßherslu ■ess ß alfari­ jßkvŠ­a sta­festingu foreldra ß ßrangri. Einnig kom fram a­ starfsfˇlki fannst foreldrar stundum sestir vi­ stjˇrnv÷linn ef komi­ var til mˇts vi­ kr÷fur ■eirra um breytingar ß starfinu. M÷rgu starfsfˇlki fannst foreldrar fjarlŠgir leikskˇlastarfinu, ekki sřna ■vÝ nŠgilega vir­ingu e­a starfsfˇlk sag­ist ekki vita hva­ foreldrum almennt fannst um starfi­. Ůa­ vŠri ver­ugt rannsˇknarefni a­ kanna hva­a vi­horf starfsfˇlk og foreldrar hafa til samstarfs um menntun barnanna Ý leikskˇlanum.

 


 

HEIMILDASKR┴

 

Argyris, C. 1964. Integrating the Individual and the Organization. London, John Wiley and Sons, Inc.

 

Bae, B. 1992. Relasjon som vňgestykke. Erkjennelse og anerkjennelse (ritstj. B. Bae og J.E. Waastad), bls. 33-60. Oslo, Universitetsforlaget.

 

BarnavinafÚlagi­ Sumargj÷f 50 ßra. 1924 aprÝl 1974. ReykjavÝk, BarnavinafÚlagi­ Sumargj÷f.

 

Barth, R. 1990. Improving Schools from Within. San Francisco, Jossey Bass.

 

Bastiansen, A. 1986. Barndom og profesjonell omsorg. Oslo, Tano.

 

Bergur Felixson. 1993. Samningar um ßbataskiptakerfi. Samband Ýslenskra sveitarfÚlaga, 14. frŠ­slurit, bls. 39-41.

 

Boethius, B. S. 1984. Arbetslag pň daghem. Stockholm, Psykologiska Institutionen, Stockholms Universitet.

 

Bogdan, R. C. og S. K. Biklen. 1992. Qualitative Research for Education. Needham Highs (Mass.), Allyn and Bacon.

 

B÷rkur Hansen. 1992. Mat ß skˇlastarfi. Til hvers. Uppeldi og menntun 1, (1): 44-53.

 

B÷rkur Hansen. 1994. Svona gerum vi­ hlutina hÚr. Stofnanamenning, stjˇrnun og gŠ­i. Uppeldi og menntun 3, (3):53-62.

 

B÷rkur Hansen, Ëlafur H. Jˇhannesson og Steinunn Helgadˇttir. 1994. Rannsˇknir ß st÷rfum skˇlastjˇra Ý grunnskˇlum. ReykjavÝk, h÷f.

 

Csikszentmihalyi, M. 1992. Flow. The Psychology of Happiness. London, Rider.

 

Cohen, L. og M. Manion. 1994. Research Methods in Education (4. ˙tg.). London, Routledge.

Cunningham, W. C. og D. W. Gresso. 1993. Cultural Leadership: The Culture of Exellence in Education. Needham Heights (Mass.), Allyn and Bacon.

 

Dale, E. L. 1989. Pedagogisk profesjonalitet. Oslo, Gyldendal, Norsk Forlag.

 

Deal, T. E. og A. A. Kennedy. 1982. Corporate Cultures. The Rites and Rituals of Corporate Life. Reading (Mass.), Addison-Wesley.

 

DeCharm, R. 1968. Personal Causation. The Internal Affective Determinants of Behavior. New York, Academic Press.

 

Einarsen, S., B. I. Raknes, S. B. Matthiesen og O. H. Helles°y. 1995. Mobbing og harde personkonflikter. Helsefarlig samspill pň arbeidsplassen. Oslo, Sigma Forlag.

 

Etzioni, A. 1988. The Moral Dimension. Toward a New Economics. New York, Free Press.

 

Ferguson, D. L. 1993. Something a Little Out of the Ordinary: Reflections on Becoming an Interpretivist Researcher in Special Education. Remedial and Special Education, 14 (4):35-43, 51.

 

Fullan, M. G. 1997. What┤s Worth Fighting for in the Principalship. New York, Teachers College Press.

 

Fullan, M. G. with S. Stiegelbauer. 1991. The New Meaning of Educational Change. New York, Teachers College Press.

 

Gall, M. D., W. R. Borg og J. P. Gall. 1996. Educational Research: An Introduction (6. ˙tg.). New York, Longmans Publicers.

 

Geertz, C. 1973. The Interpretation of Cultures. New York, Basic Books.

 

Glaser, B. G. og A. L. Strauss. 1967. The Discovery of Grounded Theory. Strategies for Qualitative Research. New York, Aldline Publishing Company.

 

Gotvassli, K.-A., L. Rask og K. Rasmussen. 1992. Den synlige leder. K°benhavn, Forlaget B°rn og unge.

 

Gotvassli, K.-A. 1996. Barnehager- organisasjon og ledelse. Oslo, Tano.

 

Hackman, J. R. og G. Oldham. 1976. Motivation Through the Design of Work. A Test of Theory. Organizational Behavior and Human Performance, 16 (2):250-279.

 

Hackman, J.R., G. Oldham, R. Johnson og R. Purdy. 1975. A New Stratecy for Job Enrichment. California Management Review, 17 (4):57-71.

 

Handal, G. og P. Lauvňs. 1983. Pň egne vilkňr. En strategi for veiledning med lŠrere. Oslo, Cappelen.

 

Hauge, S., E. Johannessen og W. Klages. 1992. Fra utdanning til yrke. Evaluering av fors°k med veiledning til nyutdannede. Oslo, Barnevernsakademiet, Skriftserie nr. 1.

 

Hertzberg, F. B. Mausner og B. Snyderman. The Motivation at Work. New York, Wiley.

 

Hollway, W. 1991. Work Psychology and Organizational Behavior. Managing the Individual at Work. London, SAGE Publication.

 

Hoy, W.K. og C. G. Miskel. 1991. Educational Administration. Theory, Research and Practice (4. ˙tg.). New York, Mc Graw Hill.

 

Johannessen, E. 1994. Fra utdanning til yrke - er veiledning l°sningen. Her kommer jeg! Om f°rskolelŠrerens sosialisering til yrket (ritstj. L. Askland), bls. 47-62. Oslo, Pedagogisk Forum.

 

Kńrrby, G. 1985. Utveckling i grupp. Stockholm, Liber.

 

KristÝn Dřrfj÷r­. 1997. Spegill spegill herm ■˙ mÚr ... K÷nnun ß vi­horfum leikskˇlakennara til uppeldisstarfs Ý leikskˇlum. ReykjavÝk, h÷f.

 

Kvale, S. 1996. Interviews. An Introduction to Qualitative Research Interviewing. Thousand Oaks, SAGE Publication.

 

Kvalheim, I. L. 1980. Barns lŠring av sosiale roller. Oslo, Universitetsforlaget.

 

Ladberg, G. 1974. Daghem- F÷rvaringsplats eller barnmilj÷. Prisma, Verdandi-Debat.

 

Lande, M., K. Lyche og M. Spurkland. 1987. F°rskolelŠrer-utdanningens yrkesrelevans. Oslo, Barnevernsakademiet i Oslo, Skriftserie nr. 1.

 

Lauvňs, P. og G. Handal. 1990. Veiledning og praktisk yrkesteori. Oslo, J.W. Cappelens Forlag a-s.

 

Lillemyr, O. L. og F. S°bstad. 1993. Didaktisk tenkning i barnehagen. Oslo, Tano.

 

Lillieroth, C. 1980. Andras barn-Vňrt yrke. Stockholm, Psykologiska Institutionen, Stockholms Universitet, Arbejdsrapport nr. 1. IGOR.

 

Lima, C. 1996. Kommunikation, organisation og ledelse. K°benhavn, Munksgaard -Rosinante.

 

Loden, M. 1987. Kvinnelig lederskap- en annen dimensjon. Oslo, Bedrifts°konomens Forlag.

 

L÷g um leikskˇla nr. 78/1994.

 

Malmo, B. 1994. Yrkessosialisering. Her kommer jeg! Om f°rskolelŠrerens sosialisering til yrket ( ritstj. L. Askland), bls. 19-41). Oslo, Pedagogisk Forum.

 

MargrÚt Vallř Jˇhannsdˇttir. 1992. Leikskˇlaverkefni­. Ůrˇunar- og tilraunaverkefni Ý fimm leikskˇlum. ReykjavÝk, Dagvist barna.

 

Miles, R. E. 1965. Human Relations or Human Resources? Harward Business Review 43(4):148-163.

 

MargrÚt Sigur­ardˇttir. 1970. Brautry­jandi lŠtur af st÷rfum. Ůjˇ­viljinn, 1. ßg˙st, bls. 7, 9.

 

Miles, M. B. og A. M. Hubermann. 1994. Qualitative Data Analysis: An Expanded Sourcebook (2. ˙tg.). Thousand Oaks, SAGE.

 

Miles, R. E. 1975. Theories of Management. Implications for Organisational Behavior and Development. New York, McGraw Hill.

M°klebust, L. 1989. Hva kan en god f°rskolelŠrer. Oslo, Universitetsforlaget.

 

O┤Neil, J. 1996. New Options, Old Concerns. Educational Leadership, okt.:6-8.

 

Owens, R. G. 1991. Organisational Behavior in Education (4. ˙tg.). Needham Heights, Prentice Hall.

 

Ëlafur Ragnar GrÝmsson og Ůorbj÷rn Broddason. 1977. ═slenska ■jˇ­fÚlagi­. FÚlagsger­ og stjˇrnkerfi. ReykjavÝk, FÚlagsvÝsindadeild Hßskˇla ═slands, Írn og Írlygur.

 

Ël÷f Helga Pßlmadˇttir. 1993. Mannau­ skal Ý menntun rŠkta. Fˇstra, 1. tbl., bls. 13-15.

 

Peters, T. J. og P. Waterman. 1982. In search of Exellence. New York, Harper and Row.

 

Ouchi, W. G. 1981. Theory Z. Reading (Mass.), Addison-Wesley.

 

Rannveig Traustadˇttir. 1994. Hin fˇrnf˙sa mˇ­ir: Rřnt Ý kynbundna verkaskiptingu innan fj÷lskyldna fatla­ra barna. FlÚttur. Rit Rannsˇknarstofu Ý kvennafrŠ­um (ritstj. Ragnhildur Richter og ١runn Sigur­ardˇttir) 1:287-329. ReykjavÝk, Hßskˇla˙tgßfan, Rannsˇknarstofa Ý kvennafrŠ­um.

 

Regluger­ um starfsemi leikskˇla. StjtÝ­. B, nr. 225/1995.

 

Sarason, S. B. 1971. The Culture and the Problem of Change. Boston, Allyn and Bacon.

 

Schein, E. H. 1976. Organisational psykologi. K°benhavn, Hans Reitzels Forlag.

 

Schein, E. H. 1992. Organizational Culture and Leadership. San Francisco , Jossey Bass.

 

Sch÷n, D. A. 1983. The Reflective Practitioner. How Professionals Think in Action. New York, Basic Books.

 

Selma Dˇra Ůorsteinsdˇttir. 1986. Styrer som pedagogisk leder i barnehagen. Oslo, Barnevernsakademiet i Oslo, Skriftserie 1/89.

Sergiovanni, T. J. 1987. The Principalship. A Reflective Practice of Perspective (2. ˙tg.). Needham Heights (Mass.), Allyn and Bacon.

 

Sergiovanni, T. J. 1992. Moral Leadership. Getting to the Heart of School Improvement. San Fransisco, Jossey Bass.

 

Sergiovanni, T. J. 1996. Leadership for the Schoolhouse. How is it different, why is it important. San Francisco, Jossey Bass.

 

Sergiovanni, T.J., M. Burlingame, F. D. Coombs og P. W. Thurston. 1980. Educational Governance and Administration. Englewood Cliffs, New Jersey, Prentice Hall.

 

Sergiovanni, T.J. og R. Starrat. 1983. Supervision. Human Perspectives (3. ˙tg.). London, Mc Graw-Hill.

 

Sergiovanni, T.J. og R. Starrat. 1993. Supervision. A Redefinition (5. ˙tg.). London, Mc Graw-Hill.

 

Sigurlaug Einarsdˇttir. 1991. Ůrˇunarverkefni: Skřrsla um breytt rekstrarfyrirkomulag ß ■remur leikskˇlum Ý Kˇpavogi. Kˇpavogur.

 

Steinunn Geirdal. 1982. Hlutverk forst÷­umanns dagvistarheimilis. Fˇstra 1. tbl. bls. 32-37.

 

Strauss, A. og C. Corbin. 1990. Basics of Qualitative Research: Grounded Theory Procedures and Techniques. Newbury Park, SAGE Publications.

 

SvandÝs Sk˙ladˇttir. 1976. Tilraunadagheimili Ý Halmstad. Fˇstra, 7. tbl. bls. 28-31.

 

Uppeldisߊtlun fyrir leikskˇla, markmi­ og lei­ir. 1993. ReykjavÝk, Menntamßlarß­uneyti­.

 

Valborg Sigur­ardˇttir. 1998. Fˇsturskˇli ═slands: AfmŠlisrit Ý tilefni af 50 ßra afmŠli skˇlans 1996. ReykjavÝk, Gott mßl ehf.

 

Whitty, G. og S. Power. 1997. Quasi-Markets and Curriculum Control: Making Sense of Recent Education Reform in England and Wales. Educational Administration Quarterly, Vol. 33 (2) :219-240.

 

ěsterud, S. 1998. Relevansen av begrepene ävaliditetô og äreliabilitetô i kvalitativ forskning. Norsk pedagogisk tidsskrift 1-2/98:119-130.



[1] ═ greiningu sinni sty­st Hollway vi­ kenningar M. Foucault.

[2] Ůř­ing ß enska hugtakinu äScientific Managementô.

[3] Ůř­ing ß enska hugtakinu äHuman Relation Approachô.

[4] Tala­ er um Hawthorne ßhrifa■ßttinn (äThe Hawthorne Effectô) ■egar rannsˇknarvinna hefur ßhrif ß starfsfˇlk me­ ■essum hŠtti.

[5] Argyris og Likert tengdu rannsˇknir sÝnar kenningu McGregors (1960) um vi­horf stjˇrnenda til starfsmanna, svonefndri kenningu Y.

[6] Ůř­ing ß enska hugtakinu äHuman Rersources Approachô.

[7] Sjß einnig Herzberg, Mausner og Snyderman (1959) um heilbrig­is■Šttina (hygiene factors) og hvata■Šttina (motivators).

[8] Sjß jafnframt Hackman, Oldham, Johnson og Purdy (1975:57-70).

[9] Johannessen (1994) segir hugtaki­ starfsßfall (praksissjokk) nota­ til a­ lřsa fyrstu reynslu leikskˇlakennara ß starfsvettvangnum, e­a ■egar ä ... misrŠmi er ß milli ■ess hvernig menntunin undirbřr vi­komandi til a­ takast ß vi­ starfi­ og ■ess raunveruleika sem sÝ­an mŠtir honumô (sama rit, bls. 51).

[10] Sjß einnig rannsˇknir ger­ar innan fyrirtŠkja, m.a. Quichy (1981) ■ar sem hann setti fram kenningu Z, rannsˇknir Peters og Waterman (1982) og Deal og Kennedy (1982).

[11] Byggt ß kenningum Sch÷n 1983 um hinn Ýgrundandi starfsmann (the reflective practitioner), m.a. hvernig hann bregst vi­ a­stŠ­um sem einkennast af sÚrstŠ­i, ˇvissu og ßt÷kum um gildismat. Me­ Ýgrundun vi­ ath÷fn (reflection-in-action) og eftir ath÷fn (reflection-on-action) getur hann tekist ß vi­ ■÷gla ■ekkingu (tacit knowledge) sÝna og ßkve­i­ a­ reyna nřjar lei­ir.

[12] Ůř­ing ß hugtakinu äflow, the optimal experienceô.

[13] Sjß einnig Miles og Huberman (1994:8).

[14] Ůř­ing ß hugtakinu äthick descriptionô, sjß m.a. Geertz (1973); Bogdan og Biklen (1992:38).

[15] Ůř­ing ß hugtakinu äconstant comparative methodô, sjß m.a. Bogdan og Biklen (1992:72-75); Strauss og Corbin (1990); Glaser og Strauss (1967).

[16] Kvale (1996:241) gerir grein fyrir ■vÝ sem hann kallar ävalidity as quality of craftmanshipô.

[17] Margprˇfun er ■ř­ing ß hugtakinu ätriangulationô, sjß m.a. Cohen og Manion 1994:233.

[18] Skilgreining Bogdan og Biklen 1992:33 ß ■vÝ hva­ felst Ý kenningarlegum grundvelli rannsakanda.