Einsaga í skóla

Kennaraháskóli Íslands
Háskóli Íslands, menntavísindasvið

Nemendaverkefni í sögu

Ritstjóri: Þorsteinn Helgason


Þetta er safn nemendaverkefna í sögu í Kennaraháskóla Íslands (frá 1.7.2008, menntavísindsvið Háskóla Íslands) undir leiðsögn Þorsteins Helgasonar. Verkefnin einkennast af því að þau eru einsöguleg og þar er beitt aðferðum munnlegrar sögu. Það merkir að gengið er út frá einstaklingi, einstökum atburðum, aðstæðum eða munum sem nákomnir eru nemandanum. Munnlegar heimildir eru oft uppistaðan en einnig er aflað ritaðra heimilda, mynda og fleiri gagna. Söguna sem nemendur skapa á þennan hátt tengja þau við aðrar sambærilegar sögur og almenna og fræðilega umfjöllun. Að öðru leyti er samningin og framsetningin á valdi nemendanna og því með ýmsu móti.
 

"Ég heiti Ursula Margrét Helena Berta fædd Quade en tók Guðmundsson nafnið upp þegar ég flutti til Íslands og giftist. Ég er fædd í Stettin í Pommern (gamla Prússlandi) þann 17. janúar 1931."
Hér er verkefni sem heitir
Það hafa margir haft það verra en ég. Saga úr lokum seinni heimsstyrjaldarinnar.
Anna Lena Halldórsdóttir skráði, að mestu eftir frásögn ömmu sinnar.

"En skemmtilegast fannst mér að fara upp á efri hæðina og skoða “allt dótið” frá stríðsárunum. Það að halda á sprengjum sem notaðar voru í síðari heimstyrjöldinni var eins og að vera komin lengst aftur í tímann. Var Njörður frændi virkilega í þeirri styrjöld sem breytti tuttugustu öldinni?"
Hildur Inga Þorsteinsdóttir skrifar um Njörð Snæhólm frænda sinn sem þjónaði í norska hernum á stríðsárunum. Ritgerðina kallar hún Njörður í stríðinu.
   
"Í fang hennar féll mannvera eins og slytti. Gegndrepa, blá af kulda og vosbúð. Valgerður neytti krafta sinna, tók fallið af manninum og studdi hann á stól í eldhúsinu, sem var skammt inn af anddyrinu."
Þannig sér Arnar Sverrisson fyrir sér franskan skipbrotsmann á Meðallandsfjöru 13. apríl árið 1818. Systur Arnars, Anna Kristín og Helga Dögg, skrifa ritgerð um forföður þeirra sem sem var franskur skútusjómaður og nefna ritgerðina eftir honum, Louis Henri Joseph Vandercruyse.
"Það liggja margir klukkutímar að baki þessarar heimildarritgerðar, en þessir klukkutímar eru erfiðisins virði. Þegar ég hóf heimildaleitina vissi ég lítið sem ekkert um langafa minn, Ólaf Ísleifsson. Í dag veit ég heilmikið um langafa og sögu hans og langömmu. Ég veit líka miklu meira um sögu lands og þjóðar í heild sinni, því þræðir sem tengdust langafa lágu ennþá lengra og inni í sögu okkar Íslendinga."
Sigríður Ingadóttir notar einkunnarorð langafa síns sem heiti á ritgerðinni:
"Mín gæfa er af Guðs náð byggð og bregst því eigi."

"Hún var fyrirmynd kvenna, barðist til mennta, tók mikinn og virkan þátt í stjórnmálum og gegndi fyrst íslenskra kvenna embætti bæjarstjóra, lét sér allt varða stórt og smátt og bað ekki afsökunar á neinu og síst sjálfri sér og fannst fáránlegt að deila um jafn sjálfsagðan hlut og jafnrétti karla og kvenna."
Þetta er umsögn barnabarns Huldu Dóru Jakobsdóttur í ritsmíð Auðar Jónsdóttur sem jafnframt var lokaritgerð hennar í KHÍ. Heiti hennar er sótt í kvæði skáldkonunnar Huldu: Af mætti þínum reis hver lítill bær.
"Það var í rauninni skrýtið að Magnús, sem alltaf var með hugann við sjóinn og fiskveiðar, skyldi setjast að á einum af fáum hafnlausum sjávarplássum á Íslandi."
Sigrún Þorsteinsdóttir er gestur á síðunni með ritgerð sem hún skrifaði 17 ára gömul í íslensku í Menntaskólanum í Hamrahlíð með Bjarna Ólafsson sem kennara. Nemendurnir máttu m.a. skrifa um eitthvað austfirskt og hún kaus að fjalla um afa sinn og æskustöðvar hans: Afi minn frá Stöðvarfirði.

"Hún glymur alveg enn í eyrunum á mér þessi sprengja. En við kláruðum að reka féð inní réttina sem er rétt ofan við bæinn. Og þá er hesturinn þarna. Og ég hef nú grun um að Einar hafi látið sér detta í hug ýmislegt." Ragnheiður tekur viðtöl um dauðaslys "er varð í túnjaðrinum á Ási í Fellum þann 8. nóvember 1946. Þar létust Guttormur Brynjólfsson, bóndi á Ási, tvær dætur hans og bróðurdóttir, er sprengja, sem breskt stórskotalið hafði skilið eftir sig eftir skotæfingar þar í grennd, sprakk." Þetta er jafnframt B.Ed.ritgerð frá vori 2007 sem sækir titil í kvæði Jóns Helgasonar, „Ó bliknandi lyng undir banvænum skotreykjarsvælum! Ó brekkusóley, sem kremst undir járnbentum hælum!“

„Ég ákvað að taka viðtal við föður minn“, segir Anna Guðný Arndal Tryggvadóttir, „vegna þess að ég veit að hann vann mikið þegar hann var ungur en ég hef aldrei fengið að heyra neinar sögur frá því.“ Tryggvi byrjaði að vinna fyrir kaupi ellefu ára. ,,Ég borgaði fermingarfötin mín sjálfur, ég fékk aldrei neina vasapeninga og sá alla tíð um mig.”

Maður þurfti að hafa fyrir hlutunum. Frásögn Tryggva Hallvarðssonar.

 

"Það sem kemur mér einna mest á óvart er að þegar Sigurjón fór að vinna út í frá og þiggja laun fyrir störf sín þá virðast þau skipta hann litlu máli. Hann lýsir því að tækifærin til að nota peninga hafi verið fá og því hafi þeir haft lítið gildi fyrir hann. Þetta er mjög ólíkt þeim gildum sem börn allsnægtanna búa við á okkar tímum."
Þetta segir Aðalheiður Helgadóttir í ritgerð sinni, Bernskuminningar Sigurjóns Kristinssonar frá Brautarhóli. Uppvöxtur, vinna og tíðarandi í Biskupstungum um og eftir seinna stríð.

"Það var eins og leikur fyrir okkur krakkana þegar við vorum að hífa bátana með körlunum. Fjaran var svo stór að spilið [tæki til að draga bátana upp á þurrt] var haft þar þannig að allir bátar komu í okkar fjöru og það þurfti hífa alla bátana upp. Það var mjög gaman, svo mikið fjör." Þannig lýsir Svanhildur Erla Benediktsdóttir uppvexti á Drangsnesi upp úr 1960 í viðtali við dóttur sína, Agnesi Jónsdóttur. 

„Pabbi var líka með verslun og maður var ekki gamall þegar maður fór að snúast svona með afgreiðslu. Maður var nú ekki sáttur stundum en það var nú samt stundum ágætt að hjálpa til svona. En stundum langaði mann að fara eitthvað annað og vera úti að leika og hitta aðra. En stundum gekk það ekki upp. Pabbi átti það til að segja við mann „ekki fara neitt þú gætir þurft að sendast fyrir mig“. Þetta er nafnið á ritgerð Önnu Elísabetar Gestsdóttur sem tekur viðtal við "Bangsa" um uppvöxt og vinnu á Hvammstanga.

"Það má segja að síldin hafi fært Rut og Ágúst saman. Rut lýsir því þannig: Ég kynnist honum þegar ég er að byrja salta þarna (í verksmiðjunni) fjórtán ára gömul og fór á kvöldin að salta og ég var svo lítil að ég náði ekki ofan í tunnuna til að byrja að salta, þá var maður svo lunkinn að ná sér í einhvern til þess að byrja að raða botnlaginu fyrir sig til þess að vera nógu fljótur og hann kom svo oft og hjálpaði mér." Þetta segir í ritgerð Berglindar Ágústsdóttur um foreldra hennar, Ágúst Sigurð Karlsson og Rut Sigurðardóttur, Það var ekki um annað að ræða.

„Bjössa leið yfirleitt vel í vinnunni og fannst alltaf gaman að vinna. Honum fannst hann læra heilmikið af því að byrja að vinna svona ungur, sagði að þetta væri besti skóli sem hægt væri að hugsa sér... Launin sem Bjössi vann sér inn runnu að mestum hluta til fjölskyldunnar, þó voru það ekki kröfur foreldra hans heldur vildi hann gera það til að hjálpa til.“ Elsa Hrönn Reynisdóttir og G. Ingibjörg Ragnarsdóttir skrifa ritgerðina Bjössi Kristmanns. Drengurinn sem vildi verða sjómaður.

„Þegar Sigurður var líklega um 7 ára, var hann talinn nógu gamall til að fara að taka þátt í störfum fjölskyldunnar. Eða eins og hann orðað það sjálfur „að þegar maður fór að geta gert eitthvað, að þá fór maður að keyra út mó““... segir í ritgerð Kristínar Frímannsdóttur um tengdaföður hennar, Sigurð Þorleifsson.

„Í þessu viðtali skynjaði ég hjá mínum uppáhaldsfrænda að oft hefur honum verið kalt, hann myrkfælinn og mikil ábyrgð lögð á hann.  Hann vildi frekar draga úr hlutunum heldur en gera mikið úr þeim.  Hann er í eðli sínu mjög hógvær maður og gerir stundum grín að mér þegar ég er að mikla hlutina fyrir mér.“ Þetta skrifar Sólrún Birna Snæbjörnsdóttir í ritgerð sinni, Lífsreynsla ungs drengs í sveit.